II SA/Ol 431/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak – Sikora po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. i S.T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi I. i S. T. na decyzję Wojewody z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie wydania orzeczenia o wykonanie aktu nadania gospodarstwa postanawia odmówić przyznania skarżącym prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego ustanowienie radcy prawnego. I. i S. T., reprezentowani przez swojego pełnomocnika, Z. T. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Wojewody z dnia "[...]", utrzymującą w mocy decyzję Starosty z dnia "[...]" o odmowie wydania I. i S. T. orzeczenia o wykonaniu aktu nadania z dnia "[...]" 1947r. wydanego przez Powiatową Komisję Osadnictwa Rolnego na rzecz J. T., dotyczącego gospodarstwa rolnego nr "[...]" położonego w M. Wyrokiem z dnia 27 września 2011r., sygn. akt II SA/Ol 431/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uchylił zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W dniu 21 października 2011r. do tut. Sądu wpłynął wniosek pełnomocnika skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego. Jak wskazano w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący prowadzą dwuosobowe gospodarstwo domowe, uzyskując łącznie dochód w wysokości 2546,24 zł netto. Ponadto skarżący posiadają dom o powierzchni 95m2, nieruchomość rolną o powierzchni 0,85ha oraz działkę budowlaną (0,35ha). W załączniku do złożonego formularza PPF, mającym stanowić uzasadnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy, pełnomocnik skarżących przedstawił swoje zarzuty wobec wydanego przez Sąd wyroku, podnosząc, iż strona skarżąca oczekiwała uzasadnienia, które doprowadzi do zakończenia sprawy zgodnie z obowiązującym prawem. Postanowieniem z dnia 28 października 2011r., sygn. akt II SA/Ol 431/11, Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania skarżącym prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wskazano, iż ustanowienie na rzecz osoby fizycznej profesjonalnego pełnomocnika, stanowiącego przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), zaś rozstrzygnięcie w tym względzie jest podejmowane w oparciu o zaprezentowane przez nią informacje, o czym stanowi art. 252 wskazanej ustawy. W niniejszej sprawie w rubryce nr 5 urzędowego formularza - gdzie należy wskazać fakty, z których wynika, że wniosek jest zasadny - podniesione zostały jedynie zarzuty skarżących względem wydanego w sprawie wyroku. Z samego natomiast oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach (następne rubryki) nie wynika, aby skarżących nie było stać na poniesienie pełnych kosztów postępowania, którymi w drugiej instancji są wpis od skargi kasacyjnej (100 zł) i umowna cena jej sporządzenia przez profesjonalnego pełnomocnika. Wygospodarowanie tych środków nie przekracza bowiem możliwości dwuosobowego gospodarstwa domowego, dysponującego stałym dochodem w wysokości 2546,24 zł netto miesięcznie oraz majątkiem w postaci domu (95m2), nieruchomości rolnej (0,85ha) i działki budowlanej (0,35ha). Podkreślono, iż skarżący winni mieć świadomość, że z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu nie można utożsamiać pogorszenia sytuacji materialnej wskutek konieczności poniesienia wydatków związanych z postępowaniem sądowym. W przepisie 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi chodzi bowiem o sytuację, w której posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie tych wydatków spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie będzie ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Dlatego też instytucję prawa pomocy, stanowiącą wyłom od zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie, stosuje się jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a mianowicie wtedy, gdy strona istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia wniósł Z. T., pełnomocnik skarżących. Wskazał, iż stałymi miesięcznymi wydatkami jego rodziców są: raty w wysokości 210 zł za przeprowadzony ostatnio remont CO, opłata podatku od nieruchomości w kwocie 298 zł oraz wykup stałych leków – 400 zł miesięcznie, co łącznie daje sumę 908 zł stałych miesięcznych wydatków. Ponadto stałymi wydatkami są opłaty za wodę, wywóz śmieci, szamba, światło, gaz, telefon, które przekraczają średnio 300 zł. Zakup opału na zimę to średniomiesięczny wydatek około 300 zł. Skarżący ponoszą również koszty związane z dojazdami do lekarzy i prywatnymi wizytami u lekarzy specjalistów. Z. T. dodał, iż jego rodzice mają ponad 80 lat i wydatki na leki oraz leczenie są znacznie większe niż wydatki na wyżywienie, bo na więcej już ich nie stać. Nie stać ich także na zakup bielizny, odzieży, czy odnowienie pomieszczeń, w których mieszkają. Zaznaczył przy tym, iż dom, w którym mieszkają skarżący jest do kapitalnego remontu i jako taki nie może świadczyć przeciw przyznaniu prawa pomocy. Podobnie jak pozostałe nieruchomości, z których nie da się "odciąć" kawałka, aby pokryć wydatki związane ze złożeniem kasacji. W ocenie pełnomocnika skarżących niniejsze wyjaśnienie powinno wpłynąć pozytywnie przy ponownym rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku. Dodał, iż z biur prawnych uzyskał informacje, że wstępna analiza dokumentacji będzie kosztować około 500 zł, a przygotowanie właściwego wniosku minimum 2000 zł, która to kwota jest uzależniona dodatkowo od wartości nieruchomości. W ocenie Z. T. przyznanie prawa pomocy należy się jego rodzicom, którzy walczą o swoją własność ponad 50 lat, a w wydanym wyroku WSA w Olsztynie jest wiele niedociągnięć, których brak satysfakcjonowałby skarżących w zupełności. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), zwanej w dalszej części p.p.s.a, w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z tym, iż sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega ponownemu rozpatrzeniu. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 wskazanej ustawy przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, że w sprawie występuje przesłanka uzasadniająca zwolnienie od kosztów sądowych. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym prawidłowo go wypełnić i uzasadnić. W sytuacji zaś, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i odchodach okaże się, w ocenie Sądu, niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 ustawy p.p.s.a.), strona zobowiązana jest przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Należy przy tym podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (Sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tym samym wniosek skarżących nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślić należy, iż stosownie do powołanych przepisów, warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. Ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się jedynie do stwierdzenia, że skarżący uzyskują lub nie uzyskują dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiadają majątek oraz czy posiadają obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 roku o sygn. akt GZ 71/04). Analiza zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku, iż posiadane przez stronę środki finansowe pozwalają na ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika we własnym zakresie, nie powodując uszczerbku w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb. Nie budzi bowiem wątpliwości, iż skarżący posiadają stały miesięczny dochód z tytułu renty oraz emerytury, którego łączna wysokość wynosi 2546,24 zł netto, a ponadto dysponują majątkiem w postaci domu (95m2), nieruchomości rolnej (0,85ha) oraz działki budowlanej (0,35ha). Podnoszone w złożonym sprzeciwie okoliczności nie zostały w żaden sposób potwierdzone, stanowiąc jedynie gołosłowne fakty wskazane przez pełnomocnika skarżących. Należy przy tym zwrócić uwagę, iż nie wszystkie wymienione w piśmie wydatki można określić jako wydatki stałe – opał, czy też podatek od nieruchomości są wydatkami jednorazowymi, które można odpowiednio wcześniej zaplanować w rodzinnym budżecie. Ponadto posiadane przez skarżących nieruchomości poprzez chociażby ich częściową sprzedaż bądź też dzierżawę pozwalają na uzyskanie dodatkowych środków pieniężnych. Tym samym należy uznać, iż skarżący są w stanie zabezpieczyć środki na niezbędne koszty swojego utrzymania, jak również mają możliwość poczynić pewne oszczędności, pozwalające na ustanowienie zawodowego pełnomocnika w niniejszej sprawie i tym samym partycypowanie w kosztach postępowania. Reasumując, w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie wykazali, że istnieje podstawa do ustanowienia im radcy prawnego. W konsekwencji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, art. 245 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.