II SA/Ol 510/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi S. Z. na decyzję Wojewody z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. orzeka, ze zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; III. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz pełnomocnika skarżącej radcy prawnego K. D. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) netto powiększoną o należny podatek VAT z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Z przedstawionych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia "[...]" E.Z. zwróciła się do Urzędu Miasta B. o wymeldowanie S.Z. z pobytu stałego z budynku nr 12 położonego w N. W uzasadnieniu podniosła, że S.Z. od lipca 2005r. nie zamieszkuje pod wskazanym adresem tylko przebywa w nowo wybudowanym budynku w N. Postępowanie w przedmiocie wymeldowania zostało wszczęte w dniu "[...]", a następnie postanowieniem z dnia "[...]" Burmistrz B. z urzędu zawiesił to postępowanie, powołując się na art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej kpa). Natomiast w dniu "[...]" w sprawie prowadzonych postępowań dotyczących wymeldowania z budynku N. 12, przesłuchano P.S., D.S. i J.S., a w dniu "[...]" C.M. Z kolei "[...]" przesłuchano P.Z. W dniu "[...]" przeprowadzono oględziny lokalu mieszkalnego w N. 12 (potwierdzone protokołem oględzin), z których wynika, że we wspomnianym lokalu znajdują się rzeczy osobiste, meble, ubrania oraz rzeczy codziennego użytku, a także zastano włączony telewizor. Przy oględzinach obecna była S.Z. Przedmiotowe postępowanie zostało ponownie podjęte postanowieniem z dnia "[...]" Burmistrza B. Natomiast w dniu "[...]" wydano decyzję o wymeldowaniu S.Z. z pobytu stałego z lokalu 12 w N. Odwołanie od tej decyzji wniosła wymeldowana, w następstwie czego Wojewoda uchylił decyzję będącą przedmiotem odwołania. Następnie decyzją z dnia "[...]" organ I instancji orzekł o wymeldowaniu S.Z. z pobytu stałego z budynku nr 12 położonego w miejscowości N., gmina B. Organ oceniając zebrany materiał dowodowy, w tym przede wszystkim zeznania złożone przez świadków powołanych przez E.Z., stwierdził, że opuszczenie wskazanego lokalu przez S.Z. ma charakter trwały. Z zeznań świadków wynika, że nie partycypuje ona w kosztach utrzymania lokalu i ostatni raz była w nim w czerwcu 2007r., jednak we wskazanym mieszkaniu znajdują się jej rzeczy. Nie przedstawiła ona też żadnych dokumentów potwierdzających wkład w utrzymanie przedmiotowego mieszkania. Nie zajęła też stanowiska w sprawie podejmowania środków prawem przewidzianych umożliwiających ponowne zamieszkanie. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła S.Z., podnosząc, iż ustalenia organu są sprzeczne ze stanem faktycznym sprawy, gdyż nadal zamieszkuje ona w przedmiotowym lokalu i nigdy go nie opuściła. Odwołująca się wskazała również, że ustalenia organu opierają się wyłącznie na zeznaniach świadków, którzy są niewiarygodni oraz nie posiadają wiedzy o jej życiu oraz miejscu stałego zamieszkania. W wyniku rozpatrzenia odwołania Wojewoda decyzją z dnia "[...]" utrzymał w mocy decyzję będącą przedmiotem zaskarżenia. W uzasadnieniu wskazano, że organ I instancji prawidłowo ustalił, że odwołująca się mieszka w budynku znajdującym się w sąsiedztwie przedmiotowego budynku nr 12 w N. Potwierdzają to przede wszystkim zeznania świadków. Według organu odwoławczego bezspornym jest, że skarżąca bywa w przedmiotowym lokalu. Nie jest to jednak jednoznaczne ze stwierdzeniem, że jest to jej miejsce pobytu stałego, gdzie wykonuje najważniejsze funkcje i czynności życiowe. Organ uznał, że miejscem stałego pobytu jest lokal, w którym dana osoba spędza większość czasu, nocuje oraz koncentruje swoje sprawy życiowe. Organ odwoławczy powołał się na słowa odwołującej się, która napisała że z obawy przed kradzieżą oraz spaleniem domu większość czasu spędza na działce, na której pracuje. Zdaniem burmistrza wspomniane słowa świadczą o wyborze jaki podjęła S.Z. co do miejsca stałego pobytu i zlokalizowania centrum swoich spraw życiowych. Organ odwoławczy podniósł również, że powoływany przez odwołującą się zarzut braku dostępu do przedmiotowego lokalu jest bezzasadny, gdyż strona posiada do niego klucze i swobodnie nim dysponuje. Nie zgłaszała też nigdy żadnych trudności z dostępem do tego lokalu. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano na brak przedstawienia przez odwołującą się jakichkolwiek dowodów potwierdzających jej udział w partycypowaniu w kosztach utrzymania mieszkania. Natomiast pozostawione rzeczy w lokalu nr 12 w N. nie świadczą o fakcie przebywania w nim S.Z. Miejscem stałego przebywania i centrum spraw życiowych stał się bowiem dla odwołującej się nowo wybudowany dom. Skargę na powyższą decyzje wywiodła S.Z., podnosząc, że nie opuściła przedmiotowego lokalu i znajdują się w nim wszystkie jej rzeczy oraz sprzęt. Dostęp do tego lokalu jest utrudniany przez M. oraz E. Z., na których według skarżącej ciążą prawomocne wyroki za przestępstwa wymierzone przeciwko niej. Zdaniem skarżącej ludzie ci od wielu lat zastraszają ją, aby uniemożliwić dostęp do wskazanego lokalu. Według strony skarżącej świadkowie składający zeznania w toku postępowania administracyjnego są niewiarygodni i to właśnie oni dopuszczali się wielu aktów wandalizmu i przemocy w stosunku do skarżącej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Ponadto na rozprawie w dniu "[...]" pełnomocnik skarżącej złożył pismo procesowe, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i zarzucając, że ustalono w niej błędnie stan faktyczny sprawy. Pełnomocnik wskazał też, że rozstrzygniecie to narusza art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także art. 7 w związku z art. 77 kpa poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy. Podniesiono również pogwałcenie art. 78 § 1 i art. 77 § 1 poprzez pominiecie dowodów z prawomocnych wyroków sądowych, które mają istotne znaczenie dla sprawy. Zarzucono również naruszenie art. 80 kpa polegające na sprzeczności ustaleń faktycznych z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. W uzasadnieniu pisma podkreślono błędnie przeprowadzone postępowanie wyjaśniające w sprawie oraz fałszywe wnioski jakoby S.Z. nie mieszkała w budynku nr 12 w N., np. wynikające z faktu odbierania korespondencji na poczcie bądź spędzania wolnego czasu na działce. W piśmie procesowym wysnuto również zarzut opierania się przez organ odwoławczy na ustaleniach organu I instancji, co spowodowało niewłaściwe wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Tymczasem według strony skarżącej nie zostały spełnione w stosunku do niej przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a więc nie zaistniały warunki ustawowe umożliwiające jej wymeldowanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Na wstępie wyjaśnienia wymaga, iż sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem . Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz.1269 ze zmianami). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonej decyzji z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności decyzji administracyjnej. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako ppsa) uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Nadto wskazania wymaga, iż sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 ppsa) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja została podjęta z naruszeniem przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zasadnym jest wskazać w kontekście przedmiotowej sprawy, że w okresie zawieszenia postępowania organ administracji publicznej nie podejmuje zwykłych czynności proceduralnych, lecz może podejmować jedynie niektóre czynności zmierzające do usunięcia przyczyn zawieszenia postępowania ( art. 100 § 1 i 3) oraz czynności niezbędne w celu zapobieżenia niebezpieczeństwu dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnym szkodom dla interesu społecznego ( art. 102). Niniejsze postępowanie w sprawie wymeldowania zostało wszczęte w dniu "[...]", a następnie postanowieniem z dnia "[...]" Burmistrz B. z urzędu je zawiesił , powołując się na konieczność przesłuchania świadków i dokonania oględzin przedmiotowego lokalu. W sprawie prowadzonych postępowań dotyczących wymeldowania określonych osób ( w tym S.Z.) z budynku N. 12, w dniu "[...]" przesłuchano P.S., D. S. i J. S., a w dniu "[...]" C. M. Z kolei "[...]" przesłuchano P. Z. W dniu "[...]" przeprowadzono oględziny lokalu mieszkalnego w N. 12 (potwierdzone protokołem oględzin), z których wynika, że we wspomnianym lokalu znajdują się rzeczy osobiste, meble, ubrania oraz rzeczy codziennego użytku, a także włączony telewizor. Przy oględzinach obecna była S.Z. Przedmiotowe postępowanie zostało ponownie podjęte postanowieniem z dnia "[...]" Burmistrza B. Z ustalonego stanu faktycznego jasno wynika więc, że organ I instancji dokonywał czynności w czasie gdy przedmiotowe postępowanie było zawieszone. Wskazane czynności dotyczyły bezpośrednio sprawy wymeldowania S.Z., a organ w żaden sposób nie uzasadnił konieczności ich wykonywania w czasie gdy bezspornie przedmiotowe postępowanie było zawieszone. Jest to sytuacja niedopuszczalna, bowiem jak już wcześniej wskazano takie czynności można podejmować w ściśle określonych przez kodeks postępowania administracyjnego (art. 102) okolicznościach, których w niniejszej sprawie nie wykazano. Prawdą jest, że przesłuchania świadków zostały powtórzone w dniu "[...]" w czasie rozprawy administracyjnej i w tym przypadku postępowanie organu po uchyleniu pierwszej decyzji o wymeldowaniu było prawidłowe, choć nie do końca. W czasie tej rozprawy przesłuchani zostali świadkowie, natomiast nie przesłuchano ani E.Z., ani S.Z. Umożliwienie skarżącej zadawania pytań nie mogło zastąpić przesłuchania jej na rozprawie i odniesienia się do twierdzeń sąsiadów. W tej sytuacji rzeczą niezbędną wydaje się przesłuchanie skarżącej, po to by mogła ona odnieść się do usłyszanych twierdzeń nie tylko poprzez zadawanie pytań. Natomiast przeprowadzone w czasie zawieszenia postępowania oględziny mieszkania nie zostały powtórzone, a powinny być i to nie tylko dlatego, że były wykonywane w czasie zawieszonego postępowania, ale również dlatego aby potwierdzić czy znajdują się tam nadal rzeczy skarżącej. Należy zauważyć, że organy rozstrzygając w przedmiotowej sprawie oparły się niemal w całości na zeznaniach świadków oraz dowodzie z oględzin lokalu. Nie podjęto przy tym innych czynności wyjaśniających. Były one niezbędne, choćby ze względu na to, że niektóre okoliczności faktyczne sprawy nie zostały w sposób przekonujący wyjaśnione. Przede wszystkim organ odwoławczy powołał się na słowa odwołującej się, która napisała że z obawy przed kradzieżą oraz spaleniem domu większość czasu spędza na działce, na której pracuje. Świadczy to według organu II instancji o wyborze jaki podjęła S.Z. co do miejsca stałego pobytu i zlokalizowania centrum swoich spraw życiowych. Organ odwoławczy podniósł również, że powoływany przez skarżącą zarzut braku dostępu do przedmiotowego lokalu jest bezzasadny, gdyż strona posiada do niego klucze i swobodnie nimi dysponuje. Nie zgłaszała też nigdy żadnych trudności z dostępem do tego lokalu. W ocenie sądu powołane wyżej okoliczności faktyczne nie przesądzają, gdzie rzeczywiście przebywa skarżąca, ani też gdzie znajduje się jej centrum spraw życiowych, gdyż rzeczą naturalną jest, że przez cały czas nie można przebywać w miejscu swojego zamieszkania. Przy tym wyjaśnienia samej strony skarżącej są również niejasne i często sprzeczne, bowiem wskazywała ona, że mieszka w przedmiotowym lokalu po czym twierdziła, że nie może tam mieszkać. Pomimo to organy w toku postępowania zarówno w I jak i II instancji nie zweryfikowały tych twierdzeń ostatecznie. Nie ustosunkowały się również przekonująco do faktu pozostawienia przez S.Z. swoich rzeczy (w tym osobistych) w mieszkaniu o nr 12 w N. W tej sytuacji raz jeszcze powtórzyć należy, że niezbędne jest szczegółowe i dokładne przesłuchanie S.Z. i ewentualne skonfrontowanie jej z innymi osobami. Nie można było pominąć tego, że chociaż skarżąca z jednej strony mówi, iż mieszka w N. 12, to jednocześnie stwierdza, iż nie może tam mieszkać. Takie stwierdzenia powodującą powstanie sytuacji, że nie tylko nie wiadomo, gdzie S.Z. mieszka, ale nie wyjaśniają także tego, czy w przypadku gdy się ona wyprowadziła to jej postępowanie było dobrowolnie. W sprawie tej do jej prawidłowego rozstrzygnięcia nie jest wystarczające przesłuchanie stron i ich sąsiadów. Organy w toku postępowania powinny podjąć dodatkowe czynności wyjaśniające. Przede wszystkim należało sprawdzić czy nowy budynek, w którym ma zamieszkiwać skarżąca, jest w takim stanie, że można w nim mieszkać. Organy powinny też sprawdzić czy S.Z. posiada w nim swoje rzeczy. Podobnie możliwe jest wyjaśnienie na jaki adres jest kierowana korespondencja do skarżącej i gdzie jest doręczana. Przecież N. to nie jest wielkie miasto i listonosz może stwierdzić gdzie doręcza korespondencję dla skarżącej. Ponadto skarżąca wskazywała na to, że przesłuchiwani w sprawie świadkowie są niewiarygodni i ciążą na nich prawomocne wyroki za przestępstwa skierowane przeciwko niej i polegające na utrudnianiu jej korzystania z przedmiotowego lokalu nr 12 położonego w N. Organy obu instancji uznały, że okoliczności te nie mają związku z rozpoznawaną sprawą. Wydaje się, że takie wnioski mogą być przedwczesne. W toku prowadzonych czynności dla rzetelnego wyjaśnienia wszystkich aspektów sprawy, organ powinien ustalić czy między osobami zamieszkującymi w N. 12 toczyły się postępowania karne i czy dotyczyły one gróźb karalnych czy też innych kwestii związanych z brakiem zgody między mieszkańcami tego samego budynku. Ustalenie tych okoliczności pomogłyby w prawidłowej ocenie niektórych wątków sprawy, takich jak rozstrzygnięcie czy zamieszkiwanie we wskazanym miejscu było utrudniane przez działania innych osób. W ocenie sądu nie zostały też w pełni wykonane przez organ I instancji zalecenia Wojewody zawarte w decyzji z "[...]", kiedy to została uchylona pierwsza decyzja Burmistrza B. o wymeldowaniu S.Z., bo przecież nie zostało ustalone czy skarżąca opuściła przedmiotowy lokal , a jeżeli tak to czy uczyniła to dobrowolnie. Wojewoda słusznie nakazał też ustalić czy w spornym lokalu były interwencje policji ( kiedy i czego dotyczyły ). Pomimo, że w aktach sprawy jest kilka informacji z policji to żadna z nich nie jest wyczerpująca, bo nie jest wystarczająca informacja jak na karcie 80 akt administracyjnych, że nie odnotowano interwencji związanych z utrudnianiem dostępu to mieszkania. Organ I instancji winien uzyskać informację dotyczącą wszystkich interwencji, tak jak to wskazywał Wojewoda, bo wówczas łatwiej byłoby mu zweryfikować stwierdzenie skarżącej dotyczące utrudniania zamieszkiwania jej w N.12. W ocenie sądu zaniechania i błędy w toku postępowania administracyjnego w obu instancjach spowodowały naruszenie przepisów postępowania administracyjnego w postaci art. 7 w związku z art. 77 poprzez nie wyjaśnienie wszystkich istotnych i wskazanych we wcześniejszej części uzasadnienia, okoliczności faktycznych sprawy. Podobnie uznać należy za zasadny zarzut pogwałcenia art. 78 § 1 kpa poprzez nie zbadanie wskazanych przez skarżącą wyroków karnych i ewentualnie akt karnych związanych z tymi wyrokami. Ponadto przeprowadzenie oględzin mieszkania w czasie zawieszenia postępowania w sytuacji gdy nie występowały szczególne okoliczności ustawowe (art. 102 kpa) dla podjęcia takich czynności i nie powtórzenie tej czynności czasie późniejszym spowodowało naruszenie art. 6 kpa, który jasno wskazuje, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Błędy w postępowaniu administracyjnym spowodowały, że nie można przesądzić czy w stosunku do S.Z. zaistniały przesłanki wymeldowania z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Nr 139, poz. 993). W związku z tym w ocenie sądu konieczne jest przeprowadzenie ponownego, wnikliwego postępowania w toku I instancji w celu rzetelnego wyjaśnienia i zweryfikowania wszystkich kontrowersyjnych i spornych okoliczności mających znaczenie dla sprawy. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji podjęto stosownie do art. 152 tejże ustawy. W punkcie III wyroku orzeczono o wynagrodzeniu radcy prawnego za pomoc prawną udzieloną skarżącej z urzędu.