II SA/Ol 494/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant specjalista Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 września 2013 r. sprawy ze skargi D. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz pełnomocnika skarżącego – adwokat J. P. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) powiększoną o należny podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Pismem z dnia 23 października 2012r. D. P. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie zasiłku celowego na zakup dwóch butli gazowy do przygotowywania posiłków w kwocie 64 zł i dwóch butli gazowych do ogrzewania mieszkania w kwocie 110zł. Decyzją z dnia "[...]", działający z upoważnienia Burmistrza - Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, przyznał D. P. świadczenie pieniężne w formie zasiłku celowego na zakup dwóch butli gazowych do przygotowywania posiłków w wysokości 64 zł i odmówił uwzględnienia wniosku w pozostałym zakresie. Organ argumentował, że mieszkanie zajmowane przez beneficjenta jest wyposażone w piec kaflowy służący do ogrzewania lokalu. Stwierdził, że taki sposób zapewnienia ciepła w lokalu jest tańszy i bardziej efektywny, niż dogrzewanie mieszkania przy pomocy kuchenki gazowej zasilanej gazem butlowym. Decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło powyższą decyzję w całości i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy wskazał, że w odwołaniu od decyzji D. P. zmodyfikował wniosek, podając, że oczekuje przyznania zasiłku na zakup węgla. Kolegium podniosło, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej). W związku z tym wytknięto organowi I instancji, że nie zbadał, czy wnioskodawca posiada węgiel konieczny do ogrzania mieszkania i nie rozważył, czy tego typu pomoc może być wnioskodawcy przyznana. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z dnia "[...]" Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej przyznał D. P. świadczenie pieniężne w formie zasiłku celowego na zakup dwóch butli gazowych do przygotowywania posiłków w wysokości 64 zł, zaliczając w poczet przyznanego świadczenia kwotę 64 zł, wypłaconą w dniu 21 listopada 2012r. na podstawie uchylonej decyzji z dnia "[...]" Ponadto w pkt 2 sentencji organ odmówił przyznania zasiłku celowego w kwocie 110 zł na zakup węgla do ogrzewania mieszkania w miesiącu listopadzie 2012r. W uzasadnieniu organ wykazał, że wnioskodawca spełnia przesłanki do przyznania zasiłku celowego. Podniesiono przy tym, że rozpatrując możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia, organ pomocy społecznej zobowiązany jest ustalić, czy cel, na jaki ma być udzielona pomoc, jest niezbędną potrzebą bytową oraz czy przyznanie świadczenia jest uzasadnione. Organ uznał, że butle gazowe do podgrzewania posiłków były beneficjentowi potrzebne i w tym zakresie uwzględnił wniosek. Odnosząc się natomiast do wniosku w zakresie wsparcia na ogrzanie mieszkania na miesiąc listopad, organ I instancji uznał, że ta potrzeba jest już nieaktualna. Organ zważył, że beneficjent co miesiąc otrzymuje zasiłek stały i wsparcie na różne zgłaszane potrzeby, w tym świadczenie na zakup dwóch butli gazowych i w trakcie przygotowywania posiłków także dogrzewał mieszkanie. Wskazano również, że w dniu 21 grudnia 2012r. przyznano stronie zasiłek celowy w kwocie 330 zł na zakup 0,5 tony węgla do ogrzewania mieszkania. W trakcie wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego w dniu 16 stycznia 2013r. pracownik socjalny ustalił, że wnioskodawca posiadał węgiel spakowany w workach ustawionych w zajmowanym pomieszczeniu. W odwołaniu od tej decyzji D. P. domagał się uchylenia powyższej decyzji i przyznania mu świadczenia w kwocie 110 zł na zakup węgla do ogrzewania mieszkania. Zarzucił organowi I instancji, że nie przyznał mu wnioskowanych środków na czas, tj. w listopadzie 2012r. Podał, że miesięcznie do ogrzania mieszkania do temperatury 18-22 oC potrzebuje około 500 kg węgla za kwotę 330 zł. Stwierdził, że na skutek nieprawidłowego działania organu I instancji został pozbawiony 1/3 potrzebnych środków na zakup węgla do ogrzania mieszkania w listopadzie. Wskazał, że nie mając ogrzanego mieszkania musiał ogrzać się u znajomych i w markecie. Podniósł, że z powodu nieprzyznania mu pomocy na ogrzanie mieszkania w miesiącu listopadzie poniósł starty materialne w wysokości 210 zł, wobec konieczności wykupienia lekarstw na przeziębienie. Decyzją z dnia "[...]", nr "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję w całości. W motywach rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że zasiłek celowy jest świadczeniem fakultatywnym, przyznawanym przez organy administracji publicznej w zakresie tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że organ pomocy społecznej ma możliwość oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłaszanych przez nich żądań, a także wysokości posiadanych przez Ośrodek środków. Uwzględniono, że odwołujący w 2012r. otrzymał 57 świadczeń w łącznej wysokości 10.933,93 zł., w tym w dniu 21 grudnia 2012r. otrzymał zasiłek w wysokości 330 zł na zakup opału, a w styczniu 2013r. oprócz zasiłku stałego w kwocie 529 zł, otrzymał trzy zasiłki celowe w łącznej kwocie 284 zł. Zdaniem Kolegium domaganie się w tych okolicznościach przez wnioskodawcę zwiększenia środków finansowych jest nieuzasadnione. Podkreślono, iż organ musi mieć na względzie nie tylko interes odwołującego, lecz także innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej i ubiegających się o pomoc, a ponadto własne możliwości finansowe. Kolegium zgodziło się z organem I instancji, że potrzeba zakupu węgla na miesiąc listopad 2012r. jest już niemożliwa do zrealizowania. Poza tym w ocenie organu odwoławczego zajmowany przez stronę jednoizbowy lokal mieszkalny o powierzchni 14,30 m2, ogrzewany piecem kaflowym, nie wymaga do ogrzania wiele opału. Podkreślono, że beneficjent zakupił 0,5 tony węgla w dniu 27 grudnia 2012r. i w dacie przeprowadzania aktualizacji wywiadu środowiskowego w styczniu 2013r. posiadał zapas węgla. Ponadto zakupując i używając dwóch butli gazowych dogrzewał również mieszkanie. D. P. wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, zarzucając organom naruszenie przysługującego mu prawa do posiadania środków do ogrzewania mieszkania w okresie od 6 listopada do 21 grudnia 2012r. Stwierdził, że we wszystkich 57 decyzjach przyznających wnioskodawcy świadczenia, o których wspomniał organ II instancji, organ I instancji usprawiedliwiał sie, że nie mógł ich przyznać w większym rozmiarze z uwagi na konieczność zabezpieczenia środków na ogrzewanie w okresie grzewczym 2012/2013, a podopiecznego D. P. pozostawił bez środków na ten cel na okres 1,5 miesiąca. Z tego powodu skarżący poniósł wydatki w kwocie około 210 zł na zakup leków przeciwko grypie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 10 września 2013r. pełnomocnik skarżącego ustanowiony z urzędu poparł skargę oraz zarzuty w niej podniesione. Wniósł o zasądzenie kosztów pomocy prawnej, które nie zostały uiszczone przez skarżącego w całości ani w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub celowości. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst .jedn. Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 tej ustawy stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd, poddawszy kontroli zaskarżoną decyzję, nie stwierdził takich wad, czy uchybień w prowadzonym postępowaniu, a wobec tego skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Stosownie do art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2013r. poz. 182 ze zm.), zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Wnioskowana pomoc mieści się w zakresie tego przepisu. Bezsporne w sprawie jest również, że skarżący spełnia kryterium dochodowe do przyznania mu pomocy w formie zasiłku celowego. Jego miesięczny dochód to kwota 529 zł, na którą składa się zasiłek stały. Nie oznacza to jednak obowiązku automatycznego przyznania skarżącemu wnioskowanej pomocy. Zasiłek ten jest bowiem świadczeniem nieobowiązkowym, a jego przyznanie, jak słusznie wskazywał organ II instancji, pozostawione jest uznaniu organu administracji publicznej. Tym samym, spełnienie przez skarżącego kryteriów przyznania zasiłku celowego nie oznacza, że istnieje po jego stronie roszczenie o przyznanie świadczenia. Orzekając w przedmiocie przyznania tego świadczenia organ ma obowiązek wziąć pod uwagę wskazania ustawodawcy, co do zasad udzielania pomocy społecznej osobom potrzebującym, pamiętając nie tylko o tym, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy ( art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej), ale i o tym, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej ( art. 3 ust. 4 tej ustawy). Wydanie decyzji winno być zatem poprzedzone przeprowadzeniem postępowania wyjaśniającego, zaś przy wydaniu rozstrzygnięcia organ winien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne sprawy, a motywy podjętego orzeczenia winny znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji. Należy podkreślić, że uznanie nie pozwala organowi na dowolność w rozstrzygnięciu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 września 2000 r. sygn. akt I SA 945/00, dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia w wysokości odpowiadającej jej oczekiwaniu. Organ rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego musi bowiem mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interes innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej (por. wyrok Naczelnego Sądu administracyjnego z dnia 25 stycznia 2008 r. sygn. akt i OSK 624/07, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń j.w.). Ponadto organy prawidłowo dostrzegły, że środki finansowe w postaci zasiłku celowego mogą być przyznane na zaspokojenie potrzeby niezbędnej, której strona we własnym zakresie, wykorzystując własne możliwości, nie może zaspokoić. Chodzi tu zatem o potrzeby niezrealizowane i istniejące, aktualne. W rozpatrywanym przypadku skarżący domaga się przyznania mu zasiłku celowego w kwocie 110 zł na zakup węgla. Potrzebę tę skarżący sprecyzował w piśmie z dnia 30 listopada 2012r., stanowiącym odwołanie od decyzji organu I instancji z dnia 19 listopada 2012r., odmawiającej przyznania beneficjentowi kwoty 110 zł na zakup butli gazowych z przeznaczeniem do ogrzewania mieszkania. Z urzędu wiadomym jest Sądowi, w związku z rozpatrywaniem licznych skarg D. P., że skarżący co miesiąc uzyskiwał zasiłek celowy na zakup butli gazowych, których używał wcześniej do przygotowywania posiłków i dogrzewania mieszkania, zajmowanego bez tytułu prawnego, za które nie opłacał rachunków i przez to nie korzystał z mediów. Z akt niniejszej sprawy wynika, że po przeprowadzce w październiku 2012r. do jednoizbowego mieszkania socjalnego w kamienicy, ogrzewanego za pomocą pieca kaflowego, skarżący ponownie wniósł o przyznanie mu kwoty 110 zł na zakup butli gazowych do ogrzania mieszkania, mimo że taki sposób ogrzewania stał się już niezasadny i nieekonomiczny, z tego też powodu organ I instancji odmówił uwzględnienia tego wniosku. Należało przy tym ustalić, czy beneficjent posiada jakikolwiek opał do ogrzania mieszkania. Na skutek uchylenia decyzji w tym przedmiocie organ I instancji ponownie badał zasadność przyznania skarżącemu kwoty 110 zł, tym razem jednak na zakup węgla. Ostatecznie organ przyjął, że potrzeba ta jest nieaktualna, gdyż decyzją z dnia 21 grudnia 2012r. skarżącemu przyznano świadczenie na zakup węgla w kwocie 330 zł i w dniu 27 grudnia 2012r. skarżący zakupił 0,5 tony węgla. Zapas tego węgla skarżący posiadał jeszcze w dniu 16 stycznia 2013r., czyli na pięć dni przed wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie, co znajduje potwierdzenie w protokole z aktualizacji wywiadu środowiskowego. Zatem w dacie orzekania przez organ pomocy społecznej zgłoszona potrzeba została już zaspokojona, na skutek odrębnego wniosku skarżącego. Tym samym niezasadne było przyznanie skarżącemu żądanej kwoty 110 zł na zakup węgla. Przekonują do tego też argumenty podnoszone w toku postępowania administracyjnego przez samego skarżącego, który przyznał w odwołaniu, że dogrzewał się u znajomych i w markecie. Skarżący zatem miał możliwość rozwiązania problemu i jak wnioskować można z jego twierdzeń, nie zakupił żadnego opału, mimo, iż, co jest bezsporne, co miesiąc uzyskuje zasiłek stały i zasiłki celowe na różne potrzeby bytowe: na zakup żywności, leków, butli do przygotowywania posiłków, odzieży i obuwia. Jak wynika z akt sprawy skarżący jest obejmowany pomocą Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w miarę posiadanych środków finansowych, w sposób nieprzerwany. Średnio miesięczne otrzymywał 911,16 zł i mógł z tych środków chociaż częściowo zabezpieczyć środki na ogrzewanie mieszkania. Jednak tego nie uczynił. Stąd usprawiedliwiony jest wniosek, że skarżący dogrzewał jednoizbowe mieszkanie o powierzchni 14,3 m2 kuchenką gazową, jak to czynił wcześniej. Kwestionowana przez skarżącego decyzja, uwzględniła wniosek strony na kwotę 64 zł. Skutkiem czego skarżący zakupił w listopadzie 2012r. dwie butle gazowe. Wyjaśnić należy skarżącemu, że organy pomocy społecznej obowiązane są przestrzegać zasady subsydiarności, która obliguje je do działania, tylko gdy beneficjent nie jest w stanie we własnym zakresie zaspokoić zgłoszonej potrzeby (art. 2 ust. 1 ustawy). Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji. Orzeczenie w przedmiocie przyznania na rzecz adwokata kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu oparto o przepis art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348, ze. zm.).