II SA/Ol 454/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Jezielska Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Sędzia WSA Marzenna Glabas Protokolant Urszula Wojciechowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 września 2008 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Rektora Wyższej Szkoły z dnia "[...]" w przedmiocie skreślenia z listy studentów M. S. I. Uchyla zaskarżoną decyzję II. Zasądza od Rektora Wyższej Szkoły na rzecz skarżącej M.S. kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego III. Orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu Decyzją z dnia "[...]" (data dzienna "[...]") Dziekan Wydziału Nauk Ekonomiczno-Społecznych "[...]", działając na podstawie § 36 ust. 1 pkt 2 Regulaminu Studiów "[...]" i art. 190 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 164, poz. 1365, ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.), skreślił z dniem 7 marca 2008r. z listy studentów M.S. z powodu rezygnacji. W uzasadnieniu wskazano, iż wobec złożenia przez M.S. podania z dnia 7 marca 2008r. dotyczącego rezygnacji ze studiów została podjęta decyzja, co jest faktycznie i prawnie uzasadnione. Od tej decyzji M.S. złożyła odwołanie wnosząc o jej zmianę poprzez uznanie, iż z listy studentów winna zostać skreślona z dniem 1 grudnia 2007r. na podstawie § 36 ust. 1 pkt 1 Regulaminu Uczelni na skutek nieusprawiedliwionej nieobecności na zajęciach trwającej co najmniej dwa miesiące od daty wygaśnięcia udzielonego jej do 1 października 2007r. urlopu dziekańskiego, który został jej przyznany decyzją Dziekana z 12 października 2006r. Odwołująca się wyjaśniła, iż od początku października 2007r. bezskutecznie ubiegała się o prolongatę tego urlopu przebywając przez cały ten czas i pracując za granicą. Pomimo wystąpień w tej sprawie drogą elektroniczną nie otrzymała żadnej odpowiedzi odnośnie przedłużenia urlopu dziekańskiego. Dopiero w grudniu na adres domowy otrzymała wezwanie do zapłaty 1440 zł tytułem zaległych opłat za naukę za okres od września do grudnia 2007r., czyli także za okres kiedy winna być zwolniona z opłaty z uwagi na korzystanie z urlopu dziekańskiego. Z treści tego pisma wynikało także, iż zostanie skreślona z listy studentów w przypadku nieuiszczenia zaległych opłat w terminie 5 dni. W ocenie odwołującej się tak właśnie się stało, gdyż z pisma Kanclerza z dnia 21 stycznia br. dowiedziała się o fakcie skreślenia jej z listy studentów w bliżej nie określonej dacie. Pismo to było odpowiedzią na jej koleją pisemną już prośbę o prolongatę urlopu dziekańskiego oraz o umorzenie naliczonego zadłużenia. Odwołująca wyjaśniła, iż poinformowano ją, że może swoje zadłużenie spłacać w ratach lecz jej wniosek o udzielenie urlopu będzie rozpoznawany dopiero po uregulowaniu należności w całości, przy czym należność ta miała już się nie powiększać, o czym zawiadomiła ją H.R. W celu realizacji tego zobowiązania strona dokonała dwóch wpłat w wysokości 374 zł tytułem czesnego za października 2007r. oraz w dniu 29 lutego br. na kwotę 376,67 zł za listopad 2007r. Wyjaśniła, iż zapłacona została należność za dwa pierwsze miesiące III semestru mimo, że w tym czasie nie pobierała nauki przebywając za granicą. Pomimo wskazanych wyżej ustaleń z Kanclerzem, w imieniu którego stosowne oświadczenie woli złożyła H.R. okazało się, że zadłużenie strony wciąż rośnie, dlatego też została zmuszona do rezygnacji z dalszych starań o urlop dziekański wobec narastających żądań finansowych Uczelni. Uczelnia podejmowała próby wymuszenia na niej "uznania długu" na kwotę 1474,89 zł. Wobec takich żądań odwołująca złożyła formalną rezygnacje z dalszych studiów, co skutkowało wydaniem decyzji o skreśleniu jej z listy studentów. Zainteresowana podniosła, iż jest to już kolejne skreślenie jej z listy studentów, gdyż o pierwszym skreśleniu poinformował ją Kanclerz w piśmie z dnia 24 stycznia 2008r. W tym stanie rzeczy nie jest wiadomym, kiedy została skreślona po raz pierwszy, jak również nie zgadza się na dokonanie takiego skreślenia dopiero z dniem 7 marca 2008r., gdyż może to skutkować dalszymi żądaniami finansowymi Uczelni co do spłaty nieistniejącego zadłużenia. Decyzją z dnia "[...]" Rektor "[...]" utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach uzasadnienia wyjaśnił, iż decyzja została podjęta zgodnie z wnioskiem studentki z dnia 7 kwietnia 2008r. o rezygnacji ze studiów. Wskazał, iż Regulamin studiów nie obligował organu I instancji do wydania decyzji o skreśleniu studentki we wcześniejszym terminie. Od ww. decyzji M.S. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, w której wniosła o jej uchylenie i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oznaczonej datą "[...]" "dla dokonania ich zmiany w kierunku uznania, iż została skreślona z listy studentów z dniem 1 grudnia 2007r.", jak również wskazanie innej podstawy skreślenia tj. § 36 ust. 1 pkt 1 a nie § 36 ust. 1 pkt 2 Regulaminu Studiów. Nadto zażądała przekazania przez Uczelnię pełnej dokumentacji związanej z urlopem dziekańskim oraz korespondencji stron, jak również wezwania na rozprawę i przesłuchania w charakterze świadka H.P. oraz H.R. Skarżąca ponowiła wcześniejsze zarzuty przedstawione w odwołaniu precyzując jednocześnie, iż jej pismo z dnia 7 marca 2008r. nie było wnioskiem o skreślenie z listy studentów lecz oświadczeniem woli w sprawie sporu o zapłatę rzekomego długu wobec Uczelni z tytułu opłaty za studia, których nie podjęła jesienią ubr. po upływie okresu urlopu dziekańskiego. Skarżąca podniosła, iż z treści § 36 ust. 1 pkt 1 Regulaminu Studiów wynika jednoznaczny obowiązek organu skreślenia studenta w przypadku co najmniej dwumiesięcznej nieusprawiedliwionej nieobecności na zajęciach. W ocenie strony skoro przez co najmniej dwa miesiące była nieobecna na Uczelni i nikt nie odpowiadał na jej prośby o prolongatę udzielonego urlopu dziekańskiego, to spełniony został warunek do obligatoryjnego skreślenia jej z listy studentów z dniem 1 grudnia 2007r., a już najpóźniej z dniem 31 grudnia 2007r., skoro nie podporządkowała się wezwaniu do natychmiastowego uregulowania kwoty 1440 zł czyli czterech rat III semestru. Kolejny zarzut skarżącej dotyczył daty wydania decyzji przez Dziekana, gdyż decyzja o jej skreśleniu została podjęta dopiero z dniem "[...]", a nie z dniem 7 marca 2008r. W tej drugiej dacie nastąpił jedynie skutek w postaci skreślenia z listy studentów lecz w decyzji tej takich informacji nie zamieszczono. Odnośnie decyzji Rektora zarzuciła, iż została tam wskazana jeszcze inna data decyzji organu I instancji, gdyż określono ją na dzień "[...]". W ocenie skarżącej postępowanie w tej sprawie prowadzone było z naruszeniem art. 6 i 7 Kpa oraz art. 77 § 1 Kpa poprzez dowolne i wybiórcze ustalenia w toku postępowania wyjaśniającego. Rektor "[...]" w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie stwierdzając, że skarżone decyzje nie naruszają prawa, zaś postępowanie zostało przeprowadzone zgodnie z prawem. Odnosząc się do zarzutów skargi wyjaśniono, iż studentka dopiero w styczniu 2008r. złożyła wniosek o przedłużenie urlopu dziekańskiego na kolejny rok akademicki uzasadniając go kontynuacją pracy za granicą i trudnościami finansowymi rodziny. Studentka wniosła również o umorzenie dotychczas naliczonej opłaty w wysokości 1440 zł za okres od października do grudnia 2007r. lecz uczelnia nie wyraziła zgody na kolejne umorzenie, gdyż uznała, że zaległość ta była wynikiem zaniechania po stronie skarżącej, która nie złożyła w przewidzianym terminie wniosku o przedłużenie urlopu dziekańskiego. Organ wyjaśnił także, iż na skutek oświadczenia strony z dnia 7 marca 2008r. skarżąca decyzją Dziekana z "[...]" została skreślona z listy studentów z dniem 7 marca 2008r. Odnośnie argumentu dotyczącego zmiany podstawy prawnej stanowiącej podstawę skreślenia skarżącej wyjaśniono, iż przypadek o którym mowa w § 36 ust. 1 pkt 1 Regulaminu Studiów dotyczy sytuacji niepodjęcia studiów a nie osób, które studia kontynuują po okresowym urlopie dziekańskim. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zaważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) sądy administracyjne powołane zostały do sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, tzn do kontroli legalności zaskarżonych aktów czyli ich zgodności z przepisami prawa. Kontrola ta sprowadza się do badania, czy zaskarżony akt nie narusza przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania administracyjnego. Wzruszenie aktu administracyjnego może nastąpić w razie, gdy kontrola wykaże, że narusza on przepisy prawa materialnego lub postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), zwanej dalej: ustawą ppsa. Przeprowadzona w tym zakresie kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że nie odpowiada ona wymogom prawa, przy czym waga stwierdzonych naruszeń prawa ma charakter istotny i przesądziła o konieczności jej uchylenia. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Rektora "[...]" z dnia "[...]" utrzymująca w mocy decyzję wydaną przez Dziekana Wydziału Nauk Ekonomiczno - Społecznych tej Uczelni w dniu "[...]" w sprawie skreślenia skarżącej z listy studentów z dniem 7 marca 2008r. W rozpoznawanej sprawie w pierwszej kolejności należy wyjaśnić status prawny uczelni niepublicznej jaką jest niewątpliwie "[...]", skoro ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych generalnie upoważnia sądy administracyjne do sprawowania wymiaru sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Jak wynika z art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 164, poz. 1365, ze zm.) zwaną dalej: ustawą posw. uczelnia niepubliczna jest uczelnią utworzoną przez osobę fizyczną albo osobę prawną niebędącą państwową ani samorządową osobą prawną. Uczelnia jest autonomiczna we wszelkich obszarach swojego działania na zasadach określonych w ustawie (art. 4 ust. 1 ustawy posw. stanowiący respektowanie zasady wyrażonej w art. 70 ust. 5 Konstytucji RP). Uczelnia niepubliczna nie jest zatem organem administracji publicznej, a jedynie jednostką posiadającą osobowość prawną, która została powołana do wykonywania zadań publicznych i jest uprawniona do nawiązywania stosunków administracyjno-prawnych w zakresie określonym w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym (por. wyrok NSA z dnia 12 czerwca 2001r. sygn. akt I SA 2521/00, niepublikowany). Ta specyficzna pozycja uczelni niepublicznej powoduje, iż ustawodawca w art. 190 ust. 1 i 2 ustawy posw. przewidział kompetencję między innymi dla takiej uczelni do wydania decyzji administracyjnych w zakresie uprawnienia do skreślenia studenta z listy studentów. Zgodnie z powołanym wyżej przepisem kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej skreśla studenta z listy studentów w przypadku: 1) niepodjęcia studiów, 2) rezygnacji ze studiów, 3) niezłożenia w terminie pracy dyplomowej lub egzaminu dyplomowego, 4) ukarania karą dyscyplinarną wydalenia z uczelni. Natomiast może skreślić studenta z listy studentów, w przypadku: 1) stwierdzenia braku postępów w nauce, 2) nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie, 3) niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów. Od decyzji, o których mowa w ust. 1 i 2, przysługuje odwołanie do rektora, decyzja rektora jest ostateczna (ust. 3 tego przepisu). Z powołanego przepisu wynika jednoznacznie kompetencja dziekana jako kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej uczelni, jak również rektora do podjęcia rozstrzygnięcia w kwestii skreślenia z listy studentów. Wskazana została również forma w jakiej następuje rozstrzygnięcia w tej kwestii tj. decyzja administracyjna. Skoro rozstrzygnięcie zapada w formie decyzji administracyjnej to musi ono odpowiadać wymogom art. 107 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego. (Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071, ze m.) dalej zwanej kpa. Stosownie do art. 107 § 1 zd. pierwsze kpa decyzja powinna zawierać; oznaczenie organu administracji publicznej, datę wydania, oznaczenie strony lub stron, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby uprawnionej do wydania decyzji. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Zaskarżona decyzja nie odpowiada powołanemu przepisowi prawa. W decyzji poza podjętym rozstrzygnięciem w zasadzie brakuje uzasadnienia faktycznego i prawnego. Rektor nie zwrócił także uwagi na oczywistą wadliwość decyzji organu I instancji, z której nie sposób ustalić daty jej wydania, co podniosła skarżąca zarówno w odwołaniu, jak i w skardze. W sentencji decyzji wskazano bowiem w jednym miejscu na datę "[...]", a następnie przy miejscowości, w której wydano akt - wskazano datę "[...]". Takie określenie dwóch dat wydania decyzji jest niedopuszczalne, bowiem nie widomo według jakiej daty należy dokonać kontroli istniejącego stanu prawnego i faktycznego w rozpoznawanej sprawie. Oznaczenie daty decyzji jest doniosłe z tego względu, że dla oceny legalności decyzji przez sąd administracyjny miarodajny jest stan prawny i faktyczny istniejący w dniu wydania decyzji. Nadto wskazać należy, iż decyzja rektora zawiera wewnętrzną sprzeczność co do podjętego rozstrzygnięcia, a wobec tego nie sposób ustalić jaka jest rzeczywista wola organu wydającego tę decyzję. W podstawie prawnej organ odwoławczy przywołał bowiem przepis art. 138 § 2 kpa, zaś w rozstrzygnięciu stwierdzono, iż utrzymuje się w mocy zaskarżoną decyzję. Stosownie do art. 138 § 2 kpa organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygniecie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Przekazując sprawę organ ten może wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Skoro więc powołano podstawę prawną wskazującą na uchylenie decyzji organu I instancji to w oczywistej sprzeczności pozostaje rozstrzygniecie o utrzymaniu w mocy decyzji zaskarżonej. Poza tym pozostaje również wyjaśnić organowi odwoławczemu, iż stosownie do art. 15 kpa postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne co oznacza, iż "istota administracyjnego toku instancji polega na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy, nie zaś na kontroli zasadności argumentów podniesionych w stosunku do orzeczenia organu I instancji" (por. wyrok NSA z dnia 22 marca 1996r. sygn. akt SA/Wr 1996/95, ONSA 1997, nr1, poz. 35). Powyższe oznacza, iż organ odwoławczy w toku postępowania odwoławczego o którym mowa w art. 138 kpa ponownie merytorycznie rozpoznaje sprawę w jej całokształcie. Organ ma obowiązek rozpatrzyć wszystkie żądania strony i ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swojej decyzji (por. NSA z dnia 14 sierpnia 1987r. sygn. IV SA 385/87, PiŻ 1987, nr 43, s. 15, 1987, nr 21 s. 40). Decyzja organu odwoławczego w niniejszej sprawie nie zawiera żadnego ustosunkowania się do zarzutów i argumentów podniesionych w odwołaniu, a zatem odwołująca się nie zna stanowiska organu co do podniesionych przez nią w odwołaniu zarzutów. Nie może być natomiast dopuszczalna sytuacja aby strona nie tylko musiała domyślać się rozstrzygnięcia organu odwoławczego ale także przyczyn dla których podjęto takie a nie inne rozstrzygnięcie, oraz z uwagi na jakie okoliczności i dowody istniejące w sprawie odmówiono mocy dowodowej argumentom i dowodom przez nią przedstawionym. Mając na uwadze wskazane wyżej uchybienia proceduralne nie sposób na obecnym etapie postępowania odnieść się merytorycznie do zawartego w skardze zarzutu dotyczącego podania błędnej podstawy skreślenia skarżącej z listy studentów, bowiem kontrola legalności rozstrzygnięcia będzie możliwa dopiero po pełnym przedstawieniu przez organ odwoławczy zarówno podstawy prawnej jak i uzasadnienia faktycznego podjętego rozstrzygnięcia, po przeprowadzeniu wyczerpującego i pełnego postępowania wyjaśniającego w tej sprawie, stosownie do art. 7 i art. 77 § 1 kpa. Wyjaśnienia wymaga w szczególności kwestia wcześniejszej decyzji o skreśleniu skarżącej z listy studentów, o której podjęła strona wiadomość z pisma kanclerza uczelni z dnia 21 stycznia 2008r. Wobec wskazanych wyżej naruszeń przepisów postępowania administracyjnego tj. art. 107 § 1 i 3 Kpa, art. 138, art. 138 § 2 Kpa, które to naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. Z mocy art. 152 tej ustawy Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana, rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku. O zwrocie kosztów postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 ww. ustawy.