II SA/Ol 457/15

Sygn. akt II SA/Ol 45715 [pic] WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 sierpnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Raszkowska Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) Protokolant St. sekretarz sądowy Grażyna Wojtyszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 sierpnia 2015 r. sprawy ze skargi S.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]". nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego 1) oddala skargę; 2) przyznaje od Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz radcy prawnego M.I. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) powiększoną o należny podatek VAT, tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną z urzędu. Wnioskiem z dnia 2 stycznia 2015 r., S.K. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]" w przyznanie specjalnego zasiłku celowego w kwocie 500 zł miesięcznie za okres od 1 stycznia do 30 czerwca 2015 r. na leki, leczenie, rehabilitację, przejazdy do ośrodków zdrowia, zakup środków czystości i higieny osobistej, żywności, bielizny osobistej. Decyzją z dnia 30 stycznia 2015 r., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta, Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]" , przyznał S.K. specjalny zasiłek celowy w łącznej kwocie 600 zł, w rozbiciu na miesiące: styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj i czerwiec 2015 r. Organ stwierdził w uzasadnieniu decyzji, że nie dysponuje środkami finansowymi, pozwalającymi zaspokoić żądanie wnioskodawcy w całości, tj. w łącznej kwocie 3.000 zł, z uwagi na potrzeby innych wnioskodawców i lepszą sytuację finansową wnioskodawcy na tle innych osób, korzystających z pomocy społecznej. Dochód łączny wnioskodawcy wynosi bowiem 1241,31 zł i co miesiąc wspierany jest on w formie celowych zasiłków specjalnych. Od decyzji tej odwołał się wnioskodawca, który wniósł o ponowne zweryfikowanie rozliczeń z komornikiem pod kątem wpłat na rzecz wierzyciela za cały okres potrąceń i odliczenia od dochodu faktycznych wpłat komorniczych na rzecz wierzyciela oraz wyrównanie i przyznanie zasiłku celowego, a nie specjalnego w pełnej wysokości, tj. 500 zł miesięcznie. Po rozpoznaniu odwołania S.K., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w "[...]", decyzją z 15 kwietnia 2015 r., utrzymało w mocy w całości decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium podniosło, że podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r., poz. 182 z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą". Wskazał, że – aby uzyskać zasiłek celowy z pomocy społecznej - miesięczny dochód wnioskodawcy nie może przekroczyć kwoty 542 zł. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika zaś tymczasem, że miesięczny dochód odwołującego się wynosi 651,11 zł (renta powiększona o dodatek mieszkaniowy i energetyczny - 1241,31 zł, potrącenie alimentacyjne – 590,20 zł). Wnioskodawca – ze względu na wysokość dochodu - nie spełnia więc wymogu kryterium dochodowego dla uzyskania wsparcia w formie zasiłku celowego. Organ odwoławczy wskazał, że organ pierwszej instancji skorzystał z przyznanej mu przepisem art. 41 ustawy o pomocy społecznej, możliwości zakwalifikowania sytuacji wnioskodawcy jako sytuacji szczególnej i przyznania mu specjalnego zasiłku celowego w takim zakresie, w jakim pozwalały na to środki finansowe. Kolegium nie znalazło podstaw do zakwestionowania stanowiska organu pierwszej instancji, wskazując, że przyznanie specjalnego zasiłku celowego stanowi wyjątek od ogólnej zasady w świetle której świadczenia z pomocy społecznej przysługują tylko tym osobom, których dochód nie przekracza wspomnianego kryterium dochodowego. Tym samym, przepis art. 41 pkt 1 ustawy powinien być interpretowany ściśle i nie podlega wykładni rozszerzającej. Ponadto, ustawodawca ogranicza stosowanie tego przepisu jedynie do "szczególnie uzasadnionych przypadków", co oznacza, że zasiłek ten zmierza do zaspokojenia przede wszystkim podstawowych i niezbędnych potrzeb wnioskodawcy. Biorąc powyższe pod uwagę, Kolegium nie znalazło podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. Organ pierwszej instancji zebrał bowiem materiał dowodowy sposób wystarczający do wydania rozstrzygnięcia i rozważył go jako całość. Uwzględniona też została, przemawiająca na korzyść wnioskodawcy, jego niepełnosprawność. Jednocześnie zaś organ pierwszej instancji wyjaśnił i szczegółowo uzasadnił, że nie dysponuje środkami finansowymi pozwalającymi na zaspokojenie każdej potrzeby w pełnej wysokości. Podkreślił, że wnioskodawca w zasadzie stale korzysta z innych form pomocy społecznej, a w okresie od stycznia do grudnia 2014 r. otrzymał łącznie kwotę 4.535 zł w formie specjalnych zasiłków celowych. Jednocześnie, odnosząc się do zarzutu odwołania o nierzetelnym przekazywaniu środków przez komornika sądowego, co miałoby stanowić o błędnym wyliczeniu dochodu odwołującego się, organ odwoławczy wskazał, że z zaświadczenia ZUS z dnia 12 stycznia 2015 r. wynika, ze z renty wnioskodawcy potrącana jest co miesiąc kwota 590,20 zł tytułem świadczeń alimentacyjnych. Z żadnego dowodu, zgromadzonego w sprawie nie wynika zaś, że potrącenia dokonywano na podstawie zajęcia komorniczego, co potwierdza zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w "[...]" z dnia 25 stycznia 2015 r. Decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia 15 kwietnia 2015 r., wnioskodawca zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie. W złożonej skardze, "[...]" zarzucił, że przyjęto nieprawdziwe kryterium dochodowe w oparciu o sfałszowane dokumenty od Komornika Sądowego. Podniósł, że rozmiar pozostałych potrzeb podopiecznych nie powinien wpływać na tak radykalne zmniejszenie potrzeb skarżącego. Wniósł o zmniejszenie potrąceń z renty, ponowne zweryfikowanie zaświadczeń komorniczych i ponowne ustalenie korzystnych dla skarżącego kryteriów dochodowych, o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji oraz przyznanie ostatecznie kwoty 2.000 zł za okres od stycznia do czerwca 2015 r. i to nie w formie zasiłku specjalnego, ale zasiłku celowego i okresowego. W odpowiedzi na skargę, Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Jednocześnie zaś, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz.270 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa. Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonych decyzji według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, że nie naruszają one przepisów prawa. Ustawodawca w art. 2, 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej wskazał, iż pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są oni w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. W art. 2 ust. 1 ustawy zawarta jest fundamentalna zasada pomocy społecznej. Jest to zasada pomocniczości ( subsydiarności). Treść tej zasady kształtowana przez prawne uregulowania, odwołuje się do samodzielności obywateli i wspólnot w realizacji zadań publicznych. Państwo powinno wspomagać jednostki, rodziny grupy i nie powinno przejmować zadań, które mogą one samodzielnie wykonywać. Ingerencja państwa lub większych wspólnot powinna zaś następować tylko w przypadku gdy zadania przekraczają możliwości jednostki lub małej wspólnoty. Zgodnie z zasadą subsydiarności, państwo nie może ograniczać inicjatywy obywateli, wyręczać ich, pozbawiać możliwości wyboru, ani przejmować za nich odpowiedzialności. Należy umacniać pierwszeństwo i autonomię jednostki. Z zasady tej wynika nie tylko zachęta do działania, ale wręcz dezaprobata dla pasywności i nadopiekuńczości państwa ( I. Sierpowska, Komentarz do ustawy dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, Wydawnictwo ABC 2007r.). W doktrynie wskazuje się, iż zasada subsydiarności wyraża spoczywającą na jednostce powinność pełnego wykorzystania własnych zasobów, możliwości oraz uprawnień w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej. Jeżeli jednostka nie uczyni zadość owej powinności, to brak po jej stronie podstawowej przesłanki do udzielenia wsparcia z pomocy społecznej. Pomoc społeczną jednostka może otrzymać dopiero wówczas gdy wykorzysta, po pierwsze swoje uprawnienia, po drugie własne zasoby i możliwości, przez które należy rozumieć nie tylko sytuację materialną, ale również właściwości psychofizyczne, kwalifikacje zawodowe, aktywność jednostki w rozwiązywaniu własnych i rodzinnych problemów oraz jej gotowość współdziałania w tym celu z innymi. Ustawodawca precyzyjnie określił warunki przyznawania pomocy społecznej w ustawie z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy - w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Może być on przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zasiłek celowy może zostać przyznany osobie lub rodzinie, gdy dochód ubiegającej się o tę formę wsparcia ze strony Państwa nie przekracza kryterium dochodowego, tj. 542 zł w gospodarstwie jednoosobowym - jakim jest gospodarstwo domowe skarżącego. Natomiast zgodnie z art. 41 pkt 1 ustawy – w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi Przytoczony przepis posługuje się pojęciem "szczególnie uzasadnionego przypadku", a więc specjalny zasiłek celowy może być przyznany jedynie wtedy, gdy zostanie stwierdzone, że taki właśnie przypadek miał miejsce. Za dochód uważa się zaś sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku – art. 8 ust. 3 ustawy. Jak wynika z przeprowadzonego w sprawie postępowania, skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Dochód miesięczny strony wynosi 651,11 zł (renta powiększona o dodatek mieszkaniowy i energetyczny - 1241,31 zł, potrącenie alimentacyjne – 590,20 zł). Zgodnie zaś z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy w zw. z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowania kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2012 r., poz. 823), prawo do świadczeń z pomocy społecznej (a więc także do zasiłku celowego), przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza 542 zł miesięcznie Powyższe oznacza, że skarżący – ze względu na wysokość miesięcznego dochodu w kwocie 651,11 zł, nie mógł uzyskać wsparcia w formie zasiłku celowego. Nieuzasadnione są zaś zarzuty skarżącego, dotyczące niewłaściwego ustalenia kryterium dochodowego. Sąd w pełni podziela stanowisko organu odwoławczego, który wskazał, że z zaświadczenia ZUS z dnia 12 stycznia 2015 r. wynika, iż z renty wnioskodawcy potrącana jest co miesiąc kwota 590,20 zł tytułem świadczeń alimentacyjnych. Z żadnego dowodu w sprawie nie wynika natomiast, aby potrącenie to dokonywane było na podstawie zajęcia komorniczego, co potwierdza zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w "[...]" z dnia 23 stycznia 2015 r. Z zaświadczenia tego wynika, że w miesiącu grudniu 2014 r., Komornik nie wyegzekwował od dłużnika "[...]" na poczet zaległych alimentów żadnej kwoty. Wskazać w tym miejscu należy też na postanowienia art. 139 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2015 r., poz. 748), zgodnie z którym ze świadczeń pieniężnych określonych w ustawie – po odliczeniu składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz zaliczki i innych należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych - podlegają potrąceniu sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie należności alimentacyjnych. Tak też było w przedmiotowej sprawie. Biorąc powyższe pod uwagę, stwierdzić należy, że organ prawidłowo ustalił, iż dochód skarżącego nie pozwala na przyznanie mu zasiłku celowego i rozpatrywał wniosek – zgodnie z jego brzmieniem – w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku celowego. W ocenie Sądu, nie zasługują też na uwzględnienie zarzuty skarżącego, dotyczące wysokości przyznanego świadczenia. W tym miejscu podnieść należy, że art. 41 pkt 1 ustawy nie oznacza automatycznego przyznania skarżącemu zasiłku specjalnego w żądanej przez niego kwocie. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że decyzja podejmowana na jego podstawie przez organy administracji publicznej zależy od tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że nie zawsze osoba wnioskująca o pomoc, zawsze tę pomoc otrzyma. Organ może, ale nie musi przyznać świadczenie. Nie musi, tym bardziej, przyznać go we wnioskowanej wysokości. Z przepisów ustawy wynika bowiem, że przy udzielaniu stosownych świadczeń, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeby osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Specjalny zasiłek celowy powinien być traktowany jako sytuacja wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza kryterium dochodowe, zatem nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych działań pomocy społecznej. Z decyzji organów obu instancji w przedmiotowej sprawie wynika, że w taki właśnie sposób zinterpretowały one instytucję specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 ustawy. Jego przyznanie uwzględniało okoliczności sprawy (w tym indywidualną sytuację strony i ogólną sytuację osób pozostałych potrzebujących) oraz cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 pkt 1, art. 3 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej). Organ pierwszej instancji szczegółowo wyjaśnił, z jakich przyczyn przyznał skarżącemu zasiłek w kwocie niższej od wnioskowanej. Podniósł, że uwzględnił, iż wnioskodawca jest osobą niepełnosprawną. Wskazał, że rozpatrując wiosek o przyznanie specjalnego zasiłku celowego musi mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, ale także interes innych osób, znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. W miesiącu styczniu 2015 r., z tej formy pomocy skorzystały 164 osoby, a średnia wysokość zasiłku wyniosła 197,81 zł. W ocenie organu, przyznany zasiłek powinien zabezpieczyć potrzeby wnioskodawcy. Organ podniósł, że sytuacja materialna skarżącego jest lepsza na tle innych osób i rodzin, korzystających z pomocy społecznej. Skarżący co miesiąc wspierany jest w formie zasiłków celowych specjalnych. W okresie od stycznia do grudnia 2014 r. otrzymał pomoc na łączną kwotę 4.535,75 zł. Biorąc powyższe pod uwagę, należało uznać, że organy obu instancji rzetelnie zbadały stan faktyczny sprawy oraz prawidłowo zastosowały przepisy prawa, jak również nie naruszyły granic uznania administracyjnego. W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, działając na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a., skargę należało oddalić. Na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490), Sąd orzekł jak w pkt. 2 sentencji wyroku.