II SA/Ol 519/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie kary z tytułu urządzania gier hazardowych postanawia odmówić zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. W odpowiedzi na doręczenie odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 1.440 zł skarżący – D. K. złożył wniosek o zwolnienie go od tego wpisu, podnosząc, że jego obecna sytuacja materialna nie pozwala na jego uiszczenie bez uszczerbku dla niego i jego "najbliższej rodziny w osobach "[...]" (...) małoletnich dzieci." Następnie, we wniosku - złożonym na wezwanie - na urzędowym formularzu PPF, skarżący, rozszerzając dotychczasowy zakres żądania, wniósł - co wynika ze sposobu wypełnienia rubryki nr 4 (podkreślenie) - o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu stwierdził, że w chwili obecnej nie jest w stanie ponieść tych kosztów bez uszczerbku dla siebie. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach do majątku skarżącego należy mieszkanie o powierzchni "[...]". Skarżący nie posiada innych nieruchomości, a także zasobów pieniężnych oraz wierzytelności. Rubryka nr 7.3. "Przedmioty wartościowe" nie została wypełniona. Skarżący nie wypełnił również rubryki nr 6 "Stan rodzinny", lecz w rubryce nr 8 "Stan majątkowy osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym" wpisał: "nie dotyczy", nie wykazał też tego rodzaju osób i ich dochodów w rubryce nr 10 "Dochody". W rubryce tej, przy swoim imieniu i nazwisku, wpisał "brak dochodu" z tytułu "działalności gospodarczej". W rubryce nr 11 "Zobowiązania i stałe wydatki" wpisał: "–". Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które wiarygodnie wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. W warunkach niniejszej sprawy, złożone przez skarżącego oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie może być uznane za wiarygodną podstawę przyznania prawa pomocy. Nie można przyjąć bowiem, że skarżący wykazał w sposób rzetelny jak kształtuje się jego rzeczywista sytuacja życiowa. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący nie wykazał bowiem żadnego dochodu, jakichkolwiek oszczędności oraz innych źródeł utrzymania, a także ewentualnych osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe i na których utrzymaniu pozostaje. Nie wskazał też żadnych wydatków, w tym chociażby związanych z własnością mieszkania. Z drugiej strony, nie wskazał jednocześnie, aby posiadał zadłużenie z jakiegokolwiek tytułu. W tych okolicznościach trudno racjonalnie wytłumaczyć, a skarżący sam tego nie czyni, w jaki sposób zaspokaja on chociażby tylko swoje najniezbędniejsze potrzeby. Doświadczenie życiowe oraz reguły logicznego myślenia przeczą temu, aby w takiej sytuacji możliwa była jakakolwiek długotrwała egzystencja. Nie jest możliwe bowiem zaspokajanie podstawowych potrzeb bