II SA/Ol 471/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) Sędzia WSA Piotr Chybicki Protokolant Specjalista Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi J. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje radcy prawnemu A. Z. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt) netto powiększoną o należny podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej skarżącemu z urzędu. Decyzją z dnia "[...]"r. (nr "[...]") wydaną przez Prezydenta O przyznano J Ś specjalny zasiłek celowy w łącznej kwocie "[...]" zł z przeznaczeniem na: opłacenie rachunku za gaz w styczniu "[...]"r. w kwocie "[...]" zł, opłacenie energii elektrycznej w styczniu "[...]" r. w kwocie "[...]" zł, zakup środków czystości w styczniu "[...]"r. w kwocie "[...]" zł, zakup opału w styczniu "[...]"r. w kwocie "[...]" zł, opłacenie energii elektrycznej w marcu "[...]"r. w kwocie "[...]" zł, opłacenie rachunku za gaz w marcu "[...]"r. w kwocie "[...]" zł, zakup środków czystości w marcu "[...]"r. w kwocie "[...]" zł, opłacenie energii elektrycznej w maju "[...]"r. w kwocie "[...]" zł, opłacenie rachunku za gaz w maju "[...]"r. w kwocie "[...]" zł, zakup środków czystości w maju "[...]"r w kwocie "[...]" zł. W uzasadnieniu podano, że wnioskodawca jest osobą niepracującą i otrzymuje świadczenie emerytalne z w wysokości "[...]" zł. Z uzyskiwanego dochodu dokonywane są potrącenia niealimentacyjne w wysokości "[...]" zł. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną E Ś. Małżonkowie zajmują mieszkanie socjalne, otrzymane po eksmisji. Podano, że wnioskodawca jest systematycznie obejmowany pomocą finansową w miarę posiadanych środków. Wskazano przy tym, że przyznawanie zasiłków specjalnych celowych należy do zadań własnych gminy, w ramach których organy są zobowiązane zaspokoić najbardziej pilne i konieczne potrzeby jej mieszkańców. Jednak możliwość zaspokojenia tych potrzeb jest niewątpliwie determinowana posiadanymi przez pomoc społeczną możliwościami finansowymi i wystarczają jedynie na zaspokojenie najpilniejszych potrzeb osób nie posiadających własnego źródła dochodu lub posiadających niewielki dochód. Podano, jakimi środkami dysponował organ oraz jaką kwotę rozdzielił na specjalne zasiłki celowe. W związku z tym, biorąc pod uwagę sytuację zdrowotną i materialną wnioskodawcy, udzielono pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego. Od powyższej decyzji odwołanie złożył J Ś, wyrażając swoje zdecydowane niezadowolenie z rozstrzygnięcia organu I instancji, które uznał za niesprawiedliwe. Wskazał na trudną sytuację materialną swojej rodziny oraz zły stan zdrowia swój oraz żony. Decyzją z dnia "[...]"r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazano, że odwołujący się wraz z małżonką od wielu lat systematycznie korzystają z pomocy społecznej. Podano, że otrzymuje on emeryturę w wysokości "[...]" zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi "[...]"zł. Zostało zatem przekroczone kryterium dochodowe, wynoszące "[...]" zł na osobę w rodzinie i w związku z tym przedmiotem postępowania było przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Odnosząc się do brzmienia art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004r o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2015r. poz. 163 ze zm. – tekst obowiązujący na dzień wydania zaskarżonej decyzji, dalej jako: u.p.s.) wskazano, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Podkreślono, że istotą takiej formy pomocy jest przyznanie świadczenia w sytuacji, której można przypisać charakter nadzwyczajny, szczególnie uzasadniony. Dokonując wykładni pojęcia szczególnie uzasadnionego przypadku wskazano, że jest to sytuacja osoby lub rodziny związana z wystąpieniem zdarzeń nadzwyczajnych, przekraczających granice ludzkiej zapobiegliwości, pojawiających się okazjonalnie i daleko ingerujących w plany życiowe dotkniętych nimi osób. W tym kontekście wskazano, że małżonkowie Ś wystąpili o przyznanie pomocy na uregulowanie rachunków za media, zakup opału i środków czystości, a potrzeby te nie mają charakteru nadzwyczajnego, trudnego do przewidzenia. Ponadto posiadają oni stałe źródło dochodu i systematycznie korzystają ze świadczeń pomocy społecznej, a organ pomocy w pierwszej kolejności przyznaje pomoc osobom bez dochodu. W tym stanie rzeczy Kolegium uznało, że organ I instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Skargę na powyższą decyzję wniósł J Ś, zarzucając Kolegium rażące naruszenie i obrazę prawa materialnego, prawa humanitarnego, ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". W oparciu o te zarzuty wniósł o udzielenie jego rodzinie rzeczywistej pomocy oraz ukaranie winnych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu decyzji. Pismem z dnia "[...]"r. pełnomocnik skarżącego ustanowiona w ramach prawa pomocy - r.pr. A Z – w uzupełnieniu skargi zarzuciła zaskarżonej decyzji: - naruszenie prawa materialnego art. 3 i art. 41 pkt. 1 u.p.s. w zw. z art. 3 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, art. 30 Konstytucji RP oraz art. 28 ust. 1 Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych poprzez ich niezastosowanie i nieuwzględnienie prawa skarżącego do godnego życia i odpowiednich warunków życia, - naruszenie przepisów Kodeku postępowania administracyjnego poprzez brak ustalenia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, niedokonanie wszechstronnej oceny materiału dowodowego przez organ I instancji, brak wyjaśnienia przesłanek, którymi kierował się organ l instancji przyznając skarżącemu zasiłek celowy specjalny we wskazanej w decyzji wysokości, przyjęcie iż skarżący i jego żona posiadają stały dochód w postaci emerytury skarżącego. W uzasadnieniu swego stanowiska pełnomocnik skarżącego wskazała, że z przepisów u.p.s. wynika, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, a rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Także art. 30 Konstytucji RP wskazuje, że szanowanie i ochrona godności człowieka jest obowiązkiem władz publicznych. Powołała się także na stosowne przepisy Konwencji międzynarodowych. Wskazała, że przepisy te nie zostały zastosowane przy ustaleniu wysokości specjalnego zasiłku celowego przyznanego skarżącemu. W ocenie pełnomocnika skarżącego przy ustaleniu wysokości zasiłku celowego specjalnego winna być wzięta pod uwagę przede wszystkim sytuacja mieszkaniowa skarżącego i jego żony. Ponadto zarzuciła, że nie wzięto pod uwagę faktu dokonywania potrąceń z emerytury skarżącego, a także obciążenia go obowiązkiem spłaty rat kredytów. W ocenie pełnomocnik brak ustalenia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i niedokonanie wszechstronnej oceny materiału dowodowego, w szczególności brak ustalenia wpływu dokonywanych potrąceń z emerytury skarżącego i spłaty kredytów na jego sytuację stanowi naruszenie przepisów postępowania. Wskazała ponadto, że z uzasadnienia decyzji nie wynika czym kierował się organ I instancji przyznając skarżącemu zasiłek celowy w ustalonej wysokości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Podnieść należy, iż w myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2016. poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając zatem skargę na decyzję Sąd dokonuje jedynie oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź tez procesowego, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. t.j. z 2016r. poz. 718 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.). W niniejszej sprawie Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podnieść należy, że zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Celem jej przyznawania jest wsparcie osób potrzebujących w podejmowaniu wysiłków zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.). Podkreślenia wymaga w tym miejscu fakt, iż ustawodawca określił świadczenia te jako formę wsparcia osób potrzebujących. Celem pomocy społecznej nie może być zatem wyręczanie strony w zaspokajaniu jej wszelkich potrzeb życiowych. Zadaniem pomocy społecznej jest także zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielniania osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Z samej swej natury wsparcie to ma zatem charakter czasowy i ograniczony i powinno towarzyszyć podejmowanym przez osoby otrzymujące pomoc ze środków publicznych próbom samodzielnego zaspokajania własnych potrzeb. Ponadto rozmiar pomocy społecznej determinują nie tylko potrzeby zainteresowanych. Oczekiwania osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione w zakresie w jakim odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. (art. 3 ust. 4 u.p.s). Tym samym nawet uzasadnione żądania pomocy mogą pozostać niezaspokojone lub zaspokojenie jedynie częściowo, jeśli przewyższają one aktualne możliwości organów pomocy społecznej. Skoro organ pomocy dysponuje ograniczonymi środkami, to musi dokonywać selekcji zgłaszanych pomocy społecznej potrzeb i zaspokajania w pierwszej kolejności tych najpilniejszych, a dopiero w razie możliwości kolejnych w zakresie, na jaki pozwalają środki znajdujące się w jego dyspozycji. Ponadto wskazać należy, że w niniejszej sprawie decyzja została wydana na podstawie art. art. 41 pkt 1 u.p.s., zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Zaznaczyć należy przy tym, że przy ustalaniu wysokości osiąganego dochodu należy wziąć pod uwagę zasady określone w art. 8 ust. 3 i 4 u.p.s. Zgodnie z treścią art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. W związku z tym potrącenia jakie dokonywane są z emerytury skarżącego, jak i spłata rat kredytu nie wpływają na wysokość dochodu, który brany jest pod uwagę przy ustalaniu prawa do świadczeń z pomocy społecznej. Wskazać jednak należy, że kwestia obciążeń finansowych skarżącego była przy tym przedmiotem ustaleń organu I instancji, który w uzasadnieniu swojej decyzji wskazał, że z emerytury skarżącego dokonywane są potrącenia. Obciążenia te nie mogły być jednak brane pod uwagę przy ustalaniu faktu przekroczenia kryterium dochodowego. Nie budzi zatem wątpliwości okoliczność, że skarżący posiada dochód w wysokości przekraczającej kryterium dochodowe określone w ustawie. Otrzymuje on bowiem emeryturę w wysokości "[...]" zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje kwotę "[...]" zł, zaś ustawowe kryterium dochodowe wynosi "[...]" zł na osobę w rodzinie. Zwrócić należy uwagę na fakt, że decyzja w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego wydawana jest w ramach "uznania administracyjnego". Organ winien zatem brać pod uwagę szereg czynników takich jak słuszny interes strony, ale także słuszny interes społeczny, możliwości finansowe organu oraz cele i zadania pomocy społecznej. Ponadto organ winien rozważyć przesłankę warunkująca możliwość przyznania pomocy w trybie art. 41 u.p.s., którą jest wystąpienie "szczególnie uzasadnionego przypadku". Świadczy to o wyjątkowym charakterze tej formy wsparcia. Jest ono bowiem udzielane osobom o dochodach przekraczających kryterium uprawniające do świadczeń pomocy społecznej. Tym samym zasady sprawiedliwości społecznej oraz fakt, że świadczenia kierowane powinny być w pierwszej kolejności do osób najbardziej potrzebujących, a wiec o najniższych dochodach, wymagają by wsparcie to było udzielane w sytuacjach wyjątkowych i w skali adekwatnej, do konieczności zaspokojenia najpilniejszych potrzeb beneficjentów takiej pomocy. Przy czym pomoc udzielana na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s. nie może być utożsamiana z obowiązkiem zaspokojenia przez organy pomocy społecznej wszystkich potrzeb ubiegającego się, w żądanej przez niego wysokości. Pomoc w formie specjalnego zasiłku celowego obejmuje bowiem zdarzenia wykraczające poza zwykłe trudności życiowe i w skali odpowiedniej do zaspokojenia tylko tych nagłych, szczególnych potrzeb. W tym zakresie – jak słusznie podniósł organ odwoławczy – przyznanie pomocy na uregulowanie opłat za zużycie energii elektrycznej, gazu, na zakup opału i środków czystości, a więc na zaspokojenie potrzeb bytowych, nie ma charakteru wyjątkowego, a tym samym niemożliwego do przewidzenia. Pomimo to pomoc została skarżącemu udzielona. Nie bez znaczenia jest przy tym fakt, że skarżący – pomimo niespełniania kryterium dochodowego - jest stałym beneficjentem różnych form pomocy. Jednakże organ pomocy społecznej musi odnosić sytuację wnioskodawcy do sytuacji innych osób ubiegających się o pomoc, zwłaszcza osób spełniających kryterium ustawie i ocenić, czy przyznanie skarżącemu żądanej pomocy nie będzie stanowiło formy jego uprzywilejowania. W związku z tym w przedmiotowej sprawie ocena dokonana przez organ nie nasuwa zastrzeżeń i mieści się w granicach uznania administracyjnego. Podkreślenia wymaga przy tym fakt, że organ nie odmówił stronie przyznania specjalnej formy pomocy, lecz jedynie ustalił jej rozmiar w wysokości innej niż oczekiwana przez skarżącego. Odnosząc się do zarzutów pełnomocnika skarżącego stwierdzić należy, że z wyżej podanych względów uzna należy, że ustalony w sprawie stan faktyczny sprawy, jak i uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia nie budzą wątpliwości. Bezzasadne są zatem zarzuty naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Odnosząc się do kwestii naruszenia przez organ przepisów prawa międzynarodowego wyjaśnić należy, że pomoc społeczna jest przyznawana wyłącznie w oparciu o przepisy u.p.s, a nie w oparciu o wskazywane przez pełnomocnika akty prawa międzynawowego. Ponadto podnieść należy, że przywołane w piśmie z dnia 29 sierpnia 2016r. normy prawa międzynarodowego mają charakter ogólny i wskazują one jedynie na konieczność realizacji określonych w sposób nieostry priorytetów i zadań. Brak jest zatem podstaw do uznania, że zaskarżona decyzja stoi w sprzeczności z jakąkolwiek z tych norm. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skarga została oddalona. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a.