II SA/Ol 425/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 10 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.M. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M.M. na postanowienie "[...]" Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie wstrzymania robót budowalnych postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy. W odpowiedzi na doręczenie odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł, skarżący – M.M. złożył wniosek o "zwolnienie z kosztów postępowania sądowego", podnosząc w uzasadnieniu, że jest jedynym żywicielem "[...]"-osobowej rodziny. Wskazał, że we własnym mieszkaniu, na który zaciągnięty został kredyt hipoteczny, "[...]" , dlatego od "[...]" r. wynajmują stancję. We wniosku z dnia 16 lipca 2018 r., złożonym na wezwanie do złożenia urzędowego formularza PPF, skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu nawiązał do przedmiotu skargi. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i "[...]" dzieci, z których "[...]" to osoby pełnoletnie (jedno z nich studiuje, co wynika z rubryki nr 10). Do jego majątku należy mieszkanie o powierzchni "[...]" m2 ("Trudno określić wartość - 97.000 zł") oraz nieruchomość rolna o powierzchni "[...]" ha (nieużytki, bez inwentarza) wraz z altanką (wartość: ok. 50.000 zł). W rubryce nr 10 wykazał dochód własny z tytułu działalności gospodarczej w kwocie "[...]" zł oraz dochód żony z tytułu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem w łącznej kwocie "[...]" zł, co stanowi łącznie "[...]" zł, natomiast w rubryce nr 11 wskazał ponoszone wydatki miesięczne: kredyt hipoteczny, spłata karty kredytowej, czynsz najmu + rachunki, opłaty za własne mieszkanie, wywóz śmieci, telefon, Internet, koszty leczenia i rehabilitacji w łącznej kwocie 2.435 zł oraz roczne: podatek od nieruchomości, ubezpieczenie mieszkania oraz "samochodów (starych) i przyczepki" w łącznej kwocie 2.680 zł, co stanowi łącznie średnio 2.658,33 zł miesięcznie i dodał: "Reszta musi wystarczyć na odzież, żywność, śr. czystości. Czasami posiłkujemy się pożyczką u rodziny. (ok. 2.100 zł)." W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącego i członków jego rodziny oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego oświadczenia skarżący, w wezwaniu z dnia 27 lipca 2018 r., wezwany został do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej (w zakresie odnoszącym się do mieszkania i nieruchomości rolnej, wykazanych we wniosku, majątku wykorzystywanego do prowadzenia działalności gospodarczej, a także posiadanych samochodów i przyczepki) oraz sytuacji finansowej (w zakresie odnoszącym się do przychodu, kosztów uzyskania przychodu oraz dochodu/straty z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej za lata 2017-2018, ewentualnych dochodów uzyskiwanych przez dzieci, tytułów, z jakich pochodzą dochody żony skarżącego oraz ewentualnej pomocy w sfinansowaniu kosztów postępowania w niniejszej sprawie ze strony bliskich, którzy dotychczas udzielali im pomocy, wydatków związanych ze studiami dziecka i aktualnie spłacanych pożyczek/kredytów, a ponadto wyciągów z posiadanych przez skarżącego i osoby, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, rachunków bankowych z okresu od dnia 1 marca 2018 r. do dnia udzielenia odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie) w terminie 7 dni od daty doręczenia niniejszego wezwania. W wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. Zgodnie ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru, przedmiotowe wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu 7 sierpnia 2018 r. W terminie do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, skarżący przedłożył pismo procesowe z dnia 14 sierpnia 2018 r., w którym wyjaśnił, że w wykazanym we wniosku mieszkaniu "[...]", co pozbawia ten lokal wartości i możliwości jego wykorzystania do celów zarobkowych, a całą rodzinę zmusiło do przeprowadzki na stancję. Skarżący wskazał, że wykazana we wniosku działka została nabyta ze środków pochodzących z kredytu i pomocy teścia w celu jej wykorzystywania do celów rehabilitacyjnych niepełnosprawnego dziecka. W przedmiocie dochodów żony wyjaśnił, że pobiera ona świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym dzieckiem i tzw. "500+" na "[...]" dzieci, z tym że na jedno z nich tylko do września 2018 r. Obnosząc się do dzieci pełnoletnich wskazał, że dziecko studiujące otrzymywało stypendium, które pozwoliło pokryć koszty stancji i część wydatków związanych ze studiowaniem, natomiast drugie - pracowało przez miesiąc (w czerwcu 2018 r.), uzyskując dochód w kwocie "[...]" zł, a obecnie nie jest zatrudnione, pomaga w pracy u skarżącego, a od października zamierza podjąć studia. Na zakończenie, skarżący, podnosząc, iż nie jest w stanie zebrać wszystkich wymaganych dokumentów w wyznaczonym terminie, wniósł o jego przedłużenie. Zarządzeniem z dnia 20 sierpnia 2018 r., Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie przedłużył do 21 dni termin wyznaczony w wezwaniu z dnia 27 lipca 2018 r. do złożenia wskazanych w nim dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Mając na uwadze datę doręczenia wskazanego wezwania, wyznaczony w nim 7-dniowy termin, przedłużony do 21 dni, upłynął w dniu 28 sierpnia 2018 r. W piśmie procesowym z dnia 3 września 2018 r., skarżący stwierdził, że w związku z trudnościami ze zrozumieniem do kiedy przedłużony został termin na dostarczenie dokumentów, z ostrożności procesowej opłacił wpis od skargi w kwocie 100 zł. W świetle powyższego zważyć należy, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. W niniejszej sprawie, pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach niezastosowania się do wezwania, skarżący nie przedłożył wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych, co sprawia, że nie jest możliwe dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji materialnej jego "[...]"-osobowej rodziny. Wskazać należy, że w piśmie z dnia 14 sierpnia 2018 r., skarżący udzielił wprawdzie dodatkowych wyjaśnień, lecz w sposób niepełny. Pomimo przedłużenia terminu do złożenia wskazanych w wezwaniu z dnia 27 lipca 2018 r. dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, skarżący ani we wskazanym terminie ani wraz z kolejnym pismem z dnia 3 września 2018 r. nie przedłożył żadnych żądanych dokumentów źródłowych, ani brakujących dodatkowych oświadczeń, których złożenie w terminie nie powinno rodzić żadnych trudności. Poza powołaniem się na trudności w zrozumieniu do kiedy przedłużony został przedmiotowy termin, skarżący nie wskazał żadnych innych przeszkód, które uniemożliwiły mu zastosowanie się w pełni do wezwania. Wskazane wątpliwości skarżącego trudno jednocześnie uznać za wystarczające do usprawiedliwienia braku złożenia wymaganych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Złożenie wniosku o przedłużenie terminu do ich przedłożenia nie usprawiedliwia bowiem bezczynności w ich gromadzeniu. Sam skarżący nie wskazał we wniosku terminu przedłużenia. Przedłużenie wyznaczonego terminu do 21 dni, uznać należy natomiast za wystarczające do zgromadzenia wszystkich wymaganych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, szczególnie że dla spełnienia żądań podobnego typu co w adresowanym do niego wezwaniu zwyczajowo wystarczający jest termin 7-dniowy. Konsekwencje nieprzedłożenia wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych w wyznaczonym terminie obciążają zatem skarżącego. Braki w tym zakresie uniemożliwiają natomiast zbadanie rzeczywistej sytuacji materialnej jego "[...]"-osobowej rodziny, a tym samym także przyznanie mu prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że skarżący nie spełnił wymagań wezwania co do wskazania składników majątku wykorzystywanego do prowadzonej przez niego działalności gospodarczej oraz przedłożenia kopii dokumentów, z których wynika wysokość przychodu, kosztów uzyskania przychodu oraz dochodu/straty z tytułu działalności gospodarczej za lata 2017-2018, co nie pozwala ocenić kondycji finansowej jego firmy. Dochody z jej prowadzenia stanowią natomiast istotne źródło w budżecie domowym rodziny. Skarżący nie przedłożył również ani wyciągów z posiadanych przez niego i osoby, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, rachunków bankowych z okresu od dnia 1 marca 2018 r. do dnia udzielenia odpowiedzi na wezwanie ani oświadczenia o nieposiadania rachunków bankowych przez członków jego rodziny, a to uniemożliwia ocenę rzeczywistych zdolności płatniczych "[...]"-osobowej rodziny skarżącego. Nie pozwala bowiem przyjąć w sposób nie budzący wątpliwości, że członkowie tej rodziny nie posiadają rachunków bankowych oraz że nie dysponują oni ulokowanymi na nich środkami pieniężnymi, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów postępowania w niniejszej sprawie w całości lub w części. W dalszej kolejności zauważyć należy, że na ocenę sytuacji finansowej strony ma wpływ nie tylko wysokość jej dochodu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków. Skarżący nie przedłożył natomiast dodatkowego oświadczenia wskazującego wysokość i rodzaj kosztów związanych ze studiami dziecka oraz źródła ich pokrycia - nie były one bowiem uwzględnione w spisie wydatków, wykazanych w rubryce nr 11, a także aktualnych obciążeń rodziny z tytułu spłacanych pożyczek/kredytów - w rubryce nr 11 skarżący wykazał bowiem jedynie raty kredytu hipotecznego, ale powołał się również na zaciągane okresowo pożyczki u rodziny, zaś w dodatkowym oświadczeniu z dnia 14 sierpnia 2018 r. wskazał również, że nieruchomość rolna została kupiona ze środków pochodzących z kredytu i pomocy teścia. Powyższe nie pozwala zatem poznać w pełni również obciążeń "[...]"-osobowej rodziny. Pomimo wezwania, skarżący nie przedłożył również dodatkowego oświadczenia wskazującego, czy może liczyć obecnie na pomoc w sfinansowaniu kosztów postępowania w niniejszej sprawie ze strony bliskich, którzy dotychczas udzielali mu pomocy finansowej, co nie pozwala ocenić, czy skarżący, o ile nie dysponuje aktualnie własnymi środkami na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym, może je zdobyć, korzystając z pomocy osób bliskich. Na zakończenie, wskazać należy, że skarżący nie przedłożył ponadto dodatkowego oświadczenia odnoszącego się do samochodów i przyczepki, wskazanych w rubryce nr 11. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że brak pełnych informacji na temat sytuacji finansowej i majątku skarżącego i członków jego rodziny uniemożliwia dokonanie oceny ich rzeczywistej sytuacji materialnej, a tym samym również uwzględnienie jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nieujawnienie przez skarżącego, pomimo wezwania, sytuacji materialnej jego "[...]"-osobowej rodziny w pełnym zakresie uniemożliwia bowiem stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący rzeczywiście nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, czy to w całości, czy też w części, bez uszczerbku koniecznego dla niej utrzymania. Temu pierwszemu przeczy uiszczenie w dniu 3 września 2018 r. wpisu od skargi. Podkreślić należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.