II SA/Ol 48/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Beata Jezielska Sędziowie Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Sędzia WSA Piotr Chybicki (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej 1) oddala skargę; 2) przyznaje adwokat od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) powiększoną o należny podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (Kolegium), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej: k.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania E. K. (skarżąca) od decyzji z dnia [...] wydanej z upoważnienia Prezydenta [...] przez Kierownika Działu Usług Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] (organ I instancji) w przedmiocie zmiany decyzji z dnia [...] w sprawie odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej przy [...] w ten sposób, że ustalono odpłatność za pobyt w w/w placówce od 1 kwietnia 2021 r. w wysokości 1502,58 zł miesięcznic - utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy w całości. Zakwestionowana decyzja została podjęta w następujących okolicznościach sprawy: Decyzją z dnia [...] organ I instancji ustalił odpłatność E. K. za pobyt w Domu Pomocy Społecznej przy [...] za okres od 21 sierpnia 2017 r. do 31 sierpnia 2017 r. w wysokości 461,07 zł, zaś począwszy od 1 września 2017 r. w wysokości 1299,38 zł miesięcznie. Decyzją z dnia [...] organ I instancji zmienił w/w decyzję w ten sposób, że ustalił odpłatność za pobyt w w/w domu pomocy społecznej w kwocie 1381,20 zł miesięcznie. Kolejną decyzją z dnia [...] organ ponownie zmienił wskazaną na wstępie decyzję w ten sposób, że ustalił odpłatność za pobyt w w/w domu pomocy społecznej w kwocie 1445,80 zł miesięcznie. Pismem z dnia 16 sierpnia 2021 r. organ zawiadomił stronę o wszczęciu z urzędu kolejnego postępowania w sprawie zmiany decyzji o odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej przy[...] w związku ze zmianą sytuacji dochodowej. Następnie decyzją z dnia [...] organ I instancji zmienił decyzję ustalającą odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej w ten sposób, że od dnia 1 kwietnia 2021 r. ustalił tę odpłatność na kwotę 1502,58 zł miesięcznie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, że od 1 marca 2021 r. zmianie uległa sytuacja dochodowa strony - wzrosła wysokość renty, która wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym wynosi 2146,54 zł. Wcześniej dochód ten wynosił 2065,43 zł. Zgodnie z obwieszczeniem Starosty [...] z dnia [...] w sprawie ustalenia wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania jednego mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej [...] na rok 2021, koszt ten wynosi 3852,06 zł. W związku z tym strona zobowiązana jest do ponoszenia odpłatności w wysokości 1502,58 zł stanowiącej 70% kwoty dochodu (2146,54 zł). Resztę kwoty opłaty ponosić będzie Gmina [...]. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zaprzeczyła, że jest mieszkanką domu pomocy społecznej, ponieważ nie podpisała formularza, a została w nim umieszczona podstępnie. Podała, że nie korzysta tu z całodobowej opieki, a jedynie z wyżywienia i noclegu. Opisała okoliczności, w jakich została umieszczona w domu pomocy społecznej i wyraziła swoje niezadowolenie z tego faktu. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie i przytaczając mające zastosowanie w sprawie przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2020, poz. 1876, dalej: u.p.s.) Kolegium podniosło, że stosownie zaś do treści art. 106 ust. 5 w/w ustawy, decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Przy czym, zmiana dochodu osoby samotnie gospodarującej lub rodziny w okresie ponoszenia odpłatności za świadczenie niepieniężne nic wpływa na wysokość tej odpłatności, jeżeli kwota zmiany nie przekroczyła 10% odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnic gospodarującej lub kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (art. 106 ust. 3b u.p.s.). W sprawie, do dnia 28 lutego 2021 r. strona uzyskiwała dochód w wysokości 2065,43 zł miesięcznie. Od dnia 1 marca 2021 r. dochód ten, na który składa się renta wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym wynosi 2146,54 zł. Kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 701 zł. Dochód strony wzrósł o kwotę 81,11 zł, a zatem o kwotę przekraczającą 10% kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, które - na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. - wynosi 701 zł. W związku z powyższym spełnione zostały przesłanki do zmiany decyzji ustalającej odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej. Prawidłowo również organ ustalił wysokość tej odpłatności w wysokości 70% dochodu strony oraz datę, od której zmieniono decyzję ustalającą odpłatność. Odnosząc się do zarzutu odwołania, dotyczącego braku zgody skarżącej na pobyt w domu pomocy społecznej wyjaśniono, że została ona tam skierowana na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 26 października 2017 r., który orzekł o skierowaniu jej tam bez jej zgody. W skardze wywiedzionej do tut. Sądu na decyzję Kolegium skarżąca w całości przytoczyła argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Przy czym Sąd administracyjny nie jest władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją, czy decyzja wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony, czy narusza zasady współżycia społecznego. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Dokonując kontroli sądowoadministracyjnej w powyższym zakresie Sąd stwierdził, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji odpowiadają prawu, co obligowało Sąd do oddalenia skargi. W myśl art. 60 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnosi mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu (art. 61 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy). Zgodnie z art. 61 ust. 1 u.p.s., obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, małżonek, zstępni przed wstępnymi, gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą trybie art. 103 ust. 2: w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. Podstawę prawną kwestionowanej decyzji dotyczącej ustalenia odpłatności za pobyt w DPS stanowi art. 106 ust. 5 u.p.s., zgodnie z którym decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku m.in. zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Z treści przywołanego przepisu wynika, że zmiana sytuacji dochodowej strony stanowi obligatoryjną przesłankę weryfikacji decyzji. Ustawodawca w redakcji art. 106 ust. 5 u.p.s. posługuje się pojęciami: "zmienia" i "uchyla", co oznacza, że zarówno zmiana decyzji pierwotnej przyznającej świadczenie, jak i jej uchylenie mają charakter konstytutywny, bo tworzy, zmienia lub uchyla stosunki prawne, przy czym ta zmiana konkretnej sytuacji prawnej następuje z mocy samej decyzji. Należy uznać, że akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki, pozostaje zawsze w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych, stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji decyzja konstytutywna może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną (por. wyroki NSA: z dnia 30 listopada 2012 r., sygn. akt I OSK 982/12, z dnia 2 marca 2016 r., sygn. akt I OSK 221/16, z dnia 9 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 2763/16, z dnia 5 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 922/16). Zmiana decyzji na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s. dotycząca wysokości opłaty za pobyt w DPS może więc mieć skutek wsteczny, tj. wywołać skutek z datą wcześniejszą, aniżeli data wydania decyzji zmieniającej. W sprawie bezsporne jest, że od dnia 1 marca 2021 r. dochód skarżącej wzrósł i wynosi 2146,54 zł (do dnia 28 lutego 2021 r. skarżąca uzyskiwała dochód w wysokości 2065,43 zł miesięcznie). Kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 701 zł. Dochód strony wzrósł o kwotę 81,11 zł, a zatem o kwotę przekraczającą 10% kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, które - na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. - wynosi 701 zł. W związku z powyższym organ zobowiązany był przeliczyć wysokość opłaty w części pokrywanej przez mieszkańca DPS. Spełnione zatem zostały przesłanki do zmiany decyzji ustalającej odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej, a organ prawidłowo ustalił wysokość tej odpłatności w wysokości 70% dochodu strony oraz datę, od której zmieniono decyzję ustalającą odpłatność. Ustalenia organów administracji w tym zakresie nie budzą wątpliwości, co do ich poprawności. Sąd nie może odnieść się do zarzutów skargi, gdyż nie dotyczą one rozstrzyganej sprawy. O kosztach udzielonej skarżącej z urzędu przez adwokata pomocy prawnej Sąd orzekł na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r., poz. 18) Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.