II SA/Ol 454/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Asesor WSA Protokolant Sędzia WSA Marzenna Glabas Irena Szczepkowska Beata Jezielska (spr.) Urszula Wojciechowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lipca 2006 r. sprawy ze skargi P. K. - przedstawiciela ustawowego B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymana nią w mocy decyzję organu l instancji, 2) orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. WSA/wyr.1 - sentencja wyroku Decyzją z dnia "[...]" Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej działając z upoważnienia Prezydent Miasta przyznał – na wniosek P. K. - zaliczkę alimentacyjną na rzecz osoby uprawnionej – B. K. w kwocie 200 zł miesięcznie na okres od 1 września 2005r. do 31 grudnia 2005r. oraz odmówił przyznania prawa do zaliczki alimentacyjnej od dnia 1 stycznia 2006r. W uzasadnieniu wskazano na sposób, w jaki ustalono wysokość zaliczki alimentacyjnej. Podano także, iż organ musiał się ustosunkować do przepisów obowiązujących do 31 grudnia 2005r., a także obowiązujących po tym dniu, gdyż zaliczkę alimentacyjną przyznaje się na okres zasiłkowy, tj. do 31 sierpnia. Wskazano, iż w stanie prawnym obowiązującym do 31 grudnia 2005r. wnioskodawca spełniał przesłankę samotnego wychowywania dziecka stosownie do wcześniejszego brzmienia art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Od dnia 1 stycznia 2006r. ustawodawca zmienił definicję osoby samotnie wychowującej dziecko. Zgodnie z obecnym brzmienie tego artykułu osobą samotnie wychowującą dziecko jest panna, kawaler, osoba pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, wdowa lub wdowiec, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Wskazano, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z M. G., która jest matką małoletniej K. K. Zatem należało mu odmówić świadczenia od dnia 1 stycznia 2006r. Od powyższej decyzji odwołanie wniósł P. K. Podał, iż B. K. jest córką odwołującego się i jego byłej żony – A. S., z którą ma rozwód i od której ma zasądzone alimenty. Natomiast M. G., z którą ma córkę K. K. nie jest jego żoną i jest macochą B. K. W związku z tym w ocenie strony zmiana przepisów, na które powołuje się organ nie ma znaczenia dla jego sytuacji. Ustawodawca mówi bowiem o wspólnym wychowywaniu przez rodziców chociażby jednego dziecka, a M. G. nie jest rodzicem B. K. M. B. nie zamieszkuje z rodziną od 6 lat. Podniósł ponadto, iż zaliczki odmówiono mu już we wrześniu 2005r., chociaż przepis obowiązuje od 1 stycznia 2006r. Podał, iż jest bezrobotny bez prawa do zasiłku i łapie się każdej pracy dorywczej, żeby zarobić na chleb. W związku z tym decyzję uważa za krzywdzącą. Decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu podano, iż zgodnie z obowiązującymi przepisami zaliczka alimentacyjna może być przyznana między innymi, gdy osoba uprawniona wychowana jest przez osobę samotnie wychowującą dziecko. Pojęcie to zostało zdefiniowane w ustawie o świadczeniach rodzinnych, która posiłkowo ma zastosowanie w sprawach dotyczących uprawnień do zaliczki alimentacyjnej. Wskazano, iż zgodnie z brzmieniem art. 3 pkt 17 tej ustawy, obowiązującym od 1 września 2005r. przez osobą osobę samotnie wychowującą dziecko należało rozumieć pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka. Jednakże z dniem 1 stycznia 2006r. znowelizowano ustawę poprzez wprowadzenie nowej definicji osoby samotnie wychowującej dziecko. Stosownie do art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych przez osobę samotnie wychowującej dziecko należy rozumieć pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Wskazano, iż przez niedopatrzenie ustawodawcy obecnie obowiązują dwie definicje osoby samotnie wychowującej dziecko, lecz zgodnie z zasadą iż ustawa późniejsza uchyla ustawę wcześniejszą należy stosować nową definicję. Zgodnie zaś z tą definicją P. K. nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko. Nie kwestionuje on bowiem faktu, iż wychowuje małoletnią K. K. z jej matką M. G. Podano, iż niewątpliwie do stanów zaistniałych przed 1 stycznia 2006r. ma zastosowanie dotychczasowa definicja, a od 1 stycznia 2006r. – nowa definicja, stąd wnioskowana pomoc nie może być przyznana. Na decyzję tę skargę wniósł P. K. Podał, iż fakt wspólnego zamieszkiwania z M. G. nie jest równoznaczny ze wspólnym prowadzeniem gospodarstwa domowego i wspólnym wychowywaniem dziecka. Podał, iż B. K. wychowuje samotnie. Wskazał, iż gdy M. G. była w ciąży dał jej schronienie, a gdy urodziła się córka dał jej swoje nazwisko. Jednakże z uwagi na stan psychiczny M. G. i fakt znęcania się nad jego córką od dawna nie wychowuje z nią wspólnie dziecka. Podał, iż z jego wniosku przeciwko M. G. toczyły się postępowania karne o znęcanie się nad rodziną, lecz zostały umorzone z powodu braku dowodów. Wiele razy interweniowała także policja w sprawie wyprowadzenia M. G. z mieszkania. Skarżący wyjaśnił, iż z uwagi na korzystanie ze środków pomocy społecznej pracownik Ośrodka doradził mu, aby podawał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo z M. G. Teraz zaś nie dość że musi znosić jej obecność w mieszkaniu, to odebrano mu także z tego powodu zaliczkę alimentacyjną. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Podnieść należy, iż w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając skargę na decyzję Sąd dokonuje oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, obowiązujące w dacie orzekania przez organ administracji. Skarga wniesiona w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie. Zasady przyznawania zaliczek alimentacyjnych zostały uregulowane w ustawie z dnia 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. nr 86, poz. 732 ze zm.). Zgodnie z art. 2 pkt 5 lit. a tej ustawy osobą uprawnioną w rozumieniu ustawy jest osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko, w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. W niniejszej sprawie organ przyznał zaliczkę alimentacyjną, lecz jedynie na okres od 1 września 2005r. do 31 grudnia 2005r., odmówił zaś przyznania zaliczki od 1 stycznia 2006r. stwierdzając iż w aktualnym stanie prawnym wnioskodawca nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu art. 3 ust. 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zważyć jednak należy, iż w dacie złożenia wniosku przez skarżącego, tj. w dniu 12 sierpnia 2005r. obowiązywał zapis art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228 poz. 2255 ze zm.), zgodnie z którym osobą samotnie wychowującą dziecko jest panna, kawaler, osoba pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, wdowa lub wdowiec, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka. Nie ulega wątpliwości, iż przy takim brzmieniu powołanego przepisu skarżący spełniał przesłanki do uznania go za osobę samotnie wychowującą dziecko i takie świadczenie za okres do 31 grudnia 2005r. zostało mu przyznane. Wskazać jednak należy, iż zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy z postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej prawo do zaliczki ustala się począwszy od złożenia wniosku u komornika sądowego wraz z wymaganą dokumentacją do końca okresu zasiłkowego. Natomiast w myśl art. 10a tej ustawy zmiana decyzji o przyznaniu zaliczki może nastąpić jedynie w przypadku zmiany sytuacji rodzinnej lub dochodowej mającej wpływ na prawo do zaliczki albo w przypadku, gdy osoba nienależnie pobrała zaliczkę. W niniejszej sprawie żadna z tych przesłanek nie miała miejsca. Nie można zatem podzielić stanowiska, iż zmiana przepisów prawa w tej sprawie upoważniała do przyznania zaliczki alimentacyjnej tylko na część okresu zasiłkowego. Należy przy tym podnieść, iż w dniu 1 stycznia 2006r. weszła w życie ustawa z dnia 29 grudnia 2005r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 267 poz. 2260), na mocy której wprowadzono przepis art. 3 pkt 17a zgodnie z którym osobą samotnie wychowującą dziecko jest panna, kawaler, osoba pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, wdowa lub wdowiec, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Sąd podziela jednak pogląd Kolegium, iż wejście życie powołanego przepisu nie uchyliło dotychczasowego art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wprawdzie wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 maja 2005r. (Sygn. akt K 16/04) stwierdzono niekonstytucyjność między innymi art. 3 pkt 17, wskazując iż traci on moc z dniem 31 grudnia 2005r., lecz dotyczyło to przepisu w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 sierpnia 2005r. Natomiast w dniu 1 września 2005r. weszła w życie ustawa z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, która wprowadziła nowe brzmienie art. 3 pkt 17. Jak słusznie zatem zauważyło Kolegium obecnie w ustawie o świadczeniach rodzinnych obowiązują dwie definicje osoby samotnie wychowującej dziecko. W związku z tym organy - powołując się na zasadę iż ustawa późniejsza uchyla ustawę wcześniejszą – uznały, iż od 1 stycznia 2006r. zaliczka alimentacyjna skarżącemu nie przysługuje, gdyż w tym zakresie należy stosować definicję osoby samotnie wychowującej dziecko, zawartą w art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Sąd nie podziela tego stanowiska. Podnieść należy, iż ustawa nowelizacyjna nie zawiera przepisów przejściowych, określających, którą z definicji należy stosować do spraw wszczętych i niezakończonych przed jej wejściem w życie. Jednakże wobec istnienia dwóch definicji osoby samotnie wychowującej dziecko, organ administracji winien starannie rozważyć, jaką wykładnię prawa należy zastosować. Wskazać przy tym należy, iż zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Trybunału Konstytucyjnego brak przepisów intertemporalnych nie stanowi luki w prawie (np. w uchwała NSA z dnia 20 października 1997r. FPK 11/97, ONSA z 1998r. z.1 poz. 10, uchwała NSA z 10 kwietnia 2006r. I OPS 1/06, ONSA z 2006r. z. 3 poz. 71, wyrok TK z dnia 10 maja 2004r. SK 39/03, OTK ZU 2004 nr 5/A poz. 40).Nakłada to jednak na organy stosujące prawo konieczność dokonania odpowiedniej wykładni przepisów, przy czym dokonana wykładnia musi być zgodna z Konstytucyjną zasadą równego traktowania wszystkich obywateli, a także zasadą zaufania obywatela do organów państwa. W niniejszej sprawie nie bez znaczenia jest fakt, iż w chwili złożenia wniosku skarżący spełniał przesłanki niezbędne do uznania go za osobę samotnie wychowującą dziecko. Gdyby zatem organ pierwszej instancji właściwie zastosował przepis prawa, to skarżący otrzymałaby żądane świadczenie i to do końca okresu zasiłkowego, a nie tylko na jego część. Także w momencie składania odwołania od decyzji Prezydenta Miasta z dnia "[...]" obowiązywał ten sam stan prawny. Zatem jedynie fakt, iż postępowanie organów się przeciągnęło spowodował, iż skarżącemu odmówiono przyznania świadczenia za okres po 1 stycznia 2006r. Podnieść przy tym należy, iż od momentu złożenia wniosku przez stronę do momentu wydania zaskarżonej decyzji przez organ II instancji minęło 9 miesięcy. Zatem przyjęcie interpretacji przepisów dokonane przez organ przerzuca na skarżącego skutki przedłużającego się postępowania administracyjnego, na co strona nie ma żadnego wpływu. Nie można zatem uznać, aby zastosowana przez Kolegium wykładnia przepisów prawa była zgodna z powołanymi wyżej zasadami. Wobec powyższego zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. W związku z tym na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed Sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji wyroku. Sąd podjął rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku.