II SA/Ol 427/24
WyrokWSA w Olsztynie2024-08-29
Skład orzekający: Beata Jezielska, Ewa Osipuk, Grzegorz Klimek
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie rezygnującej z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, jeśli zakres sprawowanej opieki nie wyklucza obiektywnie możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia?Ratio decidendi
Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jedynie w sytuacji, gdy zakres sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną obiektywnie wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Samo sprawowanie opieki, nawet nad osobą ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie jest wystarczające, jeśli nie koliduje ono z możliwością zarobkowania opiekuna. Czynności domowe, nawet wykonywane na rzecz osoby niepełnosprawnej, nie uzasadniają przyznania świadczenia, jeśli mogą być łączone z pracą zawodową.Stan faktyczny
Skarżąca K. N. wnioskowała o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Organ pierwszej instancji odmówił przyznania świadczenia, wskazując na niespełnienie przesłanki dotyczącej daty powstania niepełnosprawności męża oraz na zakres sprawowanej opieki, który nie wymagał rezygnacji z pracy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, podzielając argumentację dotyczącą zakresu opieki, mimo uznania, że przesłanka daty powstania niepełnosprawności nie może stanowić podstawy odmowy. Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, w tym przepisów dotyczących daty powstania niepełnosprawności oraz oceny zakresu opieki.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Beata Jezielska Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk asesor WSA Grzegorz Klimek (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi K. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Decyzją z dnia 11 marca 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu (Kolegium), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 – k.p.a.) w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 - u.ś.r.) oraz art. 63 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania K. N. (skarżąca, strona) od decyzji Wójta Gminy B., z upoważnienia którego działał Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. (organ pierwszej instancji) z dnia 15 stycznia 2024 r. dotyczącej odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na męża J. N. – utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Zakwestionowana decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych sprawy:
Decyzją z dnia 15 stycznia 2024 r. organ pierwszej instancji odmówił przyznania K. N. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na męża J. N. W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył przepisy warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, przedstawił stan faktyczny sprawy oraz wskazał, że powodem odmowy przyznania świadczenia jest fakt niespełnienia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Organ wskazał także, że wykonywany zakres sprawowanej opieki nie wymaga konieczności rezygnacji z aktywności zawodowej.
W odwołaniu od powyższej decyzji pełnomocnik skarżącej zarzucił jej naruszenie:
- prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.
- prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą, a także w sprawie nie występuje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacja z zatrudnienia a sprawowaniem opieki podczas gdy poprzez rezygnację z zatrudnienia należy również uznać podjęcie decyzji o nieposzukiwaniu pracy ze względu na konieczność sprawowania osobistej opieki nad osobą niepełnosprawną.
W uzasadnieniu własnej decyzji z dnia 11 marca 2024 r., odnosząc się do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na powstanie niepełnosprawności w okresie późniejszym niż do ukończenia 18. lub 25. roku życia, Kolegium stwierdziło, że orzecznictwo sądów administracyjnych (wykształcone wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13) jest w tym zakresie ugruntowane i należy podzielić pogląd, według którego nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmownej na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wskazało, że wnioskiem złożonym w dnia 15 grudnia 2023 r. skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Jak wynika z akt sprawy J. N. legitymuje się orzeczeniem wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w N. zaliczającym go do osób legitymujących się znacznym stopnieniem niepełnosprawności do 30 września 2024 r., ze wskazaniem, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 14 listopada 2018 r. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że J. N. jest po amputacji kończyny dolnej prawej, oraz częściowej amputacji kciuka prawego na wysokość paznokcia. Porusza się przy pomocy wózka inwalidzkiego, rzadko korzysta z protezy. Choruje na cukrzycę, przyjmuje trzy razy dziennie insulinę - samodzielnie. Ma zdiagnozowane nadciśnienie, niewydolność tarczycy, napadowe migotanie przedsionków, jest pod opieką lekarza rodzinnego. Samodzielnie myje twarz, dłonie, protezy zębowe, załatwia potrzeby fizjologiczne (nie używa pampersów), spożywa posiłki, przyjmuje leki, smaruje kremem przeciwodparzeniowym pachwiny, mierzy ciśnienie, samodzielnie kładzie się do łóżka - wymaga pomocy przy wstawaniu, samodzielnie przesiada się na wózek inwalidzki. Strona pomaga mężowi w myciu pleców, włosów, obcinaniu paznokci, smarowaniu kremami przeciw odparzeniom pleców, zakładaniu spodni, slipów. Ponadto mierzy cukier, przygotowuje leki, umawia wizyty lekarskie, pomaga w ćwiczeniach, wychodzi z mężem na spacer, przygotowuje posiłki, robi zakupy, sprząta, pierze, prasuje, zajmuje się zwierzętami, pali w piecu, załatwia sprawy urzędowe.
Kolegium podniosło, że skarżąca ubiegała się wcześniej o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, na etapie odwoławczym jej pełnomocniczka wycofała wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z czym Kolegium decyzją z dnia 3 stycznia 2023 r. uchyliło decyzję organu pierwszej instancji i umorzyło postępowanie. W postępowaniu prowadzonym wówczas organ ustalił, że K. N. wyprowadziła się od męża w dniu 25 października 2022 r. Pod jej nieobecność w pracach domowych, tj. pocięciu i przyniesieniu drewna do domu, nakarmieniu 3 psów, zakupu leków J. N. pomagał kolega. Pod nieobecność żony J. N. samodzielnie przyjmował leki, insulinę, przygotowywał posiłki, ubierał się, mył, wykonywał czynności fizjologiczne. W lutym 2023 r. małżonkowie doszli do porozumienia i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Analiza stanu faktycznego ustalonego podczas wywiadów środowiskowych prowadzi do wniosku, że choć niewątpliwie J. N. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, to jednak jest on w stanie samodzielnie się umyć, ubrać, spożywać posiłki, przyjąć insulinę. Nie wymaga pomocy w czynnościach fizjologicznych, pielęgnacyjnych (do takich nie można zaliczyć mycia pleców, czy pomocy w założeniu spodni). Ponadto podczas nieobecności żony J. N. sam wykonywał te czynności, sam przygotowywał sobie posiłki. Powyższe prowadzi do uznania, że pomoc żony w tym zakresie nie jest konieczna. Pozostałe czynności wykonywane przez stronę, takie jak: sprzątanie, pranie, przygotowywanie posiłków, czy zajmowanie się zwierzętami, są czynnościami domowymi, wykonywanymi na rzecz rodziny, łączonymi najczęściej z pracą zawodową. Nie wymagają one rezygnacji z podejmowania pracy zawodowej, zgodzić się więc należy ze stanowiskiem organu pierwszej instancji, że bierność zawodowa strony nie jest spowodowana koniecznością sprawowania opieki nad mężem. Należało zatem stwierdzić, że zakres wykonywanych przez skarżącą czynności wobec męża nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia. Znaczna część tych czynności stanowi typowe czynności domowe, wykonywane na rzecz wszystkich domowników, które mogą być łączone z wykonywaniem pracy zarobkowej.
W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na decyzję Kolegium pełnomocnik skarżącej zarzucił jej naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą. Argumentował, że organ formułując wskazane w decyzji tezy nie wziął w ogóle pod uwagę ustaleń wywiadu środowiskowego, w trakcie którego pracownik socjalny w żaden sposób nie zakwestionował samego faktu sprawowania opieki jak i zakresu czynności opiekuńczych deklarowanych przez samą skarżącą w złożonym oświadczeniu. Organ dokonał nadto pobieżnej oceny oświadczenia wnioskodawcy odnoszącego się do zakresu i harmonogramu sprawowanej opieki. Zdaniem strony wskazane dokumenty w wystarczający sposób potwierdzają, że jej mąż potrzebuje w opisanym w tych dokumentach stałej opieki. Co nadto istotne, okoliczność, że mąż skarżącej nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej lub długotrwałej opieki drugiej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, została potwierdzona przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ zaliczający osobę niepełnosprawną do grupy osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. W ocenie skarżącej, Kolegium pochopnie wykluczyło zwykłe czynności życia codziennego z zakresu opieki i pomocy uzasadniającej prawo do świadczenia. Wszystkie te czynności są konieczne, aby zapewnić osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 - p.p.s.a.), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów.
Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., nie stwierdził naruszeń prawa dających podstawę do jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Kwestionowana decyzja w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wydana została zgodnie z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych, z poszanowaniem zasad unormowanych w k.p.a.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. W tym miejscu należy wskazać, że od dnia 1 stycznia 2024 r. nastąpiła zmiana przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonana na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429 - u.ś.w.). Kolegium wydało zaskarżoną decyzję w dniu 11 marca 2024 r., a zatem już po wejściu w życie ustawy o świadczeniu wspierającym, które nastąpiło w dniu 1 stycznia 2024 r. Zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. O powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego można natomiast mówić jedynie w takim wypadku, gdy osoba ubiegająca się o jego przyznanie, przed wskazanym dniem spełniła wszystkie wymagane przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych warunki, a jedynie organ nie zdążył przed tą datą wydać decyzji przyznającej świadczenie. Aby ustalić, czy wszystkie warunki nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zostały w niniejszej sprawie spełnione do dnia 31 grudnia 2023 r. należy dokonać oceny stanu faktycznego na podstawie przepisów u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do tej daty (por. wyrok WSA w Łodzi z 12 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 104/24, publ.: orzeczenia.nsa.gov.pl, CBOSA).
Zgodnie treścią art. 17 ust. 1 cyt. ustawy w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W myśl art. 17 ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Odnosząc powyższe do realiów kontrolowanej sprawy Sąd stwierdza, że słuszne jest stanowisko Kolegium, zgodnie z którym, w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b cyt. ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. W wyroku tym wskazano bowiem, że art. 17 ust. 1b cyt. ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Tym samym w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 cyt. ustawy, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. W odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego trzeba dokonywać zatem z pominięciem tego kryterium. Wobec powyższego, Kolegium prawidłowo uznało, że brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b u.ś.r.
Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest jednak zasadna z innej przyczyny.
Wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że świadczenie pielęgnacyjne ma stanowić pomoc ze strony państwa dla osoby zdolnej do pracy, lecz niezatrudnionej i niewykonującej innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje zatem osobom, których brak aktywności zawodowej wynika wyłącznie i bezpośrednio z konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest zatem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej i nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu.
W postępowaniu w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obowiązkiem organu jest ustalenie bezpośredniego związku między niepodejmowaniem czy rezygnacją z zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Ocena istnienia takiego związku winna zaś bazować na ustaleniu wymiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście jej kolidowania z możliwością podjęcia pracy.
Poza sporem oczywiście pozostaje, że w przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności (w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r.) ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza zakwestionowania stanu jej zdrowia. O ile jednak w toku postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie podlegają ocenie wynikające z orzeczenia o niepełnosprawności wskazania dotyczące osoby niepełnosprawnej, o tyle w świetle przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. konieczne jest ustalenie charakteru i wymiaru sprawowanej opieki, czego nie należy utożsamiać z przeprowadzeniem dowodu przeciw treści orzeczenia o niepełnosprawności (por. także wyrok NSA z 18 maja 2021 r., I OSK 275/21, CBOSA). Posiadanie przez męża skarżącej orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności nie gwarantuje zatem automatycznie uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakres sprawowanej opieki musi bowiem być tego rodzaju, że obiektywnie wyklucza możliwość jakiegokolwiek zarobkowania.
Sąd nie ma żadnych wątpliwości co do tego, że Kolegium prawidłowo przyjęło brak bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy brakiem podejmowania przez skarżącą pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki nad mężem, gdyż zakres sprawowanej opieki nie wymaga od strony rezygnacji z aktywności zawodowej.
Sąd w pełni podziela przytoczone wyżej ustalenia faktyczne poczynione przez Kolegium na podstawie materiału dowodowego sprawy, w tym na podstawie oświadczenia skarżącej i wywiadu środowiskowego z 21 grudnia 2023 r., stąd nie ma potrzeby w tym miejscu ich powtarzać. Należy przy tym podkreślić, że wywiad środowiskowy jest kluczowym elementem materiału dowodowego w sprawach dotyczących przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, zwłaszcza w przypadku istnienia wątpliwości dotyczących tego, czy zakres sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną jest tego rodzaju, że wyklucza podejmowanie pracy zarobkowej, choćby w ograniczonym wymiarze. To wywiad zawierający ustalenia pracownika socjalnego poczynione w bezpośrednim kontakcie z osobą niepełnosprawną (przy ewentualnej obecności opiekuna) pozwala na wyjaśnienie tych wątpliwości.
Z wywiadu przeprowadzonego w niniejszej sprawie bezspornie wynika, że mąż skarżącej nie jest osobą leżącą, samodzielnie się porusza, samodzielnie korzysta z toalety, nie wymaga pomocy w czynnościach ściśle związanych z higieną, nie wymaga również pomocy w spożywaniu posiłków ani w przyjmowaniu wydzielonych lekarstw. Nie wymaga rehabilitacji. Wymaga pomocy w ćwiczeniach, wyjściach na spacer, wstawaniu. Również zakres wskazanych przez skarżącą czynności nie uzasadnia wniosku o przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wśród czynności skarżąca wymieniła: przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych, pranie, prasowanie, opiekę nad zwierzętami, palenie w piecu. Trudno oprzeć się wnioskowi, że podane przez skarżącą czynności to zwykłe czynności dnia codziennego podejmowane przez każdą osobę dorosłą. W ocenie Sądu zakres przedstawionych czynności nie może uzasadniać stwierdzenia, że skarżąca nie jest w stanie z tych powodów podjąć zatrudnienia.
Należy w tym miejscu podkreślić potrzebę odróżnienia świadczenia stałej pomocy osobie bliskiej, będącego elementem obowiązku alimentacyjnego, stanowiącego element tradycji, więzi rodzinnych i obowiązku moralnego od stałego świadczenia czynności opiekuńczych wymuszonych stanem niepełnosprawności, bez wykonania których zagrożona byłaby egzystencja niepełnosprawnego i godne funkcjonowanie. "Stałość" opieki warunkującej świadczenie pielęgnacyjne musi być tego rodzaju, że ma być nieprzerwana i dlatego wykluczająca nawet częściowe zarobkowanie. W rozpatrywanej sprawie, mając na uwadze rodzaj i zakres opieki, niewątpliwe jest, że skarżąca może podjąć zatrudnienie i nie będzie to kolidowało z zaspokojeniem podstawowych życiowych potrzeb jej męża. Skarżąca nie wykazała przy tym, jakie dowody czy okoliczności w sprawie pozwalałyby dojść do wniosku odmiennego od tego, który przyjęło Kolegium. Posiadanie przez męża skarżącej orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności nie gwarantuje automatycznie uzyskania przez skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakres sprawowanej opieki musi bowiem być tego rodzaju, że obiektywnie wyklucza możliwość jakiegokolwiek zarobkowania.
Powyższa ocena nie ma na celu umniejszenie wysiłku, jaki podejmuje skarżąca, sprawując opiekę nad niepełnosprawnym mężem, jednak art. 7 k.p.a. wyrażający zasadę prawdy obiektywnej nakazuje badać nie tylko słuszny interes obywatela (skarżącego), ale także interes społeczny. Orzekając w przedmiocie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, należy mieć na uwadze cel tego świadczenia, którym jest zapewnienie chociażby częściowej rekompensaty wyłącznie tym osobom, które nie mają szans na podjęcie zatrudnienia z uwagi na przyjęcie na siebie obowiązku stałej i długotrwałej opieki nad bliskim niepełnosprawnym w stopniu znacznym.
W rozpatrywanej sprawie nie doszło zatem do naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera przekonującą argumentację zajętego przez organ stanowiska, w tym analizę stanu faktycznego (zakresu sprawowanej opieki) oraz prawnego (podstaw prawnych rozstrzygnięcia). Okoliczność, że wydana decyzja nie spełnia oczekiwań skarżącej, nie oznacza, że narusza ona prawo.
Mając powyższe na uwadze, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło