II SA/Ol 40/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. O. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. O. na decyzję "[...]" Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w "[...]" z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie zaniechania robót budowlanych postanawia odmówić zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. W odpowiedzi na doręczenie odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł skarżący – K. O. złożył urzędowy formularz PPF, w którego rubryce nr 4 zaznaczył, iż wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniósł, iż jego rodzina jest w trudnej sytuacji finansowej. Jedynym jej dochodem jest wynagrodzenie za pracę jego żony, on sam nie osiąga dochodu, dzieci zaś są w wieku szkolnym i uczą się, a ich utrzymanie to priorytet. Wynagrodzenie żony jest obciążone egzekucją komorniczą [zgodnie z rubryką nr 11 – "z tytułu zaległości kredytowych (kredyt hipoteczny)" obecnie w kwocie ponad "[...]"], a to co pozostaje po potrąceniu nie zapewnia minimum egzystencjalnego. W tych warunkach uiszczenie wpisu od skargi "jak też jakichkolwiek (...) kosztów sądowych" nie jest możliwe. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i dwójką dzieci. Do majątku małżonków należy, wykazane w rubryce nr 7.1., mieszkanie o powierzchni "[...]", które "obciążone jest hipotecznie w Banku i w ZUS z powodu zadłużenia związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą". Źródłem dochodu 4-osobowej rodziny jest wynagrodzenie za pracę, w tym "[...]", żony skarżącego w kwocie "[...]" brutto. W rubryce nr 11 skarżący dodał, iż kwota wynagrodzenia, po potrąceniu komorniczym, wynosi ok. "[...]". W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącego i jego rodziny oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego oświadczenia wezwany on został do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych oraz pouczony, że niezastosowanie się do wezwania może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie, skarżący złożył pismo procesowe z dnia "[...]", w którym wskazał na wstępie, iż wnosząc o przyznanie prawa pomocy złożył urzędowy formularz PPF, zawierający wymagane oświadczenie, w którym przedstawił "wyraźnie dochody i (jego) rodzinną trudną sytuację finansową. (...) Formularz nie zawierał zapytań ani nie nakładał obowiązku przedstawienia kosztów związanych z utrzymaniem rodziny, mieszkania i wyszczególnień." Skarżący stwierdził, iż wypełnił go prawidłowo, a z zawartych w nim informacji wynika, że znajduje się w sytuacji, w której wygospodarowanie środków pieniężnych na choćby częściowe pokrycie kosztów sądowych jest praktycznie niemożliwe. W ocenie skarżącego, wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych "nie ma uzasadnionej potrzeby" i "narusza nazbyt prywatność", utrudnia również dostęp do Sądu i prowadzi do przewlekłości w rozpoznaniu jego sprawy. Podniósł, iż "szczególną wątpliwość budzi rodzaj zapytań, mnogość, a zwłaszcza konieczność przedstawienia dokumentów dodatkowych zawierających dane osobowe, wrażliwe nie tylko (jego), ale także (jego) małżonki". Podsumowując stwierdził, iż kwestionuje "zasadność i prawne podłoże" wezwania, lecz złoży "wyjaśnienia, oświadczenia". Odnosząc się do żądań zawartych w wezwaniu, skarżący oświadczył, iż ma zarejestrowaną jednoosobową działalność gospodarczą (jako działalność "[...]"), lecz faktycznie nie prowadzi jej z powodu trudności finansowych i zamierza ją wyrejestrować. Wskazał, iż z tytułu działalności gospodarczej nie osiąga przychodu/dochodu. "Za "[...]" wysokość przychodu/dochodu – 0,00 zł, także za poszczególne miesiące 2014 r. (...) jest brak dochodu – 0,00 zł". Wskazał, iż nie wie jaki dokument ma przedstawić na potwierdzenie tego faktu, gdyż takowego nie ma. Dodał, iż nie osiąga dochodów z innych źródeł. Nie posiada środków trwałych. On i jego żona nie posiadają również pojazdów mechanicznych. W przedmiocie dochodu żony, wskazał, iż wysokość brutto jej wynagrodzenia to "[...]", wysokość netto wykazana w formularzu PPF to natomiast średnia obliczona na podstawie listy rocznej karty wynagrodzeń za 2013 r. (ok. "[...]"). Zgodnie z listą rocznej karty wynagrodzeń za 2014 r., dochód netto jego żony za styczeń to "[...]", za luty to "[...]", a za marzec – prawdopodobnie też "[...]". Kopie tych kart załączone zostały do przedmiotowego pisma procesowego. W dalszej kolejności skarżący oświadczył, iż w latach 2013-2014 on i członkowie jego rodziny nie korzystali ze świadczeń z pomocy społecznej lub z innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje, osoby trzecie oraz członków rodziny. Odnosząc się do kwestii ponoszonych wydatków wskazał wydatki roczne (opłata za użytkowanie wieczyste i podatek od nieruchomości w łącznej kwocie "[...]") oraz wydatki miesięczne (śmieci, woda i ścieki, gaz, prąd w łącznej kwocie ok. "[...]"). Dodał, iż prąd opłacany jest zaliczkowo i na wiosnę będzie dopłata za prąd zużyty zimą. Do przedmiotowego pisma procesowego załączone zostały kopie dokumentów potwierdzających wysokość wykazanych wydatków rocznych i miesięcznych za śmieci i prąd. Skarżący wskazał również, iż codzienne utrzymanie rodziny (wydatki na żywność i odzież, wydatki szkolne, itp.) to koszt ""[...]" i więcej" zależnie od wysokości otrzymywanego wynagrodzenia. Odnosząc się do kwestii związanych z zadłużeniem, skarżący wskazał, iż posiada zadłużenie w ZUS związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, lecz nie jest w stanie podać jego pełnej kwoty, gdyż ZUS nie udziela takich informacji telefonicznie – musiałby w tym celu wystąpić do ZUS na piśmie. Podniósł, iż "jest to "[...]"" i dodał, że nie osiąga dochodu z działalności gospodarczej więc zadłużenia tego nie spłaca. Z tego powodu ZUS zastosował hipotekę przymusową na mieszkaniu. Skarżący wskazał również, iż posiada zadłużenie z tytułu kredytu hipotecznego zaciągniętego wspólnie z żoną – obecnie w kwocie "[...]" (należność główna). Do czasu jego spłaty mieszkanie obciążone jest hipoteką kaucyjną, zaś od "[...]" jego spłata egzekwowana jest przez komornika z wynagrodzenia żony. Skarżący oświadczył, iż ani on ani jego "współmałżonek" nie posiadają rachunków bankowych, kont i lokat dewizowych. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, co następuje: W świetle art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 ppsa), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. Zauważyć jednocześnie należy, iż zgodnie z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), zwanego dalej rozporządzeniem z dnia 16 grudnia 2003 r., dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności: 1/ odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; 2/ wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 3/ wypisy z rejestrów urzędowych; 4/ odpis aktualnych bilansów; 5/ zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat; 6/ zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy. Podkreślić należy, iż wskazany w § 4 rozporządzenia z dnia 16 grudnia 2003 r. katalog dokumentów źródłowych, których przedłożenia można domagać się od strony, ma charakter przykładowy, o czym świadczy użyty w tym przepisie zwrot "w szczególności". W konsekwencji wybór żądanych dokumentów źródłowych uzależniony jest od indywidualnych okoliczności rozpoznawanej sprawy. Zarówno w ppsa, jak i w rozporządzeniu z dnia 16 grudnia 2003 r., nie wymieniono natomiast, nawet w sposób przykładowy, rodzaju dodatkowych oświadczeń, które strona zobowiązana jest przedłożyć na wezwanie. Powyższe oznacza natomiast, że ich wybór, zależny od okoliczności sprawy, pozostawiono uznaniu rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy. W niniejszej sprawie, skarżący wezwany został do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, a ich wybór był w pełni uzasadniony. Mając na uwadze to, że zgodnie z wpisem w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej, dostępnym na stronie internetowej www.ceidg.gov.pl, skarżący jako przedsiębiorca posiada status aktywny, zaś z formularza PPF wynikało, że nie osiąga dochodu, wezwano go do złożenia dodatkowego oświadczenia odnoszącego się do prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, w tym m.in. składników majątku wykorzystywanego do jej prowadzenia oraz ich wartości (pkt 1 wezwania), a także kopii dokumentów, z których wynika wysokość przychodu, kosztów uzyskania przychodu oraz dochodu/straty z tego tytułu za "[...]" oraz za poszczególne miesiące 2014 r., a w przypadku straty – dodatkowego oświadczenia wskazującego źródła jej pokrycia oraz przyczyny, dla których nie jest możliwe pokrycie z tego źródła kosztów postępowania w niniejszej sprawie (pkt 2 wezwania). Z uwagi na zmieniającą się wysokość dochodu żony skarżącego z powodu dokonywanych z niego potrąceń, skarżącego wezwano ponadto do przedłożenia kopii dokumentów, z których wynika wysokość brutto/netto tego dochodu z okresu ostatnich trzech miesięcy (pkt 3 wezwania). Mając na uwadze, wykazaną w formularzu PPF, wysokość netto dochodu 4-osobowej rodziny skarżącego, w celu ustalenia, czy korzysta ona z dodatkowego wsparcia stałego lub okresowego, skarżącego wezwano również do wskazania, czy w latach 2013-2014 on i/lub członkowie jego rodziny korzystali i/lub korzystają nadal ze świadczeń z pomocy społecznej lub z innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje, osoby trzecie lub członków rodziny (pkt 4 wezwania). W związku z tym, że na ocenę sytuacji finansowej strony ma wpływ nie tylko wysokość jej dochodu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków, skarżącego wezwano ponadto do złożenia dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych także w tym zakresie (pkt 5 wezwania). Z uwagi na to, że z formularza PPF wynikało, iż skarżący posiada zadłużenie, zaś wielkość zadłużenia strony, tytuł z jakiego pochodzi oraz sposób jego spłaty wpływa również na ocenę jej sytuacji finansowej, skarżącego wezwano ponadto do złożenia kopii dokumentów, z których wynika wysokość zadłużenia związanego z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą, oświadczenia wskazującego sposób jego spłaty, a w przypadku egzekucji – zastosowany środek egzekucyjny (pkt 6 wezwania) oraz oświadczenia wskazującego, czy zaległości kredytowe, z których tytułu wynagrodzenie jego żony obciążone jest egzekucją komorniczą to wskazane wyżej zaległości z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, a jeśli nie – to wskazującego dodatkowo tytuły z jakich pochodzą (pkt 7 wezwania). Dla pełnej oceny możliwości płatniczych skarżącego wezwano go również do złożenia wyciągów z posiadanych przez niego i jego żonę rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, z okresu ostatnich trzech miesięcy (pkt 8 wezwania). Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż w warunkach niniejszej sprawy, z przyczyn wskazanych wyżej, w pełni uzasadnione było zarówno wezwanie skarżącego do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, jak i zakres tego wezwania. W sytuacji określonej w art. 255 ppsa, Referendarz sądowy ma bowiem nie tylko prawo, ale i obowiązek, żądać od osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu rodzinnego, majątku i dochodów. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. W niniejszej sprawie, pomimo tego, że skarżący, stosując się w części do wezwania, złożył dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe nie jest możliwie stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych, czy to w całości, czy też w części, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla jego 4-osobowej rodziny. Pomimo wezwania wciąż niewyjaśnione w pełni pozostają bowiem kwestie związane z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą. Skarżący oświadczył wprawdzie, że nie osiąga z tego tytułu dochodu, gdyż faktycznie jej nie prowadzi z powodu trudności finansowych, lecz pomimo wezwania nie przedłożył jakichkolwiek dokumentów świadczących o kondycji finansowej jego firmy, a to nie pozwala na zweryfikowanie jego oświadczenia w tym zakresie. Skoro natomiast skarżący faktycznie nie prowadzi działalności gospodarczej co najmniej od "[...]" to w sytuacji, gdy jego rodzina ma problemy finansowe, a jej dochód miesięczny to zaledwie ok. "[...]" (średnia za 2013 r.), niezrozumiałe jest, że nie zawiesił on, czy też ostatecznie nie zlikwidował, działalności gospodarczej, tylko stale generuje zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wskazać jednocześnie należy, iż skarżący posiada już zadłużenie w ZUS w kwocie, której dokładnej wysokości nie jest w stanie wskazać ("jest to "[...]""), a nie podniósł, aby obecnie był z określonych przyczyn zwolniony z obowiązku opłacania wskazanych składek. Niejednoznaczne jest ponadto dodatkowe oświadczenie skarżącego, zgodnie z którym "za "[...]" wysokość przychodu/dochodu – 0,00 zł, także za poszczególne miesiące 2014 r. (...) jest brak dochodu – 0,00 zł", gdyż nie przesądza o braku uzyskania w 2014 r. przychodu. Mając zatem na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż oświadczenie, które pomimo wezwania budzi nadal wątpliwości, nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. W oparciu o takie oświadczenie nie można bowiem stwierdzić z całą pewnością, że sytuacja materialna strony nie pozwala na poniesienie określonych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla niej utrzymania. Wskazać należy, iż prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. Tym samym, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.