II SA/Ol 412/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. D. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi R. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie skierowania na badania lekarskie w zakresie kat. B postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy. We wniosku z dnia 15 czerwca 2009 r., złożonym na urzędowym formularzu, R. D. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]". Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. Do ich majątku należy mieszkanie, na zakup którego zaciągnięty został spłacany obecnie kredyt. Źródłem utrzymania 2-osobowej rodziny są świadczenia emerytalne – "[...]". Opłaty mieszkaniowe (czynsz, energia, gaz, telefon, RTv) oraz raty kredytu hipotecznego wynoszą łącznie "[...]". Wskazać należy, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zawodowego pełnomocnika, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. Składając wniosek o przyznanie prawa pomocy, strona powinna zatem przekonująco go uzasadnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 powołanej ustawy), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. W niniejszej sprawie, pismem z dnia 22 czerwca 2009 r., skarżący wezwany został do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych oraz pouczony, że ich nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie, skarżący złożył pismo procesowe z dnia 29 czerwca 2009 r., w którym oświadczył, iż dotychczasowe opłaty sądowe uiszczał ze środków pochodzących z zaciągniętej pożyczki. Wskazał, iż posiada samochody marki "[...]" o łącznej wartości "[...]". Z załączonych do przedmiotowego pisma kserokopii dokumentów wynika ponadto, iż wysokość emerytury skarżącego wynosi "[...]", natomiast jego żony "[...]" ("[...]"). Skarżący, "[...]", prowadzi dodatkowo działalność gospodarczą, "[...]". Z dokumentów dotyczących ponoszonych wydatków (czynsz, energia, gaz, RTv, raty kredytu i pożyczki, udzielana pomoc) wynika, że miesięcznie wynoszą one średnio ok. "[...]". Zauważyć jednocześnie należy, iż pomimo wezwania i zawartego w nim pouczenia o skutkach niezastosowania się do niego, skarżący nie złożył wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów, w tym w szczególności odpisu rocznego zeznania podatkowego za 2008 r. żony, a w odpowiedzi na wezwanie do złożenia wyciągów z posiadanych przez niego i jego żonę rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, z okresu ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku braku posiadania rachunków bankowych – pisemnego oświadczenia o braku posiadania przez niego i/lub jego żonę jakichkolwiek rachunków bankowych ze wskazaniem daty ich likwidacji, przedłożył wyłącznie wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego dla potrzeb działalności gospodarczej za okres od 16 do 23 czerwca 2009 r. Podkreślić należy, iż co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W konsekwencji, w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy to na stronie ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. Nie wystarczy przy tym wykazanie, iż poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy jej sytuację materialną. Strona wykazać powinna, że posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie kosztów tego postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb. Prawo pomocy stanowi bowiem instytucję wyjątkową i z tego też powodu powinno być przyznawane tylko osobom charakteryzującym się wyjątkowo trudną sytuacją materialną. Do osób tych można zaliczyć w szczególności osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź posiadają środki, które są jednak bardzo ograniczone i zaspokajają tylko ich podstawowe potrzeby życiowe. Rozpatrując zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać zatem pod uwagę, z jednej strony, możliwości płatnicze takiej osoby, z drugiej zaś wysokość obciążeń finansowych, jakie musi ponieść w konkretnym postępowaniu. W niniejszej sprawie, ze złożonego oświadczenia oraz przesłanych dokumentów nie wynika, aby sytuacja finansowa skarżącego i jego żony uzasadniała twierdzenie, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego wymaganych na obecnym jego etapie. Trudno jest bowiem uznać, aby przy stałym miesięcznym dochodzie w wysokości "[...]" ("[...]"), wygospodarowanie środków pieniężnych na pokrycie wydatków związanych z uiszczeniem wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł oraz ustanowieniem zawodowego pełnomocnika niezbędnego dla jej sporządzenia, mogło nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego żony. Zauważyć należy, iż dochód ten przewyższa ponad dwukrotnie wykazane przez skarżącego wydatki. Mając to na uwadze można natomiast przyjąć, że środki, którymi dysponuje skarżący dają realną możliwość nie tylko zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania jego 2-osobowej rodziny, ale również poczynienia oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na dalsze finansowanie udziału w postępowaniu sądowym. Zauważyć należy, iż skarżący partycypował dotychczas w kosztach tego postępowania. W piśmie procesowym z dnia 29 czerwca 2009 r. oświadczył, iż wymagane opłaty sądowe uiszczał ze środków pochodzących z pożyczki. Pomimo wezwania nie wyjaśnił jednak, dlaczego nie jest w stanie partycypować obecnie w kosztach postępowania, co w świetle powyższego oświadczenia jest o tyle istotne, że kwota pożyczki wielokrotnie przewyższa poniesione dotychczas opłaty sądowe. Skarżący nie przedłożył ponadto ani wyciągów z posiadanych przez niego i jego żonę osobistych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy ani pisemnego oświadczenia o braku ich posiadania, co dodatkowo utrudnia, a wręcz uniemożliwia ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej jego 2-osobowej rodziny. Skarżący przedłożył wyłącznie wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego dla potrzeb działalności gospodarczej i to jedynie za okres od 16 do 23 czerwca 2009 r. Jego saldo końcowe jest ujemne, jednakże okoliczność tą z uwagi na wskazany okres trudno uznać za miarodajną do oceny kondycji finansowej prowadzonej przez skarżącego firmy. Pomimo wezwania, skarżący nie wskazał, jakie dochody przynosi prowadzona przez niego działalność gospodarcza. Z przedłożonego rocznego zeznania podatkowego wynika jedynie, że przynosi przychód, natomiast z deklaracji podatkowych, że w dwóch miesiącach wartość wystawionych faktur własnych odpowiadała generalnie wartości faktur przyjętych, natomiast w jednym była o ponad połowę niższa. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić zatem należy, iż w warunkach niniejszej sprawy, skarżący nie wykazał, że istnieje podstawa do przyznania mu prawa pomocy. Okoliczności, na które powołuje się skarżący, nie przesądzają bowiem o braku możliwości pokrycia kosztów postępowania sądowego. Dodatkowo brak złożenia przez skarżącego wszystkich żądanych dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń, a tym samym nieujawnienie sytuacji materialnej w pełnym zakresie, uniemożliwia w istocie ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej jego 2-osobowej rodziny w pełni. W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.