II SA/Ol 439/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Zbigniew Ślusarczyk Sędzia WSA Beata Jezielska po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o wyłączenie sędziego NSA "[...]" i sędziów WSA w Olsztynie: "[...]" od rozpoznania sprawy o sygn. akt II SA/Ol 439/11 w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję Wojewody z dnia "[...]" r., nr "[...]" w przedmiocie statusu bezrobotnego i zasiłku dla bezrobotnych postanawia oddalić wniosek o wyłączenie sędziego NSA "[...]" i sędziów WSA w Olsztynie: "[...]" od rozpoznania sprawy o sygn. akt II SA/Ol 439/11 WSA/post.1 - sentencja postanowienia W piśmie z dnia 9 stycznia 2012 r. A. Z. wniósł o wyłączenie od udziału w niniejszej sprawie wszystkich sędziów i referendarzy orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie. Stwierdził, iż sędziowie nie respektują w ogóle praw strony skarżącej oraz nie stosują się do obowiązków i nakazów wynikających dla nich wprost z przepisów prawa. Orzekali oni w jego sprawach mimo wniosków o ich wyłączenie. Zatem zachodzą uzasadnione podstawy do wyłączenia, o których mowa w art. 18 § 1 pkt 6 a w zw. z art. 183 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami; w skrócie: p.p.s.a.), ze względu na orzekanie w prowadzonych wcześniej sprawach. Zachodzi również przesłanka wyłączenia z art. 19 p.p.s.a., ponieważ "z powodu ww. wniosków i ich treści skierowanych w stosunku do ww. Sędziów WSA w Olsztynie oraz referendarzy powstają uzasadnione okoliczności tego rodzaju, które mogłyby mieć obecnie wpływ na ocenę bezstronności sędziów, których skarżący domaga się wyłączenia w niniejszej sprawie i z tego powodu wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności ww. sędziów i ww. referendarzy z powodów podjętych przez skarżącego działań w stosunku do ww. sędziów z wnioskowanego zakresu a ww. Sędziów i do strony skarżącej w sposób opisany powyżej. Powyższe (...) dowodzi przyczyny istnienia "uzasadnionej przesłanki stosunku osobistego" ww. sędziów oraz referendarzy wobec skarżącego oraz doprowadza do wniosku i przekonuje iż z powodów powyższych może dojść do nieobiektywności tych sędziów w niniejszej sprawie." Wątpliwość co do bezstronności wskazanych sędziów wynika też z tego, że skupiają się oni notorycznie i wyłącznie na argumentacji organu administracji oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego, pomijając stanowisko i argumentację strony skarżącej. Ze względu na powyższe ich autorytet moralny jest wątpliwej jakości. Dowodem na to jest oddalenie wszystkich wniosków o ich wyłączenie od rozpoznawania wszystkich spraw skarżącego. Przyjęli oni schematyczną argumentację o braku jakichkolwiek przesłanek do ich wyłączenia ze względu na niepodważalny autorytet funkcji sędziego. Z orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika natomiast, iż za podstawę wyłączenia sędziego można uznać istnienie stosunku ujawniającego się w trakcie postępowania a polegającego na przychylnym odnoszeniu się do jednej i nieprzychylności wobec drugiej strony, co w sprawie niniejszej zaistniało z podanych wyżej przyczyn. Sędziowie, których dotyczy wniosek dokonują nierzetelnej analizy uzasadnienia wskazanego we wnioskach o wyłączenie, co zapewne wynika z zawodowej solidarności sędziów. Jest to subiektywna ocena, opierająca się na przepisach nieodpowiadających współczesnym standardom. Nagminnie jest powoływana przestarzała argumentacja Sądu Najwyższego, według autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego. Zachodzi uzasadnione podejrzenie zachwiania zasady obiektywizmu ww. sędziów, gdyż nastawiają się oni do spraw skarżącego w kierunku notorycznej ich negacji, nawet bez rzetelnej weryfikacji dowodów w sprawie. O braku obiektywizmu świadczy odmowa uwzględniania wniosków o wyłączenie, wadliwe prowadzenie postępowań w tym zakresie, ich przewlekłości oraz braku bezstronności i działanie na szkodę skarżącego z naruszeniem prawa. Nie może być spełniony warunek niezawisłości, gdyż z powodu wcześniejszego udziału w sprawach skarżącego wskazani sędziowie mogą być obecnie zainteresowani wynikami jego spraw. Objawia się "uprzedzenie do strony, gniew i niechęć, wyrobione nie zawsze z przepisami prawa poglądy do danej sprawy". Powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia z dnia 13 grudnia 2005 r. (sygn. akt SK 53/04) skarżący wskazał, iż intencją ustawodawcy formułującego przesłanki bezwzględne wyłączenia jest przede wszystkim ochrona bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym na każdym jego etapie. Powiązania te są takiego rodzaju, że - niezależnie nawet od odczuć osób występujących w konkretnej sprawie i od rzeczywistej sytuacji - dobro wymiaru sprawiedliwości wymaga bezwzględnego wyłączenia sędziego. Jak stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 20 lipca 2004 r., ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego jest oczywista i sprowadza się do eliminacji wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimkolwiek wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy (sygn. akt SK 19/02). Istnienie relacji osobistej, w tym zaangażowania zawodowego, czy osobistego interesu osoby mającej orzekać, może, choć nie musi, oznaczać brak bezstronności i obiektywizmu. Jakkolwiek trudno zakładać apriorycznie istnienie takiej zależności (pomiędzy istnieniem określonych powiązań a brakiem bezstronności sędziego), to jednak nie ulega wątpliwości, że prawdopodobieństwo jej wystąpienia jest na tyle poważne, iż wymaga każdorazowo wykluczenia takiej osoby od orzekania w sprawie, a więc niezależnie od tego, jak faktycznie mogłaby się kształtować ocena subiektywnej bezstronności wobec stron i uczestników postępowania - sędziego orzekającego w konkretnej sprawie. W istocie podobny jest cel wyłączenia sędziego w oparciu o tzw. przesłanki względne. Ich wprowadzenie w przepisach regulujących poszczególne procedury, obok przesłanek bezwzględnych, jest nakierowane na wprowadzenie niezbędnej elastyczności oceny. Z natury rzeczy ustawodawca, formułując katalog przyczyn uzasadniających wyłączenie, nie jest w stanie przewidzieć i kazuistycznie uregulować wszystkich sytuacji, które uzasadniałyby jego zastosowanie. Prawodawca nie może więc wyczerpująco wskazać wszystkich przyczyn i okoliczności, w których może ujawnić się zagrożenie sędziowskiej bezstronności. Nie jest też tu obojętny aspekt związany z oceną zewnętrzną, a więc z kształtowaniem się obiektywnego obrazu wymiaru sprawiedliwości u postronnych obserwatorów. Zdaniem skarżącego, wskazywane przez niego okoliczności mogą być obiektywnie traktowane jako zagrażające bezstronności wskazanych sędziów i wywoływać przeświadczenie, że miały wpływ na rozstrzygnięcie podjęte w niniejszej sprawie. Wyrokiem z dnia 10 stycznia 2012 r. Sąd oddalił skargę w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu nadmieniono, iż skarżący złożył wniosek o wyłączenie sędziów i referendarzy, których wyłączenia domagał się już w rozpoznanym wniosku z 17 sierpnia 2011 r., a ponadto wniósł o wyłącznie: sędziego NSA "[...]" i sędziów WSA w Olsztynie - "[...]". Odnosząc się do powtórnego wniosku o wyłączenie tych samych sędziów, podzielony został pogląd wyrażony w postanowieniu NSA z dnia 10 czerwca 2011 r. (sygn. akt I OW 70/11). Według niego, kolejne żądanie wyłączenia sędziów, w którym nie przytoczono żadnych okoliczności mogących w jakikolwiek sposób wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziów, nie jest wnioskiem, o którym mowa w art. 19 p.p.s.a. i nie wymaga rozpoznania. Takie postępowanie nie stanowi korzystania z przysługujących stronie uprawnień procesowych, ale jest działaniem obliczonym na podważenie autorytetu sądu jako takiego. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowił pozostawić pismo w aktach sprawy. Natomiast w odniesieniu do sędziów, co do których wniosek o wyłączenie nie był wcześniej składany - tj. "[...]" - został mu nadany dalszy bieg. Sędziowie ci złożyli do akt sprawy oświadczenia, w których wskazali, iż nie zachodzi między nimi a stronami postępowania okoliczność z art. 19 p.p.s.a., tj. tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w rozpoznawaniu sprawy. Oświadczyli również, że w sprawie nie zachodzi żaden z powodów wyłączenia z mocy ustawy, o których mowa w art. 18 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Instytucję wyłączenia sędziego regulują unormowania art. 18 - 24 p.p.s.a. Przyczyny wyłączenia sędziego z mocy ustawy zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 p.p.s.a.. Zgodnie z dyspozycją art. 18 § 1 pkt 6 a p.p.s.a. sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Stosownie zaś do treści art. 19 p.p.s.a., niezależnie od sytuacji, w których sędzia wyłączony jest z mocy samej ustawy, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Strona, wnosząc o wyłączenie sędziego, obowiązana jest uprawdopodobnić przyczynę wyłączenia (art. 20 § 1 p.p.s.a.). W odniesieniu do powołanej przez wnioskodawcę przesłanki wyłączenia z mocy ustawy podnieść trzeba, że wykładnia literalna przepisu art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. wskazuje, iż przesłanka ta ma zastosowanie wyłącznie w sprawach skarg na decyzje i postanowienia, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie sędzia brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Tymczasem