II SA/Ol 467/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Asesor WSA Irena Szczepkowska (spr.) Protokolant Grzegorz Klimek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 października 2004 r., sprawy ze skargi T. B. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie choroby zawodowej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji, II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku. Powiatowy Inspektor Sanitarny— działając w oparciu o orzeczenie lekarskie Zakładu Medycyny Pracy Poradni Medycyny Pracy w W. - decyzją Nr "[...]" z dnia 13 lutego 2001 r. - stwierdził u T. B., zatrudnionego w Sekcji Inżynierii Ruchu w E. Zakład Infrastruktury Kolejowej w B. na stanowisku starszego nastawniczego, chorobę zawodową określoną jako niedosłuch obustronny mieszany z przewagą komponenty odbiorczej dużego stopnia, wymienioną w poz. 15 wykazu stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z 18 listopada 1983 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294). W uzasadnieniu tej decyzji organ uznał, że stwierdzone zmiany w narządzie słuchu wykazują związek przyczynowy z warunkami pracy, zgodnie z § 7 pkt 5 powołanego rozporządzenia spełniają wymagania rozpoznawania zawodowego uszkodzenia słuchu. Wskutek odwołania pracodawcy Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia 4 maja 2001 r. nr "[...]" uchylił decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego w E., przekazując sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podnosił, że z dokumentacji nie wynika, gdzie znajdował się pracownik podczas przejazdu taboru kolejowego, które z czynności wymagały wyjścia T. B. z pomieszczenia na zewnątrz, na jak długo i jakie towarzyszyły temu okoliczności narażenia na hałas. Ponadto wskazywano także, iż z przedłożonej dokumentacji wynika, że pracownik był "leczony z powodu ucha prawego, hospitalizowany, L4 - 42 dni, odsunięty od pracy na ten okres". Uznając, że wyjaśnienia wymaga czy przebyte przez T. B. schorzenia uszu mogły mieć wpływ na powstanie niedosłuchu i czy rozpoznany ubytek uszu może być uznany za zawodowy zlecono organowi I instancji, aby z tymi pytaniami zwrócił się do Centrum Naukowego Medycyny Kolejowej w W. Decyzją z dnia 6 września 2001 r. Nr "[...]" Powiatowy Inspektor Sanitarny w E., po ponownym rozpatrzeniu sprawy, orzekł o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej u T. B. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ I instancji podał, że T. B. w okresie 01.04.1969 r.-30.09.1999 r. pracował w charakterze nastawniczego i starszego nastawniczego, w tym od 1995 r. na stacji S. Była to praca turnusowa w 12-sto godzinnych zmianach roboczych, a w miesiącu pracy wypadało pracownikowi około 12-13 dyżurów, w tym 6-7 dyżurów dziennych. W związku z pracą na wolnym powietrzu narażony był na hałas, którego źródłem był przejeżdżający tabor kolejowy oraz hamowanie wagonów przy użyciu płóz hamulcowych podczas pracy manewrowych. Wskazano, że częstotliwość przejazdu taboru kolejowego przez stację S. wynosiła około 14 pociągów pasażerskich i od 2 do 4 pociągów towarowych na dobę. Narażenie na hałas podczas przejeżdżania pociągu w zmianie dziennej wynosiło od 8 do 10 minut, zaś w zmianie nocnej 6 do 8 minut. Stwierdzono, że przy takim narażeniu na hałas zakład pracy nie widział potrzeby wykonywania jego pomiarów na tym stanowisku. Organ I instancji wskazał, ze pomiary hałasu wykonane w dniu 18 maja 2001 r. na zewnątrz budynku na stanowisku nastawniczego wykazały, że wydłużony sygnał "baczność" z lokomotywy osiąga wartość poziomu dźwięku równoważnego dB(A) 90,2 (maksymalny dB(A) 100,9, a szczytowy dB(C) 118,9). Powołując się na opinię Centrum Naukowego Medycyny Kolejowej w W. z dnia 3 lipca 2001 r. organ I instancji wskazał, ze po przeprowadzeniu u T. B. badań specjalistycznych stwierdzono obustronne upośledzenie słuchu typu odbiorczego oraz potwierdzono znaczny ubytek słuchu w uchu prawym, przy niewielkim ubytku w uchu lewym (ucho prawe - 94 dB, ucho lewe - 14 dB). Podniesiono, że według opinii tej jednostki medycznej wyniki badań narządu słuchu przeprowadzonych po zdarzeniu które miało miejsce podczas pracy w 1989 r. (reakcja na sygnał podany z lokomotywy) nie wskazują na to, aby wypadek spowodował istotne pogorszenie słuchu (orzeczono I kategorię słuch), brak też jest dowodów na uszkodzenie słuchu w postaci badań audiometrycznych z tego okresu. Podniesiono nadto, że zdarzenia, które miało miejsce w 1999 r. (reakcja na sygnał podany przez lokomotywę), pacjent nie zgłosił do pracodawcy, nie ma więc potwierdzenia, że doznał kolejnego urazu akustycznego. Od decyzji tej odwołanie złożył T. B. podnosząc, że uchylona decyzja Powiatowego Inspektora Sanitarnego w E. z dnia 13 lutego 2001 r. oparta była o prawomocne orzeczenie Kolejowego Zakładu Medycyny Pracy w W., co w jego ocenie, nie dawało podstaw temu organowi do wydania decyzji o odmiennym rozstrzygnięciu. Stwierdził, iż wprawdzie został wezwany do Pracowni Ochrony Narządu Słuchu i Równowagi Centrum Naukowego Medycyny Kolejowej w W., jednakże po przebadaniu nie został poinformowany o wynikach badania, ani nie doręczono mu jakiegokolwiek dokumentu stwierdzającego ustalony stan słuchu. Nadto dodał, że przepracował w liniowej służbie kolejowej znaczący okres jego życia, był stale narażony na hałas wywołany ruchem pociągów oraz gwałtownymi i przeraźliwymi hałasami, które oddziaływały na jego narząd słuchu. W ocenie odwołującego się okresowe leczenie słuchu poprawiło jego słuch, lecz nie na stałe. Wystarczyło nawet jednorazowe oddziaływanie przeraźliwego sygnału, a stan jego zdrowia pogorszył się. W toku postępowania odwoławczego Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny zwrócił się do Wojewódzkiego Zespołu Medycyny Przemysłowej o skierowanie T. B. na badania konsultacyjne celem wydania kolejnego orzeczenia lekarskiego w sprawie choroby zawodowej. Wojewódzki Zespół Medycyny Przemysłowej przesłał do Instytutu Medycyny Przychodnia Chorób Zawodowych w L. dokumentację dotyczącą T. B. "do rozpatrzenia w trybie odwoławczym". Instytut Medycyny Pracy "[...]" Przychodnia Chorób Zawodowych w L. wydał w dniu 19 marca 2003 r. orzeczenie lekarskie nr "[...]" o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej u T. B. wskazując w uzasadnieniu, że przeprowadzone aktualnie badania specjalistyczne wykazały u ww. głuchotę typu mieszanego w uchu prawym i niedosłuch odbiorczy w uchu lewym (UP -62,3 dB, UL-25,6 dB), badania ENG wykazały cechy uszkodzenia lewego błędnika. Stwierdzono nadto, iż zarówno stopień uszkodzenia jak i charakter stwierdzonego ubytku słuchu nie jest typowy dla obrazu klinicznego uszkodzeń słuchu spowodowanych hałasem i wskazuje na etiologię pozazawodową (zmiany w uchu przewodzącym dźwięk i zmiany naczyniowe w uchu wewnętrznym, schorzenia ogólnoustrojowe, nadciśnienie). W orzeczeniu powołano się na ocenę narażenia z dnia 18 maja 2001 r. wskazując, że wynika z niej, że na stanowisku nastawniczego występował hałas o poziomach 90,2 dB (A) pochodzący z sygnału lokomotywy. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia 4 maja 2004 r. Nr "[...]" utrzymał w mocy decyzję organu I instancji o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że z uwagi na wydanie w przedmiotowej sprawie dwóch różnych opinii (o rozpoznaniu choroby zawodowej i o braku podstaw do rozpoznania) zwrócił się za pośrednictwem Wojewódzkiego Zespołu Medycyny Pracy o badania konsultacyjne celem wydania kolejnego orzeczenia lekarskiego i przytoczył jego treść. W reasumpcji organ II instancji stwierdził, że zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych, aby uznać określone schorzenie za chorobę zawodową muszą być spełnione jednocześnie dwa warunki, mianowicie choroba musi być wyszczególniona w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia oraz musi zaistnieć ścisły związek przyczynowy pomiędzy chorobą, a działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Tych warunków, zdaniem organu, T. B. nie spełnia. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wniósł T. B. opisując dotychczasowym przebieg sprawy. Wskazał, że podczas pełnienia dyżuru w S., w dniu 17 sierpnia 1999 r. doznał uszkodzenia słuchu skutek sygnału dźwiękowego oddanego przez lokomotywę pociągu. O możliwości uznania jego choroby za chorobę zawodową dowiedział się 22 września 1999 r, gdy podczas badań przedemerytalnych w Szpitalu Wojskowym zrelacjonował przebieg powyższego zdarzenia. Dodał nadto, że w wyniku tego badania stwierdzono u niego III kategorię słuchu. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wnosząc o jej oddalenie podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do argumentacji ze skargi organ stwierdził, że zdarzenie, które miało miejsce w dniu 17 sierpnia 1999 r. może być rozpatrywane jedynie jako wypadek przy pracy, a niejako powstanie choroby zawodowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. l § l i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) stosownie do przysługujących sądom administracyjnym kompetencji, Sąd kontroluje zaskarżone decyzje pod kątem ich zgodności z prawem, przy czym Sąd nie jest związany granicami skargi. Na wstępie należy stwierdzić, że organy administracji prawidłowo przyjęły, że w niniejszej sprawie należy stosować przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294, ze zm.). Pojęcie choroby zawodowej zostało określone w § l ust. l powołanego rozporządzenia, który stanowi, że chorobą zawodową jest choroba, która jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych, stanowiących załącznik do powołanego rozporządzenia, jeśli została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Zatem definicja prawna choroby zawodowej, co podkreślane jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, składa się z dwóch elementów, z których jeden jest formalnie wskazany w określonym wykazie, a drugi dotyczy określonego związku przyczynowego objętej wykazem choroby z warunkami wykonywanej pracy, których bardziej szczegółowe określenie zawiera ust. 2 wskazanego wyżej przepisu. W pozycji 15 wykazu chorób zawodowych znajduje się uszkodzenie słuchu wywołane hałasem. Stosownie do postanowień § 7 ust. l przywołanego rozporządzenia jednostkami organizacyjnymi właściwymi do rozpoznawania chorób zawodowych w odniesieniu do pracowników kolejowych są - oddziały i poradnie medycyny pracy kolejowej służby zdrowia. Natomiast w myśl § 9 ust. l rozporządzenia pracownik, który nie zgadza się z treścią orzeczenia lekarskiego o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej może wystąpić z wnioskiem - za pośrednictwem jednostki, która dokonywała ustaleń w sprawie rozpoznania choroby zawodowej - o przeprowadzenie ponownego badania. Na podstawie wniosku pacjenta wskazana jednostka medyczna przeprowadza badanie i wydaje orzeczenie lekarskie w sprawie choroby zawodowej. W rozpoznawanej sprawie Skarżący nie wystąpił z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania, ponieważ wydane w jego sprawie orzeczenie lekarskie było dla niego korzystne. W oparciu o to korzystne orzeczenie Powiatowy Inspektor Sanitarny decyzją z 13 lutego 2001 r. stwierdził u T. B. chorobę zawodową wymienioną w poz. 15 wykazu stanowiącego załącznik do powołanego rozporządzenia. Jednak w wyniku odwołania zakładu pracy Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny uchylił powyższą decyzję i przekazał sprawę Powiatowemu Inspektorowi Sanitarnemu do ponownego rozpatrzenia. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Powiatowy Inspektor Sanitarny, powołując się na dodatkowe wyjaśnienia i dane dotyczące stanu faktycznego ekspozycji zawodowej na hałas oraz niekorzystną dla skarżącego opinię Centrum Naukowego Medycyny Kolejowej, decyzją z dnia 6 września 2001 r. stwierdził brak podstaw do uznania choroby zawodowej u T. B. Z kolei organ II instancji utrzymując w mocy powyższą decyzję powołał się na orzeczenie Instytutu Medycyny Pracy w L. uznając, że wydała je jednostka orzecznicza II szczebla. Oceniając legalność zaskarżonej decyzji Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji Sąd stwierdził, iż wydane one zostały z naruszeniem przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych. W warunkach niniejszej sprawy ani orzeczenie Instytutu Medycyny Pracy w L. ani opinia Centrum Naukowego Medycyny Kolejowej w W. nie posiadają waloru orzeczeń odwoławczych, gdyż zgodnie z przytoczonym unormowaniem § 9 ust. l rozporządzenia, ponowne badanie przeprowadza się wyłącznie na wniosek pracownika, jeżeli nie zgadza się z treścią orzeczenia o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Skoro zatem skarżący nie występował z wnioskiem o ponowne przeprowadzenie badania, wystąpienie Wojewódzkiego Zespołu Medycyny Pracy do Instytutu Medycyny Pracy w L. o rozpatrzenie sprawy "w trybie odwoławczym" było działaniem bezpodstawnym. Organy orzekające w niniejszej sprawie zdają się nie dostrzegać, że ich rozstrzygnięcia, wydane po ponownym rozpatrzeniu sprawy, opierają się na opiniach lekarskich (tylko taki charakter można im przypisać) przeciwstawnych do orzeczenia z dnia 13 lutego 2001 r., które w istocie nie podlegały kontroli przewidzianej w § 9 ust. l rozporządzenia. Zdaniem Sądu, jeśli na skutek ponownego rozpatrzenia sprawy Powiatowy Inspektor Sanitarny dokonał w dochodzeniu epidemiologicznym nowych ustaleń faktycznych, również postępowanie lekarskie powinno zostać przeprowadzone ponownie z uwzględnieniem wyników tego dochodzenia epidemiologicznego. W myśl bowiem § 7 ust. 4 przytaczanego rozporządzenia jednostki organizacyjne właściwe do rozpoznania chorób zawodowych wydają orzeczenie w sprawie choroby zawodowej na podstawie informacji o zagrożeniach zawodowych, wyników dochodzenia epidemiologicznego w środowisku pracy, dokumentacji dotyczącej przebiegu zatrudnienia, wyników przeprowadzonych badań klinicznych i dokumentacji lekarskiej. Dzięki takiemu rozwiązaniu prawnemu, Skarżący, w razie wydania orzeczenia o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, będzie miał możliwość wystąpienia z wnioskiem o ponowne przeprowadzenie badania przez jednostkę inną niż ta, która wydała niekorzystne dla niego orzeczenie, zgodnie z zasadą wynikającą z § 9 ust. l rozporządzenia. Niezależnie od wskazanych powyżej uchybień stwierdzić należy, że pomiarów hałasu wykonanych w dniu 18 maja 2001 r. na zewnątrz budynku na stanowisku nastawniczego nie można uznać za miarodajne choćby z tego względów, że tabor kolejowy z okresu ponad trzydziestoletniej pracy Skarżącego na stanowisku nastawniczego (l kwiecień 1996 r. - 30 wrzesień 1999 r.) różnił się pod względem technicznym od taboru kolejowego z 2001 r. przez co mógł powodować większy hałas w środowisku pracy Skarżącego. Należy podnieść, że w sytuacji, gdy w ciągu tych 30 lat pracy Skarżącego, nie wykonywano na jego stanowisku pracy pomiarów hałasu, pomimo obowiązku wynikającego z rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 9 lipca 1996 r. w sprawie badań i pomiarów czynników dla zdrowia w środowisku pracy (Dz.U. Nr 86 poz. 394) i rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 17 czerwca 1998 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz.U. Nr 79 poz. 513), kwestia ta wymagała dokładnego wyjaśnienia wszelkich wątpliwości z tym związanych. Organy tego nie uczyniły, naruszając tym samym art. 7 i 77 kpa. Samo stwierdzenie, zawarte w decyzji organu I instancji, że przy narażeniu na hałas w ciągu 8-10 minut w zmianie dziennej i 6-8 minut w zmianie nocnej, zakład pracy nie widział potrzeby wykonywania jego pomiarów na stanowisku nastawniczego, jest niewystarczające do uznania, że potrzeba taka faktycznie nie zachodziła. W ocenie Sądu wyjaśnienia wymaga także, czy w przypadku Skarżącego, systematyczne narażenie na hałas przez 30 lat pracy turnusowej w 12-sto godzinnych zmianach na stanowisku nastawniczego, mogło u niego spowodować, bez względu na czas trwania hałasu, uszkodzenie słuchu. Z przyczyn wyżej wskazanych zachodzi konieczność przeprowadzenia uzupełniającego postępowania epidemiologicznego, jak również ponownego postępowania lekarskiego zmierzającego do wydania prawidłowej decyzji w przedmiocie choroby zawodowej. Mając na uwadze powyższe Sąd uwzględnił skargę i w oparciu o art. 145 § l pkt l lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153 poz. 1270) orzekł jak w pkt I sentencji oraz z mocy art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku (pkt II sentencji).