II SA/Ol 4/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Raszkowska Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędzia WSA Adam Matuszak (spr.) Protokolant st. sekretarz sądowy Jakub Borowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2013r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Wojewody z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie wymeldowania 1.oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na rzecz radcy prawnego E. K. kwotę 240zł (dwieście czterdzieści złotych) powiększoną o należny podatek VAT tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu. Decyzją z dnia "[...]", Nr "[...]", wydaną na wniosek Z. S., najemczyni lokalu mieszkalnego przy "[...]" w "[...]", Prezydent "[...]" orzekł, na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) o wymeldowaniu K. B. z pobytu stałego w powyższym lokalu. W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył i wyjaśnił przepisy prawa regulujące wymeldowanie oraz treść dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych. Podsumowując zgromadzony materiał dowodowy organ ocenił, że w rozważanej sprawie została spełniona przesłanka art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a mianowicie opuszczenie przez stronę dotychczasowego miejsca pobytu stałego bez wymeldowania się. Od wielu lat swoje sprawy życiowe K. B. koncentruje w innym miejscu niż miejsce zameldowania na pobyt stały, a jego zatrzymanie w tym miejscu było jedynie przypadkowe. Obecnie zainteresowany przebywa w zakładzie karnym odbywając karę pozbawienia wolności. W odwołaniu od powyższej decyzji K. B. wskazał, że w lokalu przy "[...]" w "[...]" mieszka od dziecka, na bieżąco opłacał czynsz, nigdy nie urządzał tam żadnych awantur. W domu jest nieobecny tylko wtedy, gdy przebywa w zakładzie karnym. Podniósł, iż jest logiczne, że kiedy przebywa w więzieniu, to nie ma go w domu. Argumentował, że ma małe dziecko, które po opuszczeniu zakładu karnego zabierze do siebie. Podkreślił również, że do więzienia trafił tylko na 8 miesięcy, o czym informował organ pierwszej instancji. Wobec tego wymeldowanie nie znajduje podstaw merytorycznych, a wniosek jego matki – Z. S. - nie zasługiwał na uwzględnienie. Dodał, że matka nie jest właścicielką przedmiotowego lokalu. Lokal ten jest zaś dla skarżącego domem rodzinnym, w którym ma on prawo mieszkać, tak samo jak jego matka. Po rozpatrzeniu odwołania, Wojewoda decyzją z dnia "[...]", Nr "[...]", działając na podstawie art. 50 ust. 3 w związku z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej jako: k.p.a.), uchylił zaskarżoną decyzję w całości oraz odmówił wymeldowania K. B. z pobytu stałego w lokalu przy "[...]" w "[...]". Argumentował m.in., iż zgodnie z art. 15 k.p.a. postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne. Dlatego też od decyzji o wymeldowaniu wydanej w pierwszej instancji przez organ gminy przysługuje stronom prawo odwołania się, bowiem istota administracyjnego toku instancji polega na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy pod względem merytorycznym przez dwa różne organy. Organ odwoławczy (w tym przypadku wojewoda - zgodnie z art. 50 ust. 3 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych) nie ogranicza się zatem do kontroli zasadności argumentów podniesionych w stosunku do orzeczenia organu pierwszej instancji, ale powinien rozpatrzeć sprawę objętą odwołaniem w całokształcie jej okoliczności faktycznych i prawnych. Podniósł, iż oceniając całość zgromadzonych w sprawie dowodów i materiałów stwierdził, że K. B. nie opuścił lokalu przy "[...]" w "[...]" w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, tj. trwale i dobrowolnie, zrywając związki z lokalem dotychczasowym i zakładając w nowym miejscu ośrodek osobistych i majątkowych interesów. Przede wszystkim z dokonanych ustaleń, w tym z zeznań samej wnioskodawczyni, jak i innych świadków, wynika bezspornie, że po odbyciu kolejnej kary pozbawienia wolności K. B. powrócił i obecnie zamieszkuje w miejscu zameldowania na pobyt stały. Nie można zatem uznać, że w tym lokalu fizycznie nie przebywa oraz że miał zamiar opuścić ten lokal na stałe. Na podstawie akt sprawy ocenić można, że wcześniejsze, nawet dość długie okresy nieprzebywania przez K. B. w tym lokalu, spowodowane były odbywaniem przez niego kar pozbawienia wolności oraz wyjazdami za granicę w celach zarobkowych, co nie jest sporne. W warunkach niniejszej sprawy trudno jest też mówić o opuszczeniu przedmiotowego lokalu przez skarżącego, gdyż skarżący do lokalu stale powraca. Podkreślił, że wymeldowanie nie służy usuwaniu lokatorów z mieszkania, czy też wywieraniu wpływu na ich zachowanie. Celem czynności wymeldowania jest wyłącznie potwierdzenie faktu opuszczenia przez osobę dotychczasowego miejsca pobytu stałego lub czasowego oraz odzwierciedlenie tego faktu w ewidencji ludności, która służy jedynie rejestracji danych o miejscu pobytu osób na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Dodał, że Z. S. może wystąpić do sądu z pozwem o eksmisję syna z wynajmowanego przez nią lokalu. We wniesionej do Sądu skardze na powyższą decyzję Wojewody Z. S. wskazała, iż nie jest możliwe, żeby mieszkała pod jednym dachem z człowiekiem, który po wielu latach spędzonych w zakładach karnych zachowuje się jak terrorysta, jest wulgarny i agresywny. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej dokonywaną pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia, jak wynika z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako: p.p.s.a.), następuje jedynie wówczas, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, nie stwierdził naruszeń prawa dających podstawę do wyeliminowania jej z obrotu prawnego. W rozpatrywanej sprawie kluczową kwestią było zbadanie przez Sąd zasadności zastosowania przez organ odwoławczy przepisu art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części. Charakter rozstrzygnięć organu odwoławczego w sposób bezpośredni zdeterminowany jest zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Jej istota polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu tej samej sprawy wyznaczonej treścią zaskarżonej decyzji. Wypływa stąd obowiązek traktowania postępowania odwoławczego jako powtórzenia rozstrzygania tej samej sprawy. Decyzja organu drugiej instancji jest takim samym aktem stosowania prawa, jak decyzja organu pierwszej instancji, a działanie organu odwoławczego nie ma charakteru kontrolnego, ale jest działaniem merytorycznym, równoważnym działaniu organu pierwszej instancji (T. Woś, J. Zimmermann, glosa do uchwały SN z dnia 23 września 1986 r., sygn. III AZP 11/86, PIP 1989, z. 8, s. 147). Decyzja administracyjna pierwszej instancji nie obowiązuje ("upada") z chwilą kiedy zdecydowano się na powtórzenie postępowania w sprawie, które musi się zakończyć nową decyzją (J. Zimmermann: Polska jurysdykcja administracyjna, Warszawa 1996, s. 186). W orzecznictwie podkreśla się, że rozstrzygnięcie organu drugiej instancji jest takim samym aktem stosowania prawa, jak rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, a działanie organu drugiej instancji nie ma charakteru kontrolnego, ale jest działaniem merytorycznym, równoważnym działaniu organu pierwszej instancji, a zatem organ odwoławczy powinien przystąpić do ponownego rozpatrzenia sprawy tak, jak gdyby nie było rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji (tak wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 grudnia 2010 r., sygn. I SA/Wa 1232/10, publ. LEX nr 821181). Taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie. W sprawie organ drugiej instancji ponownie dokonując oceny zgromadzonego przez organ pierwszej instancji materiału dowodowego uznał, iż nie daje on podstaw do wymeldowania K. Bałdysa z pobytu stałego. Materialną podstawę prawną decyzji organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych – zwanej dalej ustawą. Zgodnie z art. 6 ust. 1 tej ustawy, pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Stosownie do tego, uznanie pobytu za stały uzależnione jest od łącznego spełnienia określonych przez ustawodawcę przesłanek tj.: faktycznego przebywania pod określonym adresem oraz jednoczesnego zamiaru stałego pobytu w tym miejscu połączonego z wolą koncentracji w nim swoich spraw życiowych. Zwrócić należy uwagę, że zarówno zameldowanie, jak i wymeldowanie, jest aktem rejestracji danych dotyczących pobytu określonej osoby, charakteru tego pobytu, bądź jego ustania w dotychczasowym miejscu, służącym zbieraniu i aktualizowaniu danych o miejscu pobytu osób fizycznych, zgodnie z rzeczywistym i aktualnym stanem faktycznym. Fakt zameldowania lub wymeldowania nie ma natomiast wpływu na stosunki cywilnoprawne, w tym na prawo do lokalu mieszkalnego. W myśl art. 9 ust. 2b ustawy, zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu. Analogicznie zatem przyjąć należy, że wymeldowanie służy potwierdzeniu faktu opuszczenia miejsca pobytu stałego. Dokonywane jest ono zazwyczaj w drodze czynności materialno – technicznej, która to nie ma cech aktu administracyjnego i nie kończy postępowania w konkretnej sprawie. Wydanie aktu administracyjnego w tym zakresie ustawodawca przewidział jedynie w przypadku wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad trzy miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Podstawę prawną wymeldowania osoby z pobytu stałego bez jej wyraźnego oświadczenia woli o dokonaniu wymeldowania stanowi przepis art. 15 ust. 2 ustawy. Zgodnie z jego treścią, w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji (tj. przed nowelizacją dokonaną ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz niektórych innych ustaw – Dz. U. z 2012 r., poz. 1407, obowiązującą od dnia 31 grudnia 2012 r.), a więc znajdującym zastosowanie w niniejszej sprawie, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad trzy miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Stosownie do powołanej regulacji, jedyną przesłanką wymeldowania osoby z miejsca pobytu stałego jest opuszczenie przez nią miejsca, w którym była zameldowana na pobyt stały. Opuszczenie miejsca pobytu stałego, jako niezbędna przesłanka wymeldowania określona w art. 15 ust. 2 ustawy, rozumiane jest jako zaniechanie posiadania lokalu będącego dotychczasowym miejscem stałego pobytu i dobrowolne wyprowadzenie się do innego mieszkania. Rezygnacja z prawa do przebywania w lokalu może przy tym nastąpić w sposób wyraźny, poprzez złożenie odpowiedniego w tym zakresie oświadczenia, jak również poprzez odpowiednie zachowanie, które w sposób niebudzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby. W świetle powyższego, postępowanie w sprawie dokonania wymeldowania, w oparciu o art. 15 ust. 2 ustawy, wymaga ustalenia, czy osoba powzięła zamiar fizycznego opuszczenia swojego dotychczasowego miejsca pobytu stałego i czy ten zamiar zrealizowała. Przy czym przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy, jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. W takim rozumieniu opuszczeniem lokalu jest nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem i założeniem w nowym miejscu ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. Jakkolwiek jednak zamiar ten, rozumiany jako przejaw woli osoby opuszczającej lokal, ma istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło, to powinien być on oceniany na podstawie obiektywnych okoliczności, a nie treści ujętych w oświadczeniach zainteresowanej osoby. Przy jego ustaleniu nie można opierać się tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby, lecz należy zbadać, czy oświadczenie to znajduje potwierdzenie w ustalonych okolicznościach faktycznych takich jak np. sposób opuszczenia lokalu, skoncentrowanie swojego ośrodka interesów osobistych i majątkowych (tzw. centrum życiowego) poza miejscem pobytu stałego, czy wreszcie obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w danym miejscu. Biorąc pod uwagę powyższe wskazać przyjdzie, że rozpoznanie sprawy dotyczącej wymeldowania K. B. z miejsca pobytu stałego wymagało ustalenia przez organ odwoławczy, czy opuścił on miejsce pobytu stałego i czy opuszczenie to miało charakter trwały. Analizując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, zdaniem Sądu uznać należało, że postępowanie wyjaśniające w tym zakresie przeprowadzone zostało przez Wojewodę zgodnie z przepisami prawa. Stosownie do art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. organ zgromadził materiał dowodowy w celu wyjaśnienia okoliczności faktycznych istotnych z punktu widzenia wystąpienia przesłanek wymeldowania, a następnie dokonał jego oceny zgodnie z art. 80 k.p.a. i dał wyraz tej ocenie w uzasadnieniu swojej decyzji zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Zauważyć trzeba, że w postępowaniu przeprowadzony został dowód z przesłuchania świadków, którzy zeznali, że widywali K. B. w okolicach budynku "[...]" przy "[...]". W. M. zeznała, że ostatni raz widziała K. B. jesienią 2011 r., z kolei D. J. wskazała, że w "[...]" widziała K. B. kilka razy. Natomiast dzielnicowy R. W. zeznał, że w "[...]" był w lokalu przy "[...]" w "[...]" dwukrotnie. Jeden raz zastał tam K. B. Okoliczności wskazywały na to, że mieszka on w tym lokalu. W stosunku do matki K. B. zachowywał się grzecznie, a Z. S. potwierdziła dzielnicowemu, że po wyjściu z zakładu karnego w lipcu "[...]" syn zamieszkał u niej. Ponadto, z zeznań Z. S. z dnia "[...]", jak również pisemnych wyjaśnień A. P. (pismo z "[...]’) organ odwoławczy ustalił, że po opuszczeniu Zakładu Karnego w "[...]" K. B. zamieszkał w lokalu przy "[...]" w "[...]". W lokalu tym przebywa, nocuje, spożywa posiłki. Posiada klucze do drzwi wejściowych, nie ma utrudnionego dostępu do mieszkania. W świetle opisanych okoliczności, zdaniem Sadu, organ odwoławczy zasadnie przyjął, że zachowanie K. B. jednoznacznie wskazuje, że nie zrezygnował ona z przebywania we wskazanym lokalu. Zatem zgodzić należy się z Wojewodą, że zebrany w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wykazał, że nie nastąpiło opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy, bowiem K. B. nie opuścił wskazanego lokalu w sposób trwały, dobrowolny i nie towarzyszył mu zamiar przeniesienia centrum życiowego poza miejsce dotychczasowego zameldowania. Mając na względzie przedstawiony stan faktyczny i prawny Sąd doszedł do przekonania, że Wojewoda zasadnie stwierdził, że nie została spełniona przesłanka opuszczenia lokalu, o której mowa w art. 15 ust. 2 ustawy. Zatem zaskarżona decyzja w niczym nie narusza prawa, bowiem została wydana zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz k.p.a. – organ odwoławczy poczynił prawidłowe ustalenia w sprawie w oparciu o wyczerpująco zebrany materiał dowodowy i w oparciu o te ustalenia wydał trafne rozstrzygnięcie. Wskazać również należy, że decyzje Wojewody w pełni zrealizowała wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a., bowiem zawierała szczegółowe uzasadnienie faktyczne i prawne. Z podanych wyżej względów - skoro podniesione w skardze zarzuty są niezasadne, a zaskarżona decyzja nie uchybia prawu - skarga, na podstawie art. 151 p.p.s.a. podlegała oddaleniu. O wynagrodzeniu pełnomocnika Sąd orzekł w oparciu o art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. "c" w zw. z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U nr 163, poz.1349 ze zm.).