II SA/Ol 434/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M. M., S. M. i K. Z. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie opróżnienia lokalu mieszkalnego postanawia: 1. zwolnić skarżących od kosztów sądowych; 2. odmówić ustanowienia dla skarżących radcy prawnego. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi M. M. - skarżąca i przedstawiciel ustawowy skarżących S. M. i K. Z. - złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W jego uzasadnieniu podniosła, iż: jest matką samotnie wychowującą dwoje małoletnich dzieci (syn uczęszcza do szkoły a córka pójdzie teraz do zerówki); jej wynagrodzenie miesięczne netto wynosi 845,14 zł; z alimentami i zasiłkiem rodzinnym dochód rodziny wynosi 1423,14 zł, z czego ok. 900 zł przeznacza na opłaty za mieszkanie, energię elektryczną, gaz, wodę oraz przedszkole. Wskazała, iż prosi o ustanowienie radcy prawnego, ponieważ dla niej sprawa jest bardzo skomplikowana a nie zna się na przepisach. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika nadto, iż rodzina nie posiada żadnego wartościowego majątku. Rozstrzygając przedmiotowy wniosek zważono, co następuje: Zwolnienie osoby fizycznej od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niej profesjonalnego pełnomocnika - oznaczające przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym - uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania [art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.]. W orzecznictwie sądowym ugruntował się pogląd, iż przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. Przytoczone na wstępie okoliczności nie uzasadniają zatem uwzględnienia zgłoszonego wniosku w całości. Niewątpliwie jednak sytuacja skarżących jest na tyle trudna, iż nie są oni w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku w koniecznym dla siebie utrzymaniu. W takim przypadku, stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., następuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Decydując o rozmiarze przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie uznano, iż najwłaściwsze będzie zwolnienie skarżących od kosztów sądowych, czyli wydatków, jakie byliby oni zmuszeni ponieść w postępowaniu. Na marginesie godzi się wyjaśnić, iż do takich wydatków na obecnym etapie postępowania nie należy koszt ustanowienia adwokata. Reprezentowanie skarżącego przez profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie warunkuje realizacji prawa do sprawiedliwego procesu. Wynika to z tego, iż nie występuje tu ograniczenie zdolności postulacyjnej strony w postaci tak zwanego przymusu adwokacko-radcowskiego (art. 175 § 1, art. 194 § 4 p.p.s.a.) a sąd nie jest związany granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.), co oznacza, że dokonuje oceny zgodności z prawem czynności organu administracji, nawet gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Sąd jest ponadto obowiązany udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Nie jest przy tym wymagane stawiennictwo stron na rozprawie. W razie ich nieobecności przewodniczący lub wyznaczony przez niego sędzia sprawozdawca przedstawia ich wnioski, twierdzenia i dowody znajdujące się w aktach sprawy (art. 108 p.p.s.a.). Z tego też powodu wnioskodawczyni niepotrzebnie obawia się negatywnych konsekwencji nieskorzystania z usług profesjonalnego pełnomocnika. Należy podkreślić, iż podjęte rozstrzygnięcie nie stoi jednak na przeszkodzie ponowieniu wniosku o jego ustanowienie, jeśli strona skarżąca nie zdoła wygospodarować środków wystarczających na poniesienie wydatku na ów cel, a będzie ono konieczne ze względu na istnienie wymogu sporządzenia skargi kasacyjnej przez tego rodzaju pełnomocnika. Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy.