II SA/Ol 494/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 1 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W.M. na decyzję Wojewody z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. W.M., wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, złożył wniosek o zwolnienie go od kosztów sądowych. W rubryce 5 formularza, w której należało wskazać fakty świadczące o zasadności owego wniosku, powtórzone zostały zarzuty skargi. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż: skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i trojgiem dzieci (23, 21 i 16 l.); majątek rodziny stanowi "2/3 domu ok. 43 m2, rozwalający się dom mieszkalny ok. 55 m2", "mieszkanie spółdzielcze" (61 m2), nieruchomość rolna (1,8 ha), 3 klacze i 1 źrebię; jej dochód miesięczny brutto, z tytułu pracy małżonków "w zakładzie", wynosi w sumie 3500 zł. Postulat strony nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Zwolnienie osoby fizycznej od kosztów sądowych bądź poszczególnych ich składników (opłat sądowych, wydatków) lub ich części, czyli przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym [art. 245 § 3 i 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami)], stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie (art. 199 tej ustawy). Następuje ono, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w/w ustawy). Komentując ów przepis, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających, zdaniem wnioskodawcy, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów zastępstwa procesowego (w rozpatrywanym przypadku kosztów sądowych) we własnym zakresie. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (postanowienie z 24 lipca 2007 r., sygn. akt II FZ 343/07, niepubl.). Informacje zawarte we wniosku nie prowadzą do przekonania, że rodzina skarżącego znajduje się w szczególnym niedostatku, skoro jej budżet pozwala na posiadanie trzech lokali mieszkalnych i nieruchomości rolnej (z czterema końmi), która nie przynosi dochodu. W takiej sytuacji nie sposób zgodzić się z tym, że środki, jakimi dysponuje, są zbyt skromne, aby pokryć koszty sądowe, które w niniejszym postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym ograniczają się właściwie do wpisu od skargi w wysokości 500 zł. Trzeba bowiem wyraźnie podkreślić, iż nie wystarczy wykazanie, iż poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną rodziny skarżącego, gdyż w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi chodzi o taką sytuację, gdy posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie kosztów spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb strony (postanowienie NSA z 26.10.2004 r., sygn. akt OZ 518/04, orzeczenia.nsa.gov.pl). Z podanych przyczyn orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 wskazanej ustawy, powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy.