II SA/Ol 414/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędzia WSA Asesor WSA Protokolant Zbigniew Ślusarczyk (spr.) Adam Matuszak Beata Jezielska Marcin Morawski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi H. M. i T. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" r., nr "[...]" w przedmiocie nabycia własności nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz H. i T. M. kwotę 200 zł (dwieście) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, III. orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku. I. R., D. B., H. i T. M. oraz I. R. będący współużytkownikami wieczystymi działki gruntu nr 77 o powierzchni 1202 m2 w obrębie "[...]" miasta O., stanowiącej własność Gminy O., ujawnionej w księdze wieczystej nr "[...]", złożyli wniosek o nabycie prawa własności przedmiotowej nieruchomości w trybie przepisów ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. z 2001 r. nr 113, póz. 129zezm.). Prezydent Miasta O. decyzją z dnia 2 lutego 2004 r. w oparciu o art. l cytowanej ustawy odmówił wnioskodawcom nabycia prawa własności przedmiotowej nieruchomości gruntowej. W uzasadnieniu decyzji organ ten stwierdził że D. B. nie spełnia zawartego w przepisach ustawy wymogu posiadania prawa wieczystego użytkowania nieruchomości w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu 24 października 2001 r., ponieważ prawo wieczystego użytkowania do udziału w tej nieruchomości gruntowej nabyła z dniem 14 maja 1995 r. na podstawie Postanowienia Sądu Rejonowego w O. z dnia 3 stycznia 2003 r. w drodze spadkobrania. Wnioskodawcy wnieśli odwołanie od tej decyzji twierdząc że spełniają przesłanki wymagane przez ustawę do nieodpłatnego nabycia własności nieruchomości będącej przedmiotem użytkowania wieczystego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania utrzymało w mocy decyzję Prezydenta O. W uzasadnieniu swego stanowiska podało że: w myśl art. l ust. l ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości przewidziane tą ustawą roszczenie przysługuje osobom fizycznym będącym w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie tej ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami nieruchomości: 1) zabudowanych na cele mieszkaniowe, 2) stanowiących nieruchomości rolne. SKO zgodziło się ze stanowiskiem organu I instancji, że jedna z ubiegających się osób nie może być uznana za osobę, której przysługuje roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności przedmiotowej nieruchomości ani za następcę prawnego takiej osoby. Tych warunków nie spełnia D. B., bowiem nie nabyła prawa wieczystego użytkowania przedmiotowej nieruchomości przed dniem 26 maja 1990 r. Prawo użytkowania wieczystego przeszło na nią dopiero z chwilą śmierci dziadka – J. R. (14 maja 1995 r.). Wprawdzie art. l ust. 2 ustawy stanowi że orzeczenie może być wydane także na wniosek następcy prawnego, ale zdaniem Kolegium chodzi tu o następcę prawnego osoby o której mowa w ust l, a zatem osoby będącej użytkownikiem wieczystym lub współużytkownikiem wieczystym nieruchomości zarówno w dniu 26 maja 1990 r. jak i w dniu wejścia w życie ustawy. D. B. nie może być uznana za następcę prawnego takiej osoby, gdyż J. R. z powodu śmierci przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. nie mógł nabyć roszczenia o nieodpłatne nabycie nieruchomości w trybie tej ustawy. Odmowa zaś nabycia własności nieruchomości gruntowej jednemu ze współużytkowników wieczystych pociąga za sobą konieczność odmowy także pozostałym. W świetle bowiem art. 232 kodeksu cywilnego przedmiotem użytkowania wieczystego nie mogą być grunty stanowiące współwłasność gminy i osoby fizycznej. Skargę od tej decyzji wnieśli H. i T. M., żądając jej uchylenia i orzeczenia o nabyciu prawa własności. Zarzucili że decyzja ta jest sprzeczna z istniejącym systemem prawnym, narusza prawa podmiotowe osób fizycznych. Zgodnie z art. 64 ust. 2 konstytucji własność i inne prawa majątkowe oraz prawo dziedziczenia podlega równej ochronie prawnej. Ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych praw mogą być ustanowione tylko w ustawie, ale tylko wtedy gdy są konieczne. Ponadto w ocenie skarżących z charakteru wieczystego użytkowania wynika że zobowiązania i uprawnienia związane z tym prawem są kontynuowane podczas jego istnienia niezależnie od zmian podmiotowych, także po śmierci dotychczasowego użytkownika wieczystego (art. 922 kc). Zatem ich zdaniem wydana decyzja jest nieuzasadniona, niesprawiedliwa i krzywdząca. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja jest zgodna z dotychczasowym orzecznictwem Kolegium, a orzecznictwo sądów administracyjnych nie jest jeszcze dostatecznie ugruntowane. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje: Skarga jest zasadna. Oceniając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić należy w świetle materiału dokumentacyjnego sprawy, że decyzja ta oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem norm prawa materialnego a to art. l ust.l ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, które to naruszenie prawa miało wpływ na wynik sprawy. Nie ulega wątpliwości że roszczenie o nabycie własności nieruchomości na podstawie cytowanej ustawy z 26 lipca 2001 r. przysługuje użytkownikowi (współużytkownikowi) wieczystemu, który spełnił wszystkie przesłanki określone w art. l ust. l ustawy, bądź jego następcy prawnemu tj. osobie która w uprawnienie tego użytkownika (współużytkownika) wieczystego weszła w drodze sukcesji uniwersalnej (np.: poprzez dziedziczenie) lub sukcesji pod tytułem szczególnym, tzw. sukcesji singularnej (w drodze umowy). Powstaje natomiast pytanie czy w sytuacji — jak w tej sprawie - kiedy nastąpiła zmiana w osobie użytkownika (współużytkownika) wieczystego w czasie między określonymi w ustawie datami granicznymi dla uzyskania roszczenia o nabycie prawa własności tj. 26 maja 1990 r. a dniem wejścia w życie ustawy, następca prawny, który tylko w dniu wejścia w życie ustawy był użytkownikiem wieczystym, uzyskał prawo do przedmiotowego roszczenia o nieodpłatne nabycie prawa własności tej nieruchomości. W przypadku następstwa prawnego w drodze sukcesji uniwersalnej poprzez dziedziczenie własności i inne prawa majątkowe - jak ogół praw i obowiązków stanowiących majątek - przechodzą na spadkobiercę. Zasadę sukcesji uniwersalnej statuuje art. 922 § l kc, a wyraża się ona we wstąpieniu spadkobiercy w ogół należących do spadku cywilnych praw i obowiązków majątkowych zmarłego. Wprawdzie art. 922 kc zalicza do spadku tylko prawa i obowiązki majątkowe, jednakże na spadkobierców mogą również przejść niektóre sytuacje prawne tzn. takie, w których prawo podmiotowe jeszcze nie powstało, lecz z których może ono powstać. Przykładem takiej sytuacji prawnej przechodzącej na spadkobierców może być przedawnienie lub zasiedzenie, których bieg rozpoczął się za życia spadkodawcy. W rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia z podobną sytuacją prawną, która nie zrodziła jeszcze prawa w postaci roszczenia o nieodpłatne nabycie prawa własności wieczyście użytkowanej nieruchomości, ale rozpoczął się bieg zdarzeń, którego początkiem było posiadanie przez osobę fizyczną — J. R. prawa współużytkowania wieczystego w dniu 26 maja 1990 r. Przy sukcesji uniwersalnej w drodze nabycia spadku, spadkobierca wchodzi w prawa i obowiązki majątkowe spadkodawcy a więc zachodzi kontynuacja praw majątkowych w takim zakresie jaki przysługiwał spadkodawcy. Jeżeli zatem osoba fizyczna była użytkownikiem wieczystym (współużytkownikiem) w dniu 26 maja 1990 r. stanowiącym początek okresu posiadania tego prawa, który zamykała data wejścia w życie ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. - a następnie jak w sprawie niniejszej J. R. - zmarła przed wejściem w życie ustawy to spadkobierca (tu D. B.) tej osoby jest kontynuatorem jej praw w tym i praw związanych z sytuacją prawną zapoczątkowaną w dniu 26 maja 1990 r. Stąd też jeżeli spadkobierca ten był użytkownikiem wieczystym (współużytkownikiem) nieruchomości w dacie wejścia w życie w/w ustawy, to należy uznać, że w takim przypadku przesłanka zawarta w art. l ust. l ustawy odnosząca się do posiadania przez osobę fizyczną prawa użytkowania wieczystego (tu przez D. B.) w dniu 26 maja 1990 r. i w dniu wejścia w życie tej ustawy została spełniona. Potwierdzeniem tego stanowiska jest też cel, dla którego ustawa o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości powstała. Celem tym było stworzenie możliwie szerokiemu kręgowi użytkowników wieczystych będących osobami fizycznymi, warunków do nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości będącej przedmiotem użytkowania wieczystego. Świadczą o tym nie tylko zmiany jakim poddana została ta ustawa, w wyniku których rozszerzeniu uległ zasięg terytorialny na cały kraj oraz odstąpienie od zakreślenia ściśle oznaczonego terminu do złożenia wniosków w tej sprawie ale także i to, że uprawnionymi do uzyskania przewidzianego ustawą roszczenia byli nie tylko użytkownicy wieczyści, o których mowa w art. l ust. l ustawy, ale także ich następcy prawni. Nie ma też żadnych racjonalnych przesłanek do tego aby spadkobierców użytkownika wieczystego (współużytkownika), który posiadał to prawo w dniu 26 maja 1990 r., ale zmarł przed wejściem w życie przed wejściem w życie powyższej ustawy, traktować na gruncie tej ustawy inaczej - gorzej - niż następców prawnych użytkownika wieczystego, którzy prawo to nabyli w drodze umowy kupna-sprzedaży, czy w drodze spadku po dniu wejścia w życie ustawy. W praktyce nabycie użytkowania wieczystego przez omawiane kategorie następców prawnych mógł niekiedy dzielić stosunkowo krótki okres czasu. Gdyby zatem przyjąć za słuszne stanowisko organów administracji prezentowane w niniejszej sprawie to np.: gdyby użytkownik wieczysty, który miał to prawo w dniu 26 maja 1990 r. zmarł w przededniu wejścia w życie ustawy z 26 lipca 2001 r. (tj.23 października 2001 r.), to jego spadkobiercy -następcy prawni - nie mieliby prawa do roszczenia o nieodpłatne nabycie własności nieruchomości, której stali się z mocy prawa - wstępując w miejsce spadkodawcy -użytkownikami wieczystymi. Natomiast następcy prawnemu użytkownika wieczystego, który nabył to prawo w drodze dziedziczenia lub umowy następnego dnia po dniu wejścia w życie ustawy (25 października 2001 r.) roszczenie o którym mowa - przysługiwałoby. Z analizy przepisów ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. nie można w ocenie sądu wyprowadzić wniosku by zamiarem ustawodawcy było różnicowanie na gruncie omawianej ustawy sytuacji prawnej spadkobierców użytkownika wieczystego (który prawo to posiadał w dacie początkowej określonej w ustawie) tylko z uwagi na datę jego śmierci i wyeliminowanie spadkobierców którzy prawo to nabyli wprawdzie po 26 maja 1990 r. ale przed 24 października 2001 r. (wejściem w życie ustawy z 26 lipca 2001 r.) z możliwości nabycia prawa własności nieruchomości w trybie powołanej ustawy. W związku z tym należy uznać, że spadkobierca osoby fizycznej, która w dacie 26 maja była użytkownikiem (współużytkownikiem) wieczystym nieruchomości określonej w ustawie (zmarłej przed dniem wejścia w życie ustawy) będąc jej kontynuatorem w zakresie użytkowania wieczystego, spełnia warunki do uzyskania przedmiotowego roszczenia, jeżeli w dacie wejścia w życie ustawy był użytkownikiem wieczystym (współużytkownikiem) tej nieruchomości (taki pogląd wyraził też NSA w wyroku z dnia 17 listopada 2004 r. sygn akt OSK 745/04). Przenosząc ten pogląd na grunt niniejszej sprawy należy uznać, że organy I i II instancji niezasadnie przyjęły że D. B. (współużytkownik wieczysty) nie spełnia wymogu z art. l ust. l ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. To zaś oznacza, że decyzje organów obu instancji wydane zostały w tej sprawie z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Z tego względu na podstawie art., 145 § l pkt. l lit. a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U nr 153, póz. 1270 z póz. zm.) zaskarżoną decyzję i poprzedzającą j a uchylono i na podstawie art. 200 tej ustawy zasądzono na rzecz skarżących poniesione przez nich koszty sądowe. A w oparciu o art. 152 tej ustawy