II SA/Ol 403/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. R. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi D. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie warunków zabudowy postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy. We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu, skarżąca – D. R., rozszerzając zakres złożonego w skardze żądania w zakresie prawa pomocy, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu podniosła, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, jednocześnie nie ma też wiedzy specjalistycznej, która umożliwiłaby jej skuteczną obronę swoich interesów przed sądem. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i dwojgiem dzieci, które się uczą. Do jej majątku należy dom o powierzchni "[...]" oraz samochód osobowy marki "[...]", rok prod. "[...]" o wartości ok. "[...]" (wspólność majątkowa małżeńska). Źródłem dochodu 4-osobowej rodziny jest wynagrodzenie za pracę męża skarżącej i jej renta w łącznej wysokości "[...]". W rubryce nr 11 skarżąca dodała, iż utrzymanie wynosi ok. "[...]" miesięcznie, utrzymanie dzieci związane z nauką – "[...]" miesięcznie, a pozostałe środki przeznaczane są na zakup żywności. W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącej oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez nią oświadczenia, skarżąca wezwana została do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jej sytuacji rodzinnej (w zakresie odnoszącym się do dzieci), majątkowej (w zakresie odnoszącym się do nieruchomości, na której posadowiony jest dom oraz stanu majątkowego jej męża i dzieci) oraz finansowej (w zakresie odnoszącym się do dochodów, wykazanych we wniosku oraz ewentualnych dochodów dzieci, ponoszonych wydatków, a ponadto wyciągów z posiadanych przez skarżącą, jej męża i dzieci rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy). W wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie, skarżąca przedłożyła pismo procesowe, w którym potwierdziła, że wykazany we wniosku dom ma "[...]". Wskazała, iż mąż zarabia "[...]" netto miesięcznie, zaś dzieci uczą się ("[...]") i nie osiągają żadnych dochodów. Zarówno mąż, jak i dzieci, nie posiadają żadnych nieruchomości oraz zasobów pieniężnych w postaci oszczędności. Skarżąca wskazała "comiesięczne wydatki": nauka starszego dziecka – "[...]", utrzymanie i dojazdy do szkoły młodszego dziecka – ok. "[...]", wyżywienie – "[...]", opłaty związane z utrzymaniem domu – ok. "[...]". Do przedmiotowego pisma skarżąca załączyła decyzję o ustaleniu prawa do renty z dnia "[...]" oraz wyciąg z rachunku bankowego za miesiąc "[...]", zgodnie z którym saldo początkowe wyniosło "[...]", a saldo końcowe: "[...]". Na przedmiotowy rachunek wpływają dochody zarówno skarżącej ("[...]"), jak i jej męża ("[...]"). Przyjąć należy zatem, że jest on wspólnym rachunkiem bankowym małżonków. Wskazać należy, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek, czy też tylko niektórych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 ppsa), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. W niniejszej sprawie, pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach niezastosowania się do wezwania, skarżąca nie przedłożyła dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych w żądanym zakresie, co sprawia, że nie jest możliwe dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji materialnej jej rodziny. Wskazać należy, iż rodzina skarżącej utrzymuje się ze stałego miesięcznego dochodu z tytułu renty skarżącej i wynagrodzenia za pracę jej męża, których łączna wysokość wynosi, zgodnie z załączonym do pisma procesowego wyciągiem z rachunku bankowego, "[...]". Z uwagi na to, że na ocenę sytuacji materialnej strony ma wpływ nie tylko wysokość jej dochodu, ale również wysokość i przeznaczenie ponoszonych przez nią wydatków, w tym w szczególności wydatków na zaspokojenie jej potrzeb koniecznych, oraz wobec bardzo ogólnego wykazu wydatków zawartego we wniosku, skarżąca wezwana została do złożenia dodatkowego oświadczenia wskazującego bardziej precyzyjnie wysokość i przeznaczenie wydatków ponoszonych miesięcznie przez członków jej rodziny oraz uzasadniającego konieczność ponoszenia konkretnych wydatków w wykazanej wysokości, a ponadto dokumentów potwierdzających fakt ich ponoszenia. Odpowiadając na wezwanie w tym zakresie, skarżąca ponownie w sposób bardzo ogólny wskazała przeznaczenie ponoszonych wydatków, których wykazana obecnie wysokość to łącznie ok. "[...]". Skarżąca nie wyjaśniła jednak, czy są to wszystkie wydatki ponoszone przez jej rodzinę i dlaczego wykazana obecnie wysokość różni się od tej wykazanej we wniosku (wykazane wówczas wydatki wyczerpywały w całości wykazany dochód). Skarżąca nie uzasadniła ponadto w żaden sposób konieczności ponoszenia wydatków w wykazanej wysokości, nie przedłożyła też żadnych dokumentów potwierdzających fakt ich ponoszenia. Stwierdzić natomiast należy, że to w interesie strony jest wskazanie wysokości i przeznaczenia ponoszonych wydatków i wykazanie, że należą one do kategorii wydatków koniecznych. W warunkach niniejszej sprawy, wobec braku złożenia przez skarżącą dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych w żądanym zakresie nie można ustalić zatem, czy i w jakim zakresie dochód jej rodziny pozwala na zaspokojenie jej niezbędnych potrzeb, a tym samym również, czy i w jakim zakresie pozwala na poczynienie oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Skarżąca nie przedłożyła ponadto dodatkowego oświadczenia wskazującego powierzchnię i sposób wykorzystania nieruchomości, na której posadowiony jest dom wykazany we wniosku, a także istotnych dla oceny zdolności płatniczych jej rodziny wyciągów z rachunku bankowego własnego i męża z okresu ostatnich trzech miesięcy oraz wyciągów z rachunków bankowych dzieci lub oświadczenia o nieposiadaniu przez dzieci jakichkolwiek rachunków bankowych. Brak tego oświadczenia jest natomiast o tyle istotny, że dzieci skarżącej mogą być już posiadaczami rachunków bankowych. W odpowiedzi na wezwanie w tym zakresie, skarżąca przedłożyła jedynie wyciąg z rachunku bankowego jej i jej męża za jeden miesiąc, w oparciu o który nie można ustalić jednak jaki jest stały przepływ środków pieniężnych na tym rachunku, w tym także sposób rozporządzania tymi środkami. Wobec braku przedłożenia przedmiotowego oświadczenia i wyciągów z rachunku bankowego za żądany okres, nie można ocenić tym samym rzeczywistych zdolności płatniczych rodziny skarżącej. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że nieujawnienie przez skarżącą, pomimo wezwania, sytuacji materialnej jej rodziny w pełnym zakresie uniemożliwia podjęcie korzystnego dla niej rozstrzygnięcia i przyznanie jej prawa pomocy, czy to w zakresie całkowitym, czy też ewentualnie w zakresie częściowym. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie uczyniła. Dodatkowo zauważyć należy, iż zgodnie z przedłożonym przez skarżącą wyciągiem z rachunku bankowego saldo początkowe na tym rachunku wyniosło "[...]", zaś saldo końcowe: "[...]". Pomimo posiadania środków pieniężnych na rachunku bankowym, skarżąca nie wykazała natomiast, że nie mogła i nie może ich przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Okoliczność ta przeczy natomiast twierdzeniu, że zdobycie przez skarżącą środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.