II SA/Ol 518/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 12 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.R. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego ustanowienie radcy prawnego. We wniosku z dnia 24 sierpnia 2008 r., złożonym na urzędowym formularzu, M.R. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]". W jego uzasadnieniu wskazała, iż sytuacja finansowa uniemożliwia jej opłacenie kosztów sądowych, nie posiada również wykształcenia prawniczego i wobec tego nie jest w stanie osobiście występować przed sądem. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dziećmi. Mieszkanie należy do majątku córki skarżącej. Źródłami dochodu 3-osobowej rodziny są wynagrodzenie za pracę skarżącej i alimenty na dzieci w łącznej kwocie "[...]". W rubryce nr 9 i 11 formularza wniosku, skarżąca wskazała, iż opłaty miesięczne ("[...]") wynoszą łącznie ok. "[...]". Dodała też, że córka za pracę sezonową otrzymała wynagrodzenie w kwocie "[...]". Wskazać należy, iż w świetle art. 239 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), skarżąca zwolniona jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie z mocy ustawy. Tym samym w zakresie rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku pozostaje kwestia ustanowienia radcy prawnego. Zgodnie z art. 262 powołanej ustawy, do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Stosownie też do art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 powołanej ustawy, ustanowienie radcy prawnego, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. Prawo pomocy stanowi bowiem instytucję wyjątkową i z tego też powodu, nie można z niej czynić powszechnie stosowanego środka pomocy. Z uwagi na wyjątkowy charakter tej instytucji przyznanie prawa pomocy powinno być stosowane tylko w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a mianowicie wtedy gdy strona istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. W tym też kontekście, nie bez znaczenia dla rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy pozostaje sytuacja materialna członków jej najbliższej rodziny, gdyż dzięki ich pomocy strona może przezwyciężyć własne trudności finansowe. Co do zasady, rodzice i dzieci wspierają się bowiem wzajemnie i pomagają w trudnych sytuacjach życiowych. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż przedstawiona wyżej sytuacja materialna skarżącej i jej rodziny nie uzasadnia ustanowienia dla skarżącej radcy prawnego. Zauważyć należy, że skarżąca nie wykazała, aby ponoszone przez jej rodzinę wydatki konieczne pochłaniały w całości jej stały miesięczny dochód, uniemożliwiając tym samym zgromadzenie jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na poczet kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie. Mając zatem na uwadze powyższe, jak również to, że skarżąca nie wskazała ponadto jakichkolwiek przeszkód w przeznaczeniu oszczędności córki z tytułu sezonowej pracy zarobkowej na pokrycie kosztów postępowania sądowego związanych z ustanowieniem radcy prawnego, stwierdzić należy, że skarżąca może z pomocą córki, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, uiścić ze wskazanych wyżej środków koszty związane z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na marginesie tylko zauważyć natomiast należy, że w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym skarżąca nie musi być zastępowana przez zawodowego pełnomocnika procesowego. Stronom występującym w sprawie bez pełnomocnika sąd udziela potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz poucza je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Sama obecność stron na rozprawie również nie jest obowiązkowa, bowiem w razie ich nieobecności, przewodniczący lub wyznaczony przez niego sędzia sprawozdawca przedstawia ich wnioski, twierdzenia i dowody znajdujące się w aktach sprawy. Podkreślić należy również, iż wojewódzki sąd administracyjny nie jest związany granicami skargi, co oznacza, że zostanie ona uwzględniona, jeśli tylko sąd, niezależnie od zarzutów w niej podniesionych i wniosków w niej sformułowanych, stwierdzi istnienie naruszenia prawa, skutkujące wzruszeniem zaskarżonego aktu administracyjnego. W postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie znajdują zatem uzasadnienia obawy strony, że bez udziału zawodowego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Generalnie, tzw. "przymusem adwokacko-radcowskim" objęte jest natomiast dopiero sporządzenie skargi kasacyjnej od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.