II SA/Ol 472/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Grzegorz Klimek po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia 9 czerwca 2025 r. nr SKO.81.241.2025 w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania w rodzinie zastępczej postanawia odrzucić skargę. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Decyzją z dnia 28 kwietnia 2025 r. działający z upoważnienia Starosty O. Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w O. orzekł o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania K.O. w rodzinie zastępczej niezawodowej za okres od 29 marca 2025 r. do 31 marca 2025 r. w wysokości 146,68 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty nienależnie pobranego świadczenia do dnia spłaty. Decyzją z 9 czerwca 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie uchyliło ww. decyzję z dnia 28 kwietnia 2025 r. i umorzyło postępowanie organu pierwszej instancji. Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w O. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia 9 czerwca 2025 r. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej odrzucenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu, ponieważ nie może być merytorycznie rozpatrzona przez sąd administracyjny. Stosownie do treści art. 50 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 – p.p.s.a.), uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Uprawnionym do wniesienia skargi jest również inny podmiot, któremu ustawy przyznają prawo do wniesienia skargi, W niniejszej sprawie skarga została wniesiona przez Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w O., czyli organ pierwszej instancji. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem organ administracji publicznej, który wydał w pierwszej instancji decyzję administracyjną w sprawie, nie jest podmiotem uprawnionym do wniesienia skargi w sprawie na decyzję administracyjną wydaną w wyniku odwołania od decyzji pierwszoinstancyjnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 lutego 2005 r. sygn. akt OSK 1017/04; https://cbois.nsa.gov.pl, CBOSA). Pogląd ten uzasadniony jest faktem, że organ wydając decyzję w pierwszej instancji nie działa jako podmiot, którego własnego interesu prawnego lub obowiązku prawnego dotyczy sprawa, lecz jako organ administracji publicznej rozpoznający sprawę, na mocy przyznanych mu ustawowo kompetencji. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 16 lutego 2016 r. sygn. akt I OPS 2/15 (CBOSA) wskazał ponadto, że powierzenie organowi jednostki samorządu terytorialnego właściwości do orzekania w sprawie indywidualnej w formie decyzji wyłącza możliwość dochodzenia przez tę jednostkę jej interesu prawnego w trybie postępowania administracyjnego (...). W demokratycznym państwie prawnym niedopuszczalna jest wykładnia przepisów prawa, zgodnie z którą jednostka samorządu terytorialnego, realizując przez swoje organy powierzone jej zadania z zakresu administracji publicznej, najpierw jest władna w sposób władczy i jednostronny kształtować sytuację prawną podmiotów od niej niezależnych, a następnie jest uprawniona do wnoszenia środków zaskarżenia od podejmowanych przez te organy decyzji. W orzeczeniu tym wskazano także, że wójt (burmistrz, prezydent miasta) może wystąpić w charakterze nosiciela imperium w stosunku do własnej gminy. W zakresie, w jakim pełni on funkcje organu administracji publicznej w stosunku do własnej gminy jako osoby prawnej, nie jest on ani żaden z innych organów uprawniony do reprezentowania jej interesu prawnego. Uprawnienie do korzystania z władztwa administracyjnego przez organ gminy w odniesieniu do niej jako osoby prawnej następuje zatem kosztem jej uprawnień procesowych. Prezentując takie stanowisko, odwoływano się do uzasadnienia uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 maja 2003 r. sygn. akt OPS 1/03 (ONSA 2003, Nr 4, poz. 115), w którym zostało zawarte stwierdzenie, że rola jednostki samorządu terytorialnego w postępowaniu administracyjnym jest wyznaczona przepisami prawa materialnego. Może być ona - jako osoba prawna - stroną tego postępowania i wówczas organy ją reprezentujące będą broniły jej interesu prawnego, korzystając z gwarancji procesowych, jakie przepisy k.p.a. przyznają stronom postępowania administracyjnego. Ustawa jednak może organowi jednostki samorządu terytorialnego wyznaczyć rolę organu administracji publicznej w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 3 k.p.a. Wtedy będzie on reprezentował interes jednostki samorządu terytorialnego w formach właściwych dla organu prowadzącego postępowanie. Powyższe rozważania odnoszą się w sposób oczywisty do postępowania sądowoadministracyjnego. Wniesienie skargi przez nieuprawniony podmiot stanowi przyczynę jej odrzucenia, jeżeli skarga pochodzi od podmiotu, który a limine nie może być skarżącym. Z tej przyczyny odrzuceniu podlegają m.in. skargi wniesione przez organ, który rozpoznawał sprawę w postępowaniu administracyjnym w pierwszej lub w drugiej instancji lub jednostkę samorządu terytorialnego, której organ wydał decyzję w pierwszej instancji, ponieważ podmioty te nie mają legitymacji skargowej w rozumieniu art. 50 p.p.s.a. Powierzenie organowi administracyjnemu właściwości do orzekania w sprawie indywidualnej w formie decyzji administracyjnej, niezależnie od tego, czy nastąpiło to na mocy ustawy, czy też w drodze porozumienia, wyłącza bowiem możliwość dochodzenia przezeń swego interesu prawnego w trybie postępowania administracyjnego czy sądowoadministracyjnego. W tej sytuacji zauważyć trzeba, że wyłączenie możliwości korzystania z praw strony przez Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w O., działającego jako organ administracji publicznej, skutkuje brakiem legitymacji procesowej strony do wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.