II SA/Ol 448/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędzia WSA Ewa Osipuk Protokolant specjalista Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. W dniu 21 czerwca 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wpłynęła skarga "[...]" (dalej zwanego skarżącym) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" (dalej zwanego Kolegium) z dnia 26 marca 2018 r. "[...]", utrzymującą w mocy decyzję "[...]" działającego z upoważnienia Prezydenta "[...]" (dalej zwanego organem I instancji), z dnia 19 lutego 2018 r. nr "[...]" o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku celowego na zakup okularów (szkieł i oprawek), leków i suplementów diety, na zakup żywności, dofinansowanie do opłat za energię elektryczną i gaz, a także na dofinansowanie do kosztów wyjazdu do Krakowa na badania kontrolne. Skarga ta została przekazana Sądowi przez Kolegium wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę. Jak wynika z przekazanych Sądowi akt sprawy, podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego w dniu 7 lutego 2018 r. skarżący złożył wniosek o pomoc finansową na zaspokojenie ww. potrzeb (vide k. 7 aktualizacji wywiadu). Decyzją z dnia 19 lutego 2018 r. organ I instancji, powołując m.in. art. 39 ust. 1 i 2, art. 8 ust. 1 pkt 1, ust. 3, art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 3, art. 4, art. 11 ust. 2, art. 12 i art. 107 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t .j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm.; dalej jako u.p.s.), odmówił przyznania skarżącemu pomocy w formie zasiłku celowego na zaspokojenie ww. potrzeb. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazano na przekroczenie przez skarżącego kryterium dochodowego uprawniającego do korzystania ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Podano bowiem, że w miesiącu styczniu 2018 r. dochód skarżącego wyniósł 1550 zł (ze sprzedaży telefonu), a wydatki w miesiącu grudniu 2017 r. przekroczyły kwotę deklarowanego przez skarżącego dochodu tj. 604 zł (pożyczka) i 300 zł (oszczędności). Podniesiono także, że odmowa złożenia przez skarżącego informacji o danych osób, od których uzyskiwał prezenty oraz pożyczki, które stanowiły jego dochód, uniemożliwia organowi dokonanie weryfikacji rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, a tym samym uniemożliwia ustalenie zasadności przyznania pomocy. Oceniono, że zachowanie skarżącego jednoznacznie wskazuje na brak współpracy z jego strony w rozwiązywaniu trudnej sytuacji bytowej. Zrelacjonowano ponadto, że na podstawie przeprowadzonego w dniu 7 lutego 2018 r. wywiadu środowiskowego oraz protokołu z przesłuchania ustalono, że skarżący mieszka sam i prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe; jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Podano, że skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym orzeczonym okresowo, tj. do 31.10.2018 r., a jak wynika z jego oświadczenia, w miesiącu grudniu 2017 r. i styczniu 2018 r. utrzymywał się z pożyczonych pieniędzy w kwocie 604 zł, a także z oszczędności w kwocie 300 zł i pieniędzy w kwocie 1550 zł uzyskanych ze sprzedaży telefonu komórkowego, który otrzymał od św. Mikołaja. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wyraził niezadowolenie ze sposobu przeprowadzenia z nim wywiadu środowiskowego przez konkretnych pracowników socjalnych. Wskazał, że wywiad ten przeprowadzono z nim w związku z jego tragiczną sytuacją finansową spowodowaną "[...]". Opisaną na wstępie decyzją z dnia 26 marca 2018 r. Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji zaznaczając jednak, że rozstrzygnięcie to wydaje z innych przyczyn, aniżeli podane w uzasadnieniu decyzji organu I instancji. Kolegium wskazało przy tym, że postawa skarżącego co do braku współdziałania w rozwiązywaniu jego trudnej sytuacji życiowej była przedmiotem oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 987/17 i z uwzględnieniem tej oceny Kolegium nie podziela stanowiska organu I instancji o braku współdziałania skarżącego w przezwyciężeniu jego trudnej sytuacji życiowej. Kolegium stwierdziło jednak, że zasiłek celowy nie może być przyznany skarżącemu z powodu przekroczenia przez niego kryterium dochodowego uprawniającego do korzystania ze świadczeń z pomocy społecznej. Przyjęło bowiem, że w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w sprawie (w tym o dane zawarte w wywiadzie środowiskowym podpisanym własnoręcznie przez skarżącego) na dochód skarżącego w miesiącu styczniu 2018 r., który z mocy art. 8 ust. 3 u.p.s. należy uwzględnić w niniejszej sprawie, składała się kwota 1550 zł z tytułu sprzedaży telefonu komórkowego. Skonstatowało, że kwota ta przekroczyła ustawowo określone kryterium dochodowe, które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 634 zł. W skardze na powyższą decyzję, skierowanej do tutejszego Sądu, skarżący wskazał na nieprawidłowości, jakich w jego ocenie dopuścili się pracownicy socjalni przy prowadzeniu jego spraw dotyczących świadczeń z pomocy społecznej. Opisał także swoją trudną sytuację finansową, zdrowotną i życiową. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje m.in. w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Z taką zaś sytuacją mamy do czynienia w kontrolowanej sprawie, w której wydano zaskarżoną do tutejszego Sądu decyzję Kolegium z dnia 26 marca 2018 r. Rep.463/PS/18 o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku celowego. Jak wynika z uzasadnienia decyzji Kolegium, przyczyną odmowy przyznania skarżącemu zasiłku celowego było przekroczenie ustawowo określonego kryterium dochodowego, które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 634 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. w zw. z § 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej; Dz. U. z 2015 r., poz. 1058). Ocenę Kolegium w tym zakresie uznać należy za prawidłową. U jej podstaw legły bowiem ustalenia faktyczne znajdujące potwierdzenie w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie (w tym w wywiadzie środowiskowym podpisanym własnoręcznie przez skarżącego), że na dochód skarżącego w miesiącu styczniu 2018 r., który z mocy art. 8 ust. 3 u.p.s. należy uwzględnić w niniejszej sprawie, składała się kwota 1550 zł z tytułu sprzedaży telefonu komórkowego. Kwota uzyskana ze sprzedaży ruchomości jest natomiast przychodem mogącym stanowić źródło utrzymania i dlatego winna być uwzględniona przy ustalaniu dochodu osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej. Uszło jednak uwadze organów obu instancji, że nie wszystkie świadczenia tego rodzaju przyznawane są z uwzględnieniem ustawowo określonego kryterium dochodowego, co wynika wprost z art. 8 ust. 1 u.p.s. W przepisie tym zawarto bowiem odesłanie m.in. do art. 41 u.p.s., w świetle którego, "w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi". Zdaniem Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, wobec obowiązywania cytowanego powyżej art. 41 u.p.s., w sytuacji złożenia wniosku o przyznanie zasiłku celowego przez osobę albo rodzinę o dochodach przekraczających kryterium dochodowe, organy pomocy społecznej zobligowane są także do rozważenia możliwości przyznania stronie specjalnego zasiłku celowego, który odpowiada istocie zasiłku celowego, jak i nie podlega zwrotowi. Wymaga bowiem podkreślenia, że w postępowaniu w sprawach świadczeń z pomocy społecznej zastosowanie znajdują przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.; dalej jako k.p.a.). Przepisy te nakładają zaś na organy administracji publicznej nie tylko obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), ale także obowiązki: prowadzenia postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.), jak również należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 k.p.a.). W sprawach świadczeń z pomocy społecznej, prawidłowa realizacja wymienionych powyżej obowiązków wiąże się z koniecznością wszechstronnego rozważenia przez organy administracji publicznej zgłaszanych przez stronę potrzeb w kontekście wszystkich możliwych do przyznania w danej sprawie świadczeń z pomocy społecznej. Pamiętać bowiem należy, że w świetle art. 102 u.p.s. świadczenia z pomocy społecznej udzielane są nie tylko na wniosek osoby zainteresowanej, ale także mogą być udzielane z urzędu. Ponadto, jak wynika z aktualizacji wywiadu środowiskowego, skarżący zwrócił się do organu I instancji o "pomoc finansową" nie precyzując jednak rodzaju świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej. W tych okolicznościach ocenić należy, że nierozważenie przez organy możliwości przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego stanowi naruszenie nie tylko art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a., ale także art. 41 pkt 1 i art. 8 ust. 1 u.p.s. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Bez oceny organu w zakresie spełnienia przez skarżącego przesłanek do przyznania specjalnego zasiłku celowego, rozstrzygnięcie wydane w tej sprawie jest bowiem niepełne. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy winny zatem uwzględnić powyższą ocenę prawną i poczynić ustalenia w kontekście wystąpienia w sprawie przesłanek z art. 41 pkt 1 u.p.s. Ustalenia w tym zakresie wraz z oceną organów winny znaleźć zaś odzwierciedlenie w uzasadnieniach wydanych w sprawie decyzji, które powinny odpowiadać warunkom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.