II SA/Ol 428/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) Sędziowie sędzia WSA Marzenna Glabas asesor WSA Grzegorz Klimek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi J. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...], nr [...] w przedmiocie dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Wnioskiem z dnia 2 września 2022 r. J.N. ( skarżąca, strona) zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej [...] o wypłatę dodatku węglowego wskazując jako miejsca zamieszkania [...]. Burmistrz [...] (organ pierwszej instancji) dwa razy orzekł o odmowie przyznania dodatku węglowego - pierwszą z tych decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (Kolegium) uchyliło i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania, zaś drugą utrzymało w mocy. Decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji została zaskarżana do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, który wyrokiem z 6 października 2023 r. w sprawie II SA/Ol 516/23 uchylił decyzje wydane przez organy obu instancji. W uzasadnieniu wyroku sąd stwierdził, że ocena dokonana przez organy jest przedwczesna, gdyż decyzja wydana została bez zgromadzenia w sprawie wystarczającego, pełnego materiału dowodowego. Znajdujące się w aktach sprawy szczątkowe informacje sugerujące, że skarżąca może nie zamieszkiwać pod wskazanym adresem nie są wystarczające i wiarygodne, aby rozstrzygnąć sprawę zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego. Ponownej weryfikacji twierdzeń skarżącej organy winny dokonać po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego i ewentualnie innych dowodów, które organ uzna za niezbędne. Decyzją z 19 lutego 2024 r. organ pierwszej instancji ponownie odmówił przyznania skarżącej dodatku węglowego. W uzasadnieniu opisano dotychczasowy przebieg prowadzonego postępowania, wskazując że powodem odmowy przyznania dodatku węgłowego jest bierna postawa skarżącej i brak chęci współpracy. Nie dostarczyła ona również dokumentów, do przesłania których się zobowiązała tj. faktury za zakup opału. Przeprowadzenie wywiadu było utrudnione i nie potwierdziło faktu zamieszkiwania i prowadzenia gospodarstwa domowego przez skarżącą pod adresem [...] na dzień złożenia wniosku tj. 2 września 2022 r. W odwołaniu od wydanej decyzji skarżąca wyraziła swoje niezadowolenie z podjętego rozstrzygnięcia. Wskazała, że nie została zawiadomiona o wizycie pracowników MOPS, lecz udostępniła mieszkanie do kontroli. Decyzją z 27 marca 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie utrzymało zaskarżoną decyzję w całości w mocy. W uzasadnieniu decyzji Kolegium, przytoczyło treść stosownych ustępów art. 2 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1630) – dalej jako: u.d.w. Podniesiono również, że organ I instancji zawiadomił stronę o terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ( doręczenie zastępcze ). Skarżąca nie okazała dokumentów wskazujących na fakt prowadzenia gospodarstwa domowego pod podanym adresem. Stwierdziła, ona że nie posiada umowy na internet stacjonarny, nie opłaca abonamentu radiowo – telewizyjnego, rachunki za energię wystawiane były na poprzednią właścicielkę domu, nieczystości płynne nie były wywożone, zaś faktury na zakup opału nie zostały udostępnione, ostatecznie skarżąca odmówiła również podpisania sporządzonego wywiadu środowiskowego. Kolegium zauważyło także, że deklaracja o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami złożona została dopiero 5 grudnia 2022 r. Nie została tym samym spełniona ustawowa przesłanka zamieszkiwania i gospodarowania warunkująca prawo do przyznania dodatku węglowego. W ocenie Kolegium sam fakt odmowy współpracy z organem I instancji w ustaleniu stanu faktycznego sprawy, a tym samym w istocie odmowa przeprowadzenia wywiadu środowiskowego stanowi podstawę do odmowy przyznania prawa do dodatku węglowego. W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na decyzję Kolegium skarżąca wniosła o weryfikację twierdzeń MOPS i przyznanie świadczenia w postaci dodatku węglowego. Podniosła, że MOPS posiadał informację o jej miejscu zamieszkania pod adresem [...] m.in. od kuratora społecznego. Organ pomimo próśb o udostępnienie notatek kuratora społecznego i załączenie ich do akt sprawy o przyznanie dodatku węglowego lub ponowne przeprowadzenie wywiadu środowiskowego pozostaje bierny i utrzymuje swoje błędne stanowisko. Odnośnie do zużycia energii elektrycznej to dołączone zostały niewłaściwe faktury, nadto kolekcjonowanie faktur i pokazywanie ich przy kolejnych wywiadach nie jest wymagane. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wraz z argumentacją przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2024 r. poz. 935), zwanej dalej: "p.p.s.a." Zakres kontroli sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Sąd poddawszy kontroli zaskarżoną decyzję stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Tak jak już wskazano we wcześniejszej części uzasadnienia sprawa dotycząca przyznania skarżącej dodatku węglowego była już rozpoznawana przed WSA w Olsztynie, który uchylając decyzje organów administracji przedstawił stosowne wytyczne. Z pewnością nie można stwierdzić, aby w ramach uzupełnionego postępowania administracyjnego została naruszona treść art. 153 p.p.s.a. dotycząca tego, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą. Jednak nadal aktualne pozostaje stwierdzenie sądu zawarte w uzasadnieniu wyroku z 6 października 2023 r., że ocena dokonana przez organy jest przedwczesna. Przypomnieć należy, że materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowią przepisy ustawy o dodatku węglowym. Zgodnie art. 2 ust. 1 u.d.w., dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Stosownie do art. 2 ust. 2 u.d.w., przez gospodarstwo domowe, o którym mowa w ust. 1, rozumie się: 1) osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe) albo 2) osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe). Kwestią sporną i najistotniejszą dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy od samego jej początku pozostaje to czy skarżąca składając wniosek o przyznanie dodatku węglowego zamieszkiwała w domu w [...]. To jak należy rozumieć pojęcie zamieszkiwania zostało w sposób szczegółowy wyjaśnione przez sąd orzekający wcześniej w sprawie wniosku skarżącej tj. w wyroku z 6 października 2023 r. w sprawie II SA/Ol 516/23. Z obowiązku z tym przypomnieć jedynie należy, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której przebywa ta osoba z zamiarem stałego pobytu. Musi zaistnieć corpus i animus, czyli faktyczne przebywanie i zamiar, wola stałego pobytu. Sąd rozstrzygający niniejszą sprawę z całą stanowczością stwierdza, że w żadnym stopniu nie przesądza przyszłego rozstrzygnięcia organu w przedmiocie przyznania skarżącej dodatku węglowego. Nie sposób jednak nie odnieść wrażenia, na podstawie uzasadnień wydanych decyzji, że nie wszystkie okoliczności wynikające z akt sprawy zostały dostrzeżone i ocenione w sposób właściwy. Aby zrozumieć i ocenić zasadność podjętego rozstrzygnięcia musi się ono odnosić do wszelkich okoliczności sprawy, również tych które mogą wydawać się mniej istotne, zwłaszcza wówczas, gdy nie można w sprawie stwierdzić, że ustalony stan faktyczny nie budzi zastrzeżeń u żadnej ze stron postępowania. Słusznie organy zwróciły uwagę na to, że skarżąca dopiero 5 grudnia 2022 r. złożyła deklarację o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami, jednak nie oceniły jaka była tego przyczyna i czy mogło to usprawiedliwiać tak późne złożenie deklaracji. Przy ocenie tej okoliczności nie powinno zostać ( a zostało ) pominięte to, że skarżąca jeszcze w styczniu 2022 r. złożyła deklarację dotyczącą źródeł ciepła i spalania paliw, gdzie jako miejsce swojego zamieszkania wskazała [...] (k – 1 i 28 akt adm ). Skarżąca konsekwentnie utrzymywała, również w czasie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, że jej miejscem zamieszkania jest w [...]. Wydaje się, że argumentacja ta nie może być skutecznie obalona przez organy brakiem stacjonarnego internetu i nie opłacaniem abonamentu radiowo-telewizyjnego, czy też nie wywożeniem nieczystości ciekłych. Odnośnie do zużycia energii elektrycznej skarżąca powołuje się na omyłkowe wskazanie licznika, tak więc ta omyłka, jeżeli rzeczywiście zaistniała powinna zostać wyjaśniona. Faktem jest również to, że skarżąca nie przedłożyła faktury za zakup opału, jednak w deklaracji dotyczącej źródeł ciepła stwierdzała, że dom ogrzewany jest paliwem stałym. Przedstawione wyżej okoliczności stały się jednym z powodów odmowy przyznania skarżącej dodatku węglowego, w ocenie sądu nie są one na tyle jednoznaczne by uzasadniały wydanie decyzji negatywnej. Jednocześnie organy nie odniosły się do okoliczności, które mogłyby potwierdzać fakt zamieszkiwania skarżącej w [...]. Na karcie 38 akt administracyjnych skarżąca powołuje się na wizytę kurator ( wymienia ją z imienia i nazwiska ) w listopadzie 2022 r. w miejscu jej zamieszkania, bez wątpienia w przypadku odmowy wiarygodności twierdzeniom skarżącej, co do miejsca jej zamieszkania okoliczność ta powinna zostać sprawdzona. Organ I instancji w dniu 18 stycznia 2024 r. przesłał do skarżącej listem poleconym informację o przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego. Korespondencja ta nie została przez skarżącą odebrana, w związku z tym nie mogła ona wiedzieć o konieczności przygotowania określonych dokumentów, jak i o tym, że 26 stycznia 2024 r. zostanie przeprowadzony wywiad środowiskowy. Pomimo takiego stanu rzeczy pracownicy socjalni zastali skarżącą pod adresem [...]. Ta okoliczność również nie powinna zostać pominięta, a organy zobowiązane są do jej rozważenia i wyprowadzenia stosownych wniosków. Stosownie do treści art. 2 ust. 15e u.d.w. niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego stanowi podstawę do odmowy przyznania dodatku węglowego, jednak odmowy podpisania wywiadu nie można utożsamiać z brakiem zgody na jego przeprowadzenie. Skarżąca nie może również odpowiadać za zachowania osoby trzeciej, która utrudniała przeprowadzenie czynności pracownikom socjalnym. Z treści wywiadu środowiskowego nie wynika natomiast, aby ze strony skarżącej występował brak zgody na przeprowadzenie wywiadu, choć dostrzec można przynajmniej brak precyzji w niektórych kwestiach. Zgodnie z art. 2 ust. 15c u.d.w. wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy. Unormowanie to jednak miało szczególne znaczenie roku 2022 lub na początku 2023 r., kiedy to obecność pracownika socjalnego mogła potwierdzić fakt rzeczywistego zamieszkiwania danego wnioskodawcy w konkretnym domu. Przeprowadzony w styczniu 2024 r. wywiad u skarżącej nie wniósł wiele istotnych okoliczności do sprawy, wydaje się że obecnie nie zachodzi konieczność jego powtarzania, a może on być skutecznie zastąpiony przesłuchaniem skarżącej, które nie będzie utrudniane przez inne osoby. Nie można wykluczyć też konieczności przesłuchania innych osób mogących potwierdzić lub zaprzeczyć temu, że skarżąca zamieszkiwała w 2022 r. [...]. Sąd zdaje sobie sprawę, co do tego, że postępowanie w sprawie przyznania dodatku węglowego powinno być rozpatrywane w ramach procedury uproszczonej przewidzianej przepisami u.d.w., jednak sprawa z wniosku skarżącej już dawno się z tych ram wymknęła. Dlatego konieczne jest zgromadzenie pełnego materiału dowodowego ( wydaje się, że tu w grę może wchodzić tylko przesłuchanie kuratora, skarżącej i ewentualnie zawnioskowanych przez nią osób ), a następnie pełna i kompletna ocena poszczególnych okoliczności i dowodów, bez pominięcia któregokolwiek z nich. Przestrzeganie norm wynikających z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a.) i art. 80 § 1 k.p.a. jest niezbędne. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.