II SA/Ol 502/22

WyrokWSA w Olsztynie2022-09-06

Skład orzekający: Marzenna Glabas, Ewa Osipuk, Adam Matuszak

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane osobie sprawującej opiekę nad ojcem, jeśli jego małżonka (matka skarżącego), choć nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, z obiektywnych względów (wiek, stan zdrowia) nie jest w stanie sprawować opieki?
Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję organu I instancji, uznając, że organy błędnie ograniczyły się do literalnego brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych. Stwierdzono, że niemożność sprawowania opieki przez małżonka osoby niepełnosprawnej może być wykazana innymi dowodami niż orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeśli istnieją obiektywne przeszkody (wiek, stan zdrowia). W takiej sytuacji, gdy małżonek nie jest w stanie sprawować opieki, a inny krewny ją faktycznie sprawuje i spełnia pozostałe przesłanki, świadczenie pielęgnacyjne powinno zostać przyznane.
Stan faktyczny
Organ I instancji odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na ojca, wskazując na niespełnienie przesłanek z art. 17 ust. 1b i ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych (niepełnosprawność powstała po 18. roku życia, a małżonka nie posiadała znacznego stopnia niepełnosprawności). Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję, uznając, że brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności małżonki wyklucza przyznanie świadczenia. Skarżący podniósł, że jego matka, mimo umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, z powodu wieku i licznych schorzeń nie jest w stanie opiekować się mężem ani sobą, a on sam zrezygnował z pracy, aby się nimi opiekować.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Osipuk Sędzia WSA Adam Matuszak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 września 2022 r. sprawy ze skargi Ł. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. WSA/wyr.1a – sentencja wyroku (tryb uproszczony) Decyzją z 23 marca 2022 r. Inspektor z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kowalach Oleckich, działając z upoważnienia Wójta Gminy, odmówił przyznania L.L. (dalej jako: "skarżący") świadczenia pielęgnacyjnego, wnioskowanego na ojca J. L. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 17 ust. 1b oraz ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 615, dalej jako: "u.ś.r."). Stwierdzono, że niepełnosprawność J. L. powstała w wieku 90 lat. Ponadto osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z J. L., która nie posiada ustalonego stopnia niepełnosprawności. W odwołaniu skarżący zarzucił naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez jego zastosowanie mimo wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, na skutek którego doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej. Dodatkowo skarżący zarzucił naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji RP i art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zaskarżoną decyzją z 23 maja 2022 r., nr SKO.82.474.2022, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że kryterium wieku, w którym powstała niepełnosprawność, o którym mowa w art. 17 ust. 1 b u.ś.r., nie mogło stanowić przesłanki dla odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Uwzględniono, że Trybunał Konstytucyjny orzekł w powołanym wyroku, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wobec tego oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Dalej Kolegium argumentowało, że w analizowanym przypadku poza sporem pozostaje fakt, iż J. L. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem m.in. trwałej lub długotrwałej opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ze względu na wiek i stan zdrowia wymaga opieki i pomocy we wszystkich aspektach życia codziennego (osoba leżąca, pampersowana). Niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim, jednakże ze względu na wiek, żona nie jest w stanie opiekować się mężem. Z rodzicami mieszka też siostra skarżącego, ale jest osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną. Opieką nad ojcem zajmuje się skarżący, który codziennie odwiedza ojca, w razie potrzeby zostaje na noc. Wnioskodawca zrezygnował z zatrudnienia z dniem 14 marca 2022 r. w związku z koniecznością opieki nad ojcem. Pomimo ww. okoliczności w sprawie wstąpiły ustawowe przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., które uniemożliwiają przyznanie wnioskowanego świadczenia, gdyż osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Małżonka – J. L. nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Brak tego orzeczenia oznacza, że jest ona zobowiązana w pierwszej kolejności do świadczenia opieki wobec męża. Tym samym skarżący nie spełnia przesłanki pozwalającej na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na ojca. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżący zarzucił brak uwzględnienia stanu zdrowia matki. Udokumentował, że orzeczeniem z 28 kwietnia 2022 r. matka została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na stałe. Dołączył też zaświadczenie lekarskie z 31 maja 2022 r., z którego wynika, że matka cierpi m.in. na niewydolność serca, migotanie i trzepotanie przedsionków, nadciśnienie, otępienie naczyniowe, cukrzycę, przewlekłą niewydolność nerek, zwyrodnienia wielostawowe, przepuklinę pachwinową, zaćmę starczą, bóle i zawroty głowy. Zdaniem lekarza chorób wewnętrznych J. L. nie jest zdolna do sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką i mężem. Sama nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji i wymaga pomocy i nadzoru osób trzecich. Skarżący oświadczył, że zamierza starać się o zaktualizowanie stopnia niepełnosprawności matki. Wniósł o ponowne przeanalizowanie sytuacji jego rodziny, która wymaga jego opieki całodobowej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie wniosło o jej oddalenie i rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym. Podniosło, że z dołączonego do skargi orzeczenia wynika, że J. L. przyznano umiarkowany stopień niepełnosprawności. Natomiast z literalnego brzmienia przepisów u.ś.r. wynika, że wymagany jest stopień znaczny. Wprawdzie z przedłożonego zaświadczenia można wywieść, że J. L. nie jest zdolna do opieki, niemniej Kolegium jest związane orzeczeniem, nie zaś zaświadczeniem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnienia wymaga, iż sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się co do zasady do oceny zgodności zaskarżonej decyzji z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U z 2021 r. poz. 137) i art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329, dalej jako: "p.p.s.a."). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonej decyzji z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym (art. 133 p.p.s.a.). Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia w tym zakresie całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym. Na zasadzie art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Oznacza to, że to rolą organu administracji jest rozstrzygnięcie o prawach czy obowiązkach strony stosunku administracyjnego na podstawie norm prawa materialnego i w ustalonym w tym postępowaniu stanie faktycznym. Zadaniem zaś sądu administracyjnego jest sprawdzenie, czy postępowanie organu odpowiadało wymogom formalnym i czy w ustalonym stanie faktycznym prawidłowo zastosowano przepisy prawa materialnego. Sąd administracyjny nie przyznaje uprawnień, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem przepisów prawa materialnego lub prawa procesowego, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na zasadzie tego przepisu Sąd analizuje całokształt sprawy objętej zaskarżonym aktem. Badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów. Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy, w świetle przytoczonych kryteriów, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W sprawie tej podstawę prawną odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowił w pierwszej instancji art. 17 ust. 1b u.ś.r. Zgodnie z tym unormowaniem: "Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia". Prawidłowe jest stanowisko organu odwoławczego, iż w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 i ugruntowanego na jego podstawie orzecznictwa sądów administracyjnych, nie można uzasadniać odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego momentem powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki. W judykaturze utrwalone jest stanowisko, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy rozpatrywać z pominięciem art. 17 ust. 1b u.ś.r. Poza tym decyzję odmowną oparto na art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. Przepis ten stanowi, że "Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności". Prawidłowa wykładnia tego przepisu wymaga uwzględnienia treści ust. 1 i ust. 1a art. 17 u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast w myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku, gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zacytowane przepisy określają przesłanki, których wystąpienie warunkuje przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Art. 17 ust. 1 u.ś.r. określa krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, art. 17 ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a). wyznacza zaś kolejność uprawnionych. Przy czym ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. ustanawia przesłankę negatywną, która uniemożliwia przyznanie świadczenia krewnemu osoby wymagającej opieki, jeżeli osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim i małżonek może obiektywnie sprawować opiekę. Z treści cytowanych unormowań wynika jednoznacznie, że ustawodawca powiązał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z obowiązkiem alimentacyjnym. Obowiązek alimentacyjny wynika ze szczególnej więzi prawnej łączącej krewnych i małżonków. Stosownie do art. 128 ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Przy czym zgodnie z przepisami K.r.o. obowiązek alimentacyjny małżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych (por. art. 130, art. 60 § 1-3, art. 23 i art. 27 K.r.o.). W myśl zaś art. 132 K.r.o. obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Przepis ten wskazuje kolejność zobowiązanych do alimentacji oraz wymienia stany faktyczne uzasadniające powstanie obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby zobowiązanej w dalszej kolejności. Nie wszystkie stany faktyczne konstruowane na kanwie tego przepisu można odnosić wprost do zakresu stosowania art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. W art. 17 ust. 1, 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. ustawodawca sprecyzował tylko jedną obiektywną przesłankę, która uzasadnia przejście obowiązku alimentacyjnego na zobowiązanego w dalszej kolejności, jest to fakt legitymowania się przez osobę zobowiązaną w pierwszej kolejności orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustawodawca wskazał przez to, że tylko względy zdrowotne mogą uzasadniać przejście prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zobowiązanego do alimentacji w dalszej kolejności. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. nie można ograniczać się jedynie do wykładni literalnej, której zastosowanie prowadziłoby do przyjęcia, że zobowiązanemu do alimentacji w dalszej kolejności będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko w sytuacji, gdy zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Konieczne w tym zakresie jest również posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (a więc niezależnych od niego) nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym. W ocenie Sądu, odmowa przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie wyłącznie językowej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. prowadzi w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy do skutków sprzecznych z konstytucyjnymi zasadami praworządności, równości oraz ochrony i poszanowania więzi rodzinnych. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 2103/20 (dostępny w CBOSA) stwierdził, że sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim przez inną osobę niż małżonek, lecz obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym, w szczególności przez dziecko niepełnosprawnego małżonka, nie wyłącza możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę. Przyznanie tegoż świadczenia możliwe jest także w sytuacji, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem sam nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolny tego obowiązku wypełnić. NSA wskazał, że pozostawanie w związku małżeńskim będzie stanowić tylko wtedy przeszkodę w przyznaniu świadczenia, gdy małżonek osoby wymagającej opieki będzie w stanie skutecznie taką pomoc świadczyć. Mając na uwadze dyrektywę zgodności norm prawnych regulujących świadczenie pielęgnacyjne z konstytucyjnymi zasadami praworządności i równości wobec prawa (art. 2 i art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP), a także uwzględniając konieczność poszanowania konstytucyjnych zasad ochrony i poszanowania więzi rodzinnych, uwzględniania dobra rodziny oraz pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 18 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP), Naczelny Sąd Administracyjny podzielił zapatrywanie, że niemożność sprawowania opieki nad współmałżonkiem może być wykazana również innymi dowodami dopuszczonymi w postępowaniu administracyjnym. Trzymanie się wyłącznie literalnego brzmienia omawianego przepisu zostało zanegowane przez Naczelny Sąd Administracyjny także wyrokach z 7 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2831/19 i 14 lipca 2021 r., sygn. akt I OSK 394/21 (dostępne w CBOSA). Zdaniem NSA formalistyczna wykładnia omawianych przepisów może doprowadzić do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedynej osoby mogącej faktycznie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym. Byłoby to sprzeczne z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej oraz wynikającą z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP zasadą szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Dlatego NSA przyjął, że formalnego ograniczenia w postaci żądania legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez zobowiązanego do alimentacji w pierwszej kolejności nie można stosować w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (z racji wieku i stanu zdrowia oraz rodzaju niepełnosprawności podopiecznego) nie może realizować swych obowiązków, a obowiązki te realizuje inny krewny. Za zasadnością tej linii orzeczniczej opowiedział się też Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 16 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1115/19 i z 25 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 2161/20, (publ. w CBOSA), w których potwierdził, że obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą jej wymagającą, nawet jeśli nie mają ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności, mogą uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie z dalszym stopniem pokrewieństwa, sprawującej faktyczną opiekę i zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności. Także w wyroku z 28 stycznia 2022 r. , sygn. akt I OSK 938/21 (publ. w CBOSA) NSA potwierdził, że nawet w sytuacji, w której współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, mogą zaistnieć sytuacje, w których z przyczyn obiektywnych nie będzie on mógł zrealizować obowiązku opieki. Wówczas obowiązek ten ciążyć będzie na osobach zobowiązanych do alimentacji w dalszej kolejności. W razie spełnienia przez te osoby przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r., przysługuje im zasiłek pielęgnacyjny. NSA wyjaśnił, że chodzi tu o sytuacje obiektywne, niezależne od woli współmałżonka, takie jak podeszły wiek, czy problemy zdrowotne, które uniemożliwiają zapewnienie w danych okolicznościach faktycznych opieki nad współmałżonkiem. W wyroku NSA z 4 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1947/20 zauważono, że przy ocenie, czy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do alimentacji nie jest w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi, należy zastosować kryterium obiektywne, tzn. że dla przeciętnego obserwatora jest oczywiste, że osoba zobowiązana nie jest w stanie wypełniać obowiązku alimentacyjnego. Mając na uwadze powyższą argumentację organy orzekające w rozpoznawanej sprawie powinny wziąć pod uwagę faktyczne możliwości sprawowania opieki nad mężem przez J.L. W rozpoznawanej sprawie pracownik socjalny przeprowadzający wywiad środowiskowy nie miał wątpliwości, że żona J. L. ze względu na podeszły wiek (77 lat ) i stan zdrowia nie jest w stanie opiekować się mężem, mimo nieposiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z powodu braku legitymowania się przez żonę stosownym orzeczeniem, kierując się błędnie jedynie literalnym brzmieniem art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., ani pracownik socjalny, ani organ I instancji i organ odwoławczy nie uznali za konieczne czynienia ustaleń na temat faktycznego stanu zdrowia J. L. i nie wzywali skarżącego do złożenia wyjaśnień w tym zakresie, czy przedłożenia dokumentacji lekarskiej. Naruszono przez to art. 7, art. 77 § 1, art. 79a § 1 i art. 80 k.p.a., obligujące organy do dochodzenia prawdy materialnej, czyli zgodnej z rzeczywistością. Załączone do skargi zaświadczenie lekarskie i orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, dokumentujące stan zdrowia matki skarżącego istniejący przed wydaniem zaskarżonej decyzji, które zostały dopuszczone przez Sąd jako dowód w sprawie, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., potwierdzają, że z powodu wieku i licznych schorzeń żona J. L., nie jest w stanie zapewnić mężowi opieki, której on wymaga. Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności i zaświadczenia lekarskiego wynika, że J. L. sama wymaga wsparcia w samodzielnej egzystencji i obiektywnie nie jest w stanie sprawować opieki nad mężem (lat 92), który jest osobą leżącą, pampersowaną, całkowicie zależną od pomocy innych. Opieka nad takim chorym wymaga niewątpliwie sił witalnych, którymi nie dysponuje matka skarżącego z powodu podeszłego wieku i licznych schorzeń. Skarżący 14 marca 2022 r. zrezygnował z zatrudnienia, aby przejąć opiekę nad ojcem. Fakt sprawowania opieki przez skarżącego został potwierdzony przez pracownika socjalnego i nie budzi wątpliwości. W związku z tym należy uznać, że skarżący spełnił wszystkie przesłanki do przyznania mu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Z podanych przyczyn Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy orzekające, stosownie do art. 153 p.p.s.a., będą związane dokonaną przez Sąd wykładnią omówionych przepisów. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 23.07.2026. · Źródło