sędziowie, których wyłączenia domaga się skarżący nie orzekali w niniejszej sprawie (za wyjątkiem trzech sędziów wydających postanowienie z dnia 28 września 2011 r. dotyczące odmowy wyłączenia sędziego), gdyż sędziowie orzekają w Wydziale I Sądu głównie w sprawach podatkowych i celnych, nie zaś statusu bezrobotnego i zasiłku dla bezrobotnych. Sędziowie Ci nie wydawali więc w sprawie ani wyroku ani postanowienia kończącego postępowanie. Przyjąć więc należy, że przesłanka z art. 18 § 1 pkt 6 a p.p.s.a. nie może znaleźć w niej zastosowania. Skład rozpoznający przedmiotowy wniosek nie stwierdził również istnienia pozostałych przesłanek ustawowych uzasadniających wyłączenie sędziów (art. 18 § 1 ust. 1 pkt 1 - 7 p.p.s.a.). W zakresie, w jakim wniosek o wyłączenie został oparty na treści art. 19 p.p.s.a., podkreślić należy, że sędziowie złożyli do akt sprawy oświadczenia, o których mowa w art. 22 p.p.s.a. Skarżący zaś nie wskazał na żadne okoliczności, czy też dowody, mogące uprawdopodobnić formułowane w tym zakresie zarzuty. Podobnie jak poprzednio, argumentacja strony ma charakter ogólnikowy i wskazuje m.in. na istnienie czynników irracjonalnych wpływających na podejmowane decyzje oraz sugeruje, że sędziowie pozostają pod wpływem uprzedzeń czy też niechęci do strony, co skutkowało negatywnymi dla niej rozstrzygnięciami w zakresie wniosków o wyłączenie złożonych w innych sprawach. Podnoszone przez skarżącego twierdzenia nie mogły podważyć wiarygodności złożonych w niniejszej sprawie oświadczeń i stanowić podstawy do uwzględnienia wniosku o wyłączenie. Nie odwoływały się bowiem do konkretnych okoliczności faktycznych, które mogłyby mieć wpływ na ocenę sposobu prowadzenia postępowania przez sędziego. Nie sposób podzielić stanowiska skarżącego w kwestii nieuprawnionego posługiwania się przy ocenie wniosków o wyłączenie argumentacją wyrażoną w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 1971 r. (sygn. akt I CZ 121/71, OSN 1972, poz. 55). Pogląd, iż autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego, nie zdewaluował się z uwagi na upływ czasu, czy zmianę ustroju politycznego państwa, i pozostaje nadal aktualny w świetle powołanego na wstępie powyższych rozważań obecnego brzmienia unormowań dotyczących instytucji wyłączenia oraz wyrażonego na tym gruncie orzecznictwa sądowego. W kwestii tej stanowisko zajął również Trybunał Konstytucyjny, który w postanowieniu z dnia 31 stycznia 2011 r., sygn. akt K 3/09 OTK-A z 2011 r. nr 1, poz. 5) wskazał, że przy stosowaniu przepisów dotyczących wyłączenia sędziego mieć należy na uwadze niebezpieczeństwo polegające na tym, że instytucja wyłączenia sędziego mogłaby przekształcić się w narzędzie służące utrudnianiu możliwości orzekania. Trybunał Konstytucyjny wskazał ponadto, że nie można uznać, iż każdy uprzednio wyrażony w wyroku czy publikacji naukowej pogląd prawny, czy opinia wyrażona na temat zagadnienia związanego z przedmiotem rozstrzygnięcia uzasadnia wyłączenie sędziego. Jest to stanowisko, w swym założeniu błędne i niebezpieczne, ponieważ poprzez swój automatyzm i formalizm może prowadzić do eliminacji ludzi dysponujących konieczną wiedzą i doświadczeniem życiowym dla prawowania funkcji sędziego. Odnosząc się do powołanych przez skarżącego tez wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004 r. (sygn. akt SK 19/02, OTK-A z 2004 r., nr 7, poz. 67) należy zauważyć, iż nie da się ich przenosić wprost na grunt niniejszej sprawy, jako że dotyczą zgodności art. 48 § 1 pkt 5 w zw. z art. 401 pkt 1 i art. 379 pkt 4 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.) z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie, w jakim przepis ten ograniczał wyłączenie sędziego z mocy samej ustawy tylko do spraw, w których rozstrzyganiu brał udział w instancji bezpośrednio niższej. Podobnie wskazywany przez skarżącego wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r. (sygn. akt SK 53/04, OTK-A z 2005 r., nr 11, poz. 134) również w żaden sposób nie uzasadnia złożonego wniosku. W orzeczeniu tym wykazywano bowiem niezgodność art. 19 p.p.s.a. w jego pierwotnym brzmieniu z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim ograniczał on przesłankę wyłączenia sędziego jedynie do stosunku osobistego, pomijając inne okoliczności, mogące mieć wpływ na bezstronność sędziego. Należy w związku z tym nadmienić, iż ustawą z dnia 22 września 2006 r. o zmianie ustawy - - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2006 r., Nr 208, poz. 1536) art. 19 p.p.s.a. został zmieniony z uwzględnieniem treści tego wyroku. Biorąc bod uwagę powyższe, na podstawie art. 22 § 1 i § 2, orzeczono jak w sentencji.