II SA/Ol 422/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędzia WSA Asesor WSA Protokolant Alicja Jaszczak-Sikora Hanna Raszkowska (spr.) Irena Szczepkowska Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2005 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" r., Nr "[...]" w przedmiocie zasiłku okresowego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu l instancji, II. przyznaje radcy prawnemu C. D od Skarbu Państwa (Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie) kwotę 240 zł. (dwieście czterdzieści złotych) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu A. B., III. orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z dnia 15 października 2004 r., Nr "[...]", Kierownik Sekcji Pomocy Środowiskowej i Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., działając z upoważnienia Burmistrza Miasta S., odmówił przyznania A. B. zasiłku okresowego, gdyż wnioskodawca nie dostarczył we wskazanym terminie prawidłowo wypełnionego oświadczenia o stanie majątkowym, co stosownie do art. 107 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, skutkowało odmową przyznania pomocy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 26 stycznia 2005 r., Nr "[...]", uchyliło powyższą decyzję i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Sekcji Pomocy Środowiskowej i Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. decyzją z dnia 8 lutego 2005 r., Nr "[...]" odmówił przyznania A. B. zasiłku okresowego. Organ pomocy społecznej podał w uzasadnieniu, że wnioskodawca jest zarejestrowany w PUP od dnia 20 lutego 2001 r. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Jest stanu wolnego, z zawodu ślusarz mechanik, nie posiada żadnych osób pozostających na jego wyłącznym utrzymaniu. Mieszka z matką, utrzymującą się z emerytury. Z przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego oraz uzyskanych w sprawie informacji wynika, że jest od 1981 r. właścicielem gruntu o powierzchni 0,16 ha, położonego w A., zabudowanego od 15 lat budynkiem mieszkalnym. Strona ponosi samodzielnie koszty zużycia energii elektrycznej z tytułu użytkowania tego budynku. Posesja jest zadbana. Skarżący przesłuchany w charakterze strony w dniu 17 sierpnia 2004 r. oświadczył, że działkę posiada od dawna, wybudowany na niej dom jest własnością jego rodziny, nie ponosi żadnych kosztów związanych z użytkowaniem działki. Wcześniej informacji tych nie ujawnił, uznając je za nieistotne. Wobec powyższego organ uznał, że strona posiada zasoby umożliwiające uniezależnienie się od instytucji pomocy społecznej. Stwierdził istnienie dysproporcji między udokumentowanym brakiem dochodu wnioskodawcy a jego faktyczną sytuacją majątkową, przejawiającą się posiadaniem nieruchomości w postaci działki zabudowanej budynkiem mieszkalnym. Organ zarzucił również, że wnioskodawca odmówił podjęcia pracy zaproponowanej przez Klub Integracji Społecznej, a także nie znalazł zatrudnienia pomimo wielokrotnego otrzymywania pomocy umożliwiającej dojazdy do pracodawców i wykonanie karty zdrowia. Miał możliwość usamodzielnienia się otrzymując przez 3,5 roku wsparcie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, który przez okres od 2001 r. do 2004 r. udzielił pomocy w łącznej wysokości 7.605,85 zł. Fakt posiadania własnych zasobów do finansowego usamodzielnia się, występująca dysproporcja między udokumentowanym brakiem dochodu wnioskodawcy a jego rzeczywistą sytuacją majątkową oraz brak starań w rozwiązaniu sytuacji we własnym zakresie w ocenie organu pierwszej instancji stanowił podstawę odmowy przyznania zasiłku celowego. W złożonym odwołaniu A. B. wniósł o przyznanie środków do życia oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 12 kwietnia 2005 r., Nr "[...]", utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy wyjaśnił w uzasadnieniu, że spełnienie przesłanek określonych w art. 38 ust. l ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) nie oznacza obowiązku przyznania zasiłku okresowego, jeżeli w sprawie istnieją przesłanki negatywne. Jedną z nich jest istnienie dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową odwołującego się. Zostało to uzasadnione faktem, iż A. B., nie wykazując od dłuższego czasu żadnego dochodu i nie deklarując posiadania jakichkolwiek oszczędności oraz otrzymywania pomocy od rodziny, jest właścicielem i użytkownikiem nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym. Z przeprowadzonego postępowania wynika, iż odwołujący się na bieżąco uiszcza opłaty za energię elektryczną wykorzystywaną w związku z użytkowaniem domu i codziennie tam przebywa. Fakt posiadania nieruchomości umożliwia A. B. przezwyciężenie jego trudnej sytuacji życiowej, np. poprzez wydzierżawienie tej nieruchomości. Za niedopuszczalną organ odwoławczy uznał sytuację, w której wnioskodawca nie ma gdzie mieszkać i nie ma środków na podstawowe potrzeby bytowe, a jednocześnie jest właścicielem zabudowanej nieruchomości, którą utrzymuje, lecz nie czerpie z niej żadnych korzyści. Kolegium wyjaśniło ponadto, że nie jest władne przydzielić odwołującemu się obrońcy z urzędu. Do zadań organu pomocy społecznej należy poradnictwo specjalistyczne (art. 36 pkt 2 lit. g ustawy o pomocy społecznej), które świadczone jest osobom mającym trudności lub wykazującym potrzebę wsparcia w rozwiązywaniu swoich problemów życiowych, bez względu na posiadany dochód. W złożonej skardze A. B. nie zgodził się z zaskarżoną decyzją, zarzucił naruszenie prawa w toku postępowania administracyjnego i bezczynność w załatwieniu sprawy. Zakwestionował zasadność ustaleń organu pierwszej instancji, z których wywiedziono istnienie dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu skarżącego a jego sytuacją majątkową oraz istnienie możliwości przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej. Ponadto zarzucił pracownikowi MOPS w S. popełnienie przestępstwa. Odpowiadając na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do art. 3 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) wojewódzki sąd administracyjny właściwy jest do kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Decyzja taka zgodna jest z prawem jeżeli odpowiada przepisom prawa materialnego i procesowego. W związku z tym usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego może nastąpić tylko wówczas, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § l powołanej ustawy. W niniejszej sprawie istnieją podstawy do stwierdzenia takiego naruszenia, gdyż decyzje organów obu instancji wydane zostały z naruszeniem art. 7, art. 77, 107 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 107 ust. 4 w związku z art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.). Podstawę odmowy przyznania skarżącemu zasiłku okresowego stanowiło zaistnienie przesłanek określonych w art. 2 ust. l i art. 11 i 12 ustawy o pomocy społecznej. W myśl art. 2 ust. l tej ustawy, pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom, które wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, nie są w stanie pokonać trudnych sytuacji życiowych. Natomiast zgodnie z art. 12 powołanej ustawy w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia. Art.ll ustawy o pomocy społecznej stanowi, że odmowa przyznania świadczeń lub ograniczenie świadczeń może nastąpić w przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego marnotrawienia przyznanych świadczeń. Cytowane przepisy stanowią podstawę do odmowy przyznania świadczenia, mimo że osoba zainteresowana spełnia kryteria do jego otrzymania, jeżeli występują określone w nich sytuacje. Rozpoznając zatem niniejszą sprawę organy administracji zobowiązane były ustalić - w sposób nie budzący wątpliwości - istnienie okoliczności określonych w powołanych przepisach, gdyż mają one rozstrzygające znaczenie dla wyniku sprawy. Zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy uniemożliwia weryfikację stanowiska organów obu instancji, iż skarżący jest w stanie przezwyciężyć swoją trudną sytuacje życiową przy wykorzystaniu w tym celu posiadanej nieruchomości. W aktach administracyjnych brak jest aktualnego w chwili wydawania zaskarżonej decyzji wywiadu środowiskowego. Znajduje się w nich jedynie aktualizacja wywiadu środowiskowego z dnia 28 września 2004 r. Ten jedyny (poza oświadczeniami o stanie majątkowym skarżącego z dnia 28 września 2004r. i 15 października 2004r.) dokument jest w sposób oczywisty niewystarczający do rozstrzygnięcia istotnych dla sprawy okoliczności. Ponadto nie znajduje potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy fakt, że skarżący jest właścicielem położonego w A gruntu o powierzchni 0,16 ha, zabudowanego budynkiem mieszkalnym oraz samodzielnie reguluje opłaty za energię elektryczną wykorzystywaną w związku z użytkowaniem tego budynku. Ustalenia te pozostają bez jakiegokolwiek poparcia dowodowego. Brak jest w materiale dowodowym także dokumentów (bądź ich potwierdzonych za zgodność z oryginałem kserokopii), które organ pierwszej instancji powołał w uzasadnieniu swojej decyzji, tj. protokołu z dnia 17 sierpnia 2004 r. z przesłuchania skarżącego w charakterze strony oraz pism skarżącego z dnia 21 lipca 2004 r. i 16 sierpnia 2004 r., dotyczących odmowy przyjęcia proponowanej przez Klub Integracji Społecznej pracy. Jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego jest zasada prawdy obiektywnej. Wynika z niej obowiązek organu administracji publicznej wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą w celu prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy i uzyskania podstawy do prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego (art. 7 i 77 Kodeksu postępowania administracyjnego). W sprawach z zakresu opieki społecznej co do zasady wydanie decyzji musi zostać poprzedzone przeprowadzeniem rodzinnego wywiadu środowiskowego. Zgodnie bowiem z art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego, wydaje się po jego przeprowadzeniu. W przypadku natomiast ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych (art. 107 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej). Ustawodawca przykłada dużą wagę do tego dokumentu, jednakże nie może to przesłaniać konieczności zebrania także innych dowodów, które są niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Wskazać również należy, że udowodnienie każdego faktu mającego znaczenie prawne może nastąpić za pomocą wszystkich legalnych środków (art. art. 7, 76, 77 § 3 i art. 86 Kodeksu postępowania administracyjnego). Jakiekolwiek ograniczenia w tym przedmiocie mogą wynikać wyłącznie z przepisów ustawowych. Podkreślić jednakże należy, iż dowody te muszą być przeprowadzone i ocenione zgodnie z zasadami przewidzianymi w Kodeksie postępowania administracyjnego, co stwarza prawnoprocesową gwarancję trafności rozstrzygnięcia administracyjnego. Poza uwzględnieniem powyższych wskazówek w niniejszej sprawie istnieje także konieczność zbadania, czy stan techniczny budynku umożliwia jego wykorzystanie jako środka do uniezależnienia się finansowego skarżącego od instytucji pomocy społecznej. W tym celu, prócz przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, należy wykorzystać środki dowodowe przewidziane w Kodeksie postępowania administracyjnego, takie jak oględziny, przesłuchanie świadków, m.in. matki wnioskodawcy, osób mieszkających w sąsiedztwie należącej do skarżącego nieruchomości. Dodatkowo należy wskazać, że nie wymagają dowodu fakty znane z urzędu organowi administracji prowadzącemu postępowanie, niemniej jednak należy je zakomunikować stronie (art. 77 § 4 Kodeksu postępowania administracyjnego). Skoro więc organ pierwszej instancji nie zebrał pełnego materiału dowodowego i nie poczynił niezbędnych kroków celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, to utrzymanie wydanej w oparciu o taki materiał decyzji, stanowi naruszenie prawa. Organ pierwszej instancji naruszył ponadto art. 107 § l i 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Powyższy przepis obliguje organ administracji państwowej wydający decyzję do powołania jej podstawy prawnej. Obowiązek ten nie może być jednak realizowany poprzez powołanie w sentencji decyzji szeregu przepisów prawa materialnego, w tym nie mających związku z rozstrzygnięciem. Ustalony przez organ stan faktyczny powinie odnosić się do konkretnego przepisu prawa i wyczerpywać przesłanki wskazane w jego dyspozycji. Ponadto, zgodnie ze wskazanym przepisem należy nie tylko przytoczyć treść przepisów, ale także wyjaśnić ich znaczenie w konkretnej sprawie. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uznał, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy, w oparciu o art. 145 § l pkt l lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku oraz z mocy art. 152 tej ustawy orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku.