II SA/Ol 460/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. W. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie rozbiórki obiektu gospodarczego postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku z dnia 12 maja 2009 r., złożonym na urzędowym formularzu, M. W. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]", Nr "[...]". W świetle zawartego w nim oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca prowadzi 1-osobowe gospodarstwo domowe. Poza domem w budowie, nie posiada żadnego majątku. Nie posiada również żadnego dochodu. Wskazać należy, iż zgodnie z art. 243 § 1 w związku z art. 252 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 powołanej ustawy, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W świetle art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli m.in. zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. Składając wniosek o przyznanie prawa pomocy, strona powinna zatem przekonująco go uzasadnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 powołanej ustawy), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. W niniejszej sprawie, pismem z dnia 18 maja 2009 r., skarżąca wezwana została do uzupełnienia braków formalnych formularza wniosku poprzez wypełnienie lub skreślenie rubryk nr 7.1. (pozycja "mieszkanie") i nr 7.2.2. (pozycja "przedmioty wartościowe"), a ponadto do złożenia, w terminie 10 dni od daty doręczenia wezwania, dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych oraz pouczona, że nieusunięcie braków formalnych formularza wniosku spowoduje pozostawienie jej wniosku bez rozpoznania, natomiast nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. Skarżąca wezwana została m.in. do wskazania obecnego źródła utrzymania i jego wysokości oraz wysokości i przeznaczenia ponoszonych wydatków, do złożenia wyjaśnień dotyczących wykazanych w formularzu wniosku domu w budowie i kredytu oraz do przedłożenia odpisu zeznania podatkowego za 2008 r. wraz z załącznikami oraz wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, z okresu ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie skarżąca przedłożyła pismo procesowe z dnia 20 maja 2009 r., nazwane "sprostowaniem". W załączonym do tego pisma uzupełnionym formularzu wniosku, skarżąca w rubryce nr 4 wykreśliła pozycję "ustanowienie adwokata", w rubryce nr 6 ujawniła męża, w rubryce nr 7.1. w pozycji "mieszkanie" wpisała "[...]", natomiast w pozycji "nieruchomość rolna" – "[...]", w rubryce nr 7.2.2. podniosła, iż nie mają żadnych oszczędności, posiadają jedynie kredyt, w rubryce nr 10 dodała, iż jest na utrzymaniu męża. W piśmie procesowym, skarżąca wyjaśniła ponadto, iż jej mąż jest "[...]", a źródłem jego dochodu jest emerytura w wykazanej kwocie. Podniosła, iż prosi o zwolnienie od kosztów sądowych, gdyż spłaca obecnie kredyt, zaciągnięty na podstawie umowy, której kserokopię załączyła do przedmiotowego pisma, i którego spłata z uwagi na wykazaną wysokość raty miesięcznej jest znacznym obciążeniem. W pierwszej kolejności, stwierdzić należy, iż odpowiedź skarżącej nie czyni zadość wezwaniu z dnia 18 maja 2009 r. Skarżąca, pomimo wezwania i zawartego w nim pouczenia o skutkach niezastosowania się do niego, nie złożyła bowiem wszystkich żądanych dokumentów źródłowych oraz dodatkowych oświadczeń, w tym w szczególności odpisu zeznania podatkowego, wyciągów z rachunku bankowego oraz oświadczeń dotyczących ponoszonych miesięcznie wydatków i ewentualnych środków pieniężnych, pochodzących z kredytu, które nie zostały dotychczas wykorzystane. W przedłożonym piśmie procesowym z dnia 20 maja 2009 r., nie zawarła też jednocześnie żadnych wyjaśnień dotyczących przyczyny braku ich złożenia. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić natomiast należy, że nieprzedłożenie przez skarżącą wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych przy jednoczesnym braku wyjaśnienia przyczyny braku ich złożenia rodzi w warunkach niniejszej sprawy wątpliwości co do rzetelności złożonych przez nią dotychczas oświadczeń, tym bardziej, że w świetle oświadczeń, złożonych na wezwanie, fakt braku staranności przy wypełnianiu oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w formularzu wniosku, jest niepodważalny. Oświadczenia, które budzą wątpliwości, nie mogą stanowić natomiast podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które ujawniły własną sytuację materialną w pełnym zakresie i w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Po drugie, nawet jeśli przyjąć, że oświadczenia skarżącej są wiarygodne, to z uwagi na to, że są niepełne, nie można uznać, że wykazała ona, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i męża. Zauważyć należy, iż osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie oraz rodziny i dopiero gdy oszczędności poczynione w ten sposób okażą się niewystarczające może zwrócić się o pomoc państwa. W niniejszej sprawie skarżąca, poza wydatkami na raty kredytu, nie wskazała innych ponoszonych przez siebie i męża wydatków miesięcznych. Mając zaś na uwadze stosunkowo wysoki dochód męża skarżącej, trudno jest stwierdzić, że uiszczenie kosztów postępowania, w tym wymaganego na obecnym jego etapie wpisu od skargi w wysokości 500 zł, ze środków pieniężnych pochodzących z jego emerytury spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb 2-osobowej rodziny. Nawet bowiem, po uiszczeniu raty kredytu, skarżącej i jej mężowi pozostaje stosunkowo wysoka kwota na pozostałe wydatki. Wskazać natomiast należy, że przyznanie prawa pomocy, zwanego potocznie prawem ubogich, powinno być stosowane tylko w sytuacji, gdy strona istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. W niniejszej sprawie, z przyczyn wskazanych wyżej, trudno jest natomiast uznać, że skarżąca wykazała, że sytuacja materialna jej i jej męża jest tak zła, że uzasadnia twierdzenie, iż uiszczenie kosztów sądowych nastąpi z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla jej 2-osobowej rodziny. W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.