II SA/Ol 487/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku C. P. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi C. P. na decyzję Wojewody "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie statusu bezrobotnego i zasiłku dla bezrobotnych postanawia 1) umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, 2) odmówić ustanowienia dla skarżącego radcy prawnego. Wyrokiem z dnia 26 września 2017 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę C. P. na decyzję Wojewody "[...]" z dnia "[...]", nr "[...]". W sporządzonej przez skarżącego skardze kasacyjnej zawarł on wniosek o ustanowienie "pełnomocnika z urzędu". W odpowiedzi na wezwanie z dnia 14 listopada 2017 r. do złożenia wypełnionego, urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej oraz dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych w zakresie dotyczącym sytuacji materialnej jego 2-osobowej rodziny, skarżący przedłożył wniosek z dnia 20 listopada 2017 r., w którym - zgodnie z rubryką nr 4 - wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, podnosząc w uzasadnieniu, że nie stać go na poniesienie kosztów związanych z wynajęciem profesjonalnego pełnomocnika z wyboru w celu przygotowania skargi kasacyjnej. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Do jego majątku należą: mieszkanie o powierzchni "[...]" ("współwłasność w ½ części"), nieruchomość rolna o powierzchni "[...]" oraz "samochód osobowy" o wartości "[...]". Źródłem dochodu 2-osobowej rodziny jest emerytura żony skarżącego w wysokości "[...]". Jako zobowiązania i stałe wydatki skarżący wskazał opłaty mieszkaniowe (czynsz, gaz, energia, woda i ścieki) w łącznej kwocie "[...]" i wyżywienie - w kwocie pozostałej do dyspozycji. Do wniosku skarżący załączył wezwanie z dnia "[...]" do zapłaty kwoty "[...]" z tytułu zaległości czynszowych. Mając na uwadze powyższe zważyć należy, co następuje: Wobec tego, że z mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej w skrócie: p.p.s.a., skarżący nie ma w niniejszej sprawie obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie jako zbędne podlega umorzeniu stosownie do art. 249a p.p.s.a. Tym samym w zakresie merytorycznego rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku pozostaje kwestia ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Zgodnie z art. 262 p.p.s.a., do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Jak wynika z odpowiedniego zastosowania art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., ustanowienie radcy prawnego dla osoby fizycznej następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść związanych z tym kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z treści przytoczonego przepisu, w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy to na stronie spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej jego otrzymanie. To strona powinna zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie posiada wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. Zauważyć należy, że w warunkach niniejszej sprawy wniosek z dnia 20 listopada 2017 r., jest kolejnym wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy złożonym w niniejszej sprawie. Postanowieniem z dnia 14 lipca 2017 r., Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie, po rozpoznaniu wniosku skarżącego z dnia "[...]", odmówił przyznania mu prawa pomocy. Przedmiotowe postanowienie uprawomocniło się z dniem 27 lipca 2017 r. Z jego uzasadnienia wynika, że we wniosku skarżący powołał się na to, że jest osobą bezrobotną oraz, że pomimo choroby "[...]" nie otrzymał renty ani świadczenia rehabilitacyjnego i pozostał bez środków do życia. Referendarz sądowy wskazał, że "[w]edług oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Majątek stanowi mieszkanie o powierzchni "[...]" i samochód osobowy o wartości "[...]". Dochodem małżonków jest emerytura żony w miesięcznej wysokości "[...]" netto. Jako zobowiązania i stałe wydatki określono "koszty ponoszone na mieszkanie" w wysokości "[...]"." Podstawą odmownego rozstrzygnięcia było nieudzielenie przez skarżącego odpowiedzi na wezwanie z dnia 27 czerwca 2017 r. do przedłożenia wyciągów z posiadanych przez niego i jego żonę rachunków bankowych za okres od dnia 1 maja 2017 r. do dnia odbioru wezwania oraz kopii: dowodów uiszczenia w maju 2017 r. "kosztów ponoszonych na mieszkanie", potwierdzenia odbioru emerytury żony za ten miesiąc i aktualnej polisy ubezpieczenia samochodu, a ponadto dodatkowego oświadczenia wskazującego wysokość poszczególnych "kosztów ponoszonych na mieszkanie", pozostałe kategorie wydatków wraz z ich przybliżoną miesięczną wysokością oraz czy w bieżącym roku on i/lub żona korzystali i/lub korzystają z pomocy ze strony jakiekolwiek instytucji bądź osób trzecich. Wskazać należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że po prawomocnym rozstrzygnięciu w przedmiocie przyznania prawa pomocy strona może wprawdzie złożyć kolejny wniosek, jednak jego rozpoznanie nie może polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętego wcześniejszym prawomocnym postanowieniem. Prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże nie tylko strony, ale i sąd. Ponowne rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 sierpnia 2016 r., sygn. akt II OZ 772/16, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając to na uwadze, kierując się ponadto względami ekonomiki procesowej oraz mając na względzie to, że skarżący występuje w niniejszej sprawie bez zawodowego pełnomocnika, pismem z dnia 14 listopada 2017 r., wezwany on został równocześnie do przedłożenia dodatkowego oświadczenia wskazującego, czy przedstawiona przez niego we wniosku z dnia "[...]", którego odpis załączony został do wezwania, sytuacja rodzinna, majątkowa i finansowa uległa zmianie po złożeniu przedmiotowego wniosku do Sądu; jeśli tak - to kiedy i w jakim zakresie; a ponadto wskazującego wysokość i przeznaczenie wszystkich miesięcznych wydatków 2-osobowej rodziny, a także źródła ich pokrycia; markę, model i rocznik samochodu, wykazanego we wniosku z dnia "[...]", aktualny sposób jego wykorzystania i szacunkową wartość oraz średnie miesięczne koszty jego eksploatacji ze wskazaniem ich rodzaju; a w przypadku sprzedaży samochodu - wskazującego dodatkowo datę i cenę sprzedaży oraz sposób wydatkowania środków pieniężnych pochodzących z tego tytułu; czy w bieżącym roku skarżący i/lub jego żona korzystali i/lub korzystają z pomocy ze strony jakichkolwiek instytucji, osób trzecich lub członków rodziny; jeśli tak - to kto, kiedy i w jakiej wysokości/przedmiocie jej udzielił. Skarżący wezwany został również do przedłożenia wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez niego i jego żonę - za okres od dnia 1 maja 2017 r. do dnia udzielenia odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie oraz kopii: dokumentów potwierdzających fakt ponoszenia i wysokość wykazanych wydatków za okres ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku zadłużenia z tytułu jakichkolwiek zobowiązań - zaświadczenia stosownego podmiotu o wysokości tego zadłużenia oraz tytule i okresie z jakiego pochodzi oraz kopii dokumentu potwierdzającego wysokość netto emerytury żony w 2017 r. Przedmiotowe wezwanie, nieznacznie poszerzone ze względu na potrzebę dostosowania jego treści do aktualnego stanu faktycznego, odpowiada w istocie wezwaniu Referendarza sądowego z dnia 27 czerwca 2017 r. W wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dokumentów źródłowych i dodatkowego oświadczenia może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. Mając na uwadze informacje zawarte w kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz wynikające z załączonego do niego dokumentu stwierdzić należy, że doszło do zmiany sytuacji materialnej 2-osobowej rodziny skarżącego. Zmiana ta nie uzasadnia jednak ustanowienia na obecnym etapie postępowania radcy prawnego. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że z porównania obydwu wniosków wynika, że obecnie skarżący, wśród składników majątku, wykazał nieruchomość rolną o powierzchni "[...]", co oznacza przysporzenie majątkowe świadczące o polepszeniu, a nie pogorszeniu sytuacji materialnej 2-osobowej rodziny. Skarżący nie wskazał we wniosku jej wartości ani sposobu wykorzystania, nie odniósł się też do kwestii sposobu jej nabycia. Do wniosku załączył wezwanie z dnia "[...]" do zapłaty kwoty "[...]" z tytułu zaległości czynszowych, z którego wynika, że w okresie "[...]" nie były regulowane należności mieszkaniowe, jednakże widnieje na nim również odręczna adnotacja, sporządzona ołówkiem "-"[...]",’ wpł. "[...]"", co oznacza - jak przyjąć należy - częściową spłatę przedmiotowego zadłużenia. W oparciu o wskazany dokument nie sposób ustalić zatem, czy małżonkowie posiadają nadal jakiekolwiek zaległości z tego tytułu i w jakiej wysokości. We wniosku skarżący nie odniósł się bardziej szczegółowo do tej kwestii, nie wskazał też wyraźnie, czy przedstawiona przez niego we wniosku z dnia "[...]", sytuacja majątkowa i finansowa uległa zmianie po złożeniu przedmiotowego wniosku do Sądu, a jeśli tak to kiedy i w jakim zakresie. Pomimo wezwania, nie przedłożył również w pełnym zakresie żądanych dokumentów źródłowych i dodatkowego oświadczenia oraz nie wyjaśnił przyczyny niezastosowania się do tego wezwania. Mając to na uwadze stwierdzić należy, że złożenie kolejnego wniosku z tożsamą w istocie argumentacją co wniosek już prawomocnie rozpoznany w niniejszej sprawie i ponowne niezastosowanie się do wezwania do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowego oświadczenia oznacza, że skarżący w dalszym ciągu uchyla się od ujawnienia rzeczywistej sytuacji materialnej 2-osobowej rodziny. Okoliczność ta uniemożliwia podjęcie pozytywnego dla niego rozstrzygnięcia. W tej sytuacji, z przyczyn leżących po stronie skarżącego, nie jest możliwe dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji materialnej jego 2-osobowej rodziny. Nie można uznać zatem, że skarżący wykazał, że jego sytuacja życiowa uzasadnia ustanowienie dla niego radcy prawnego na obecnym etapie postępowania. Podkreślić należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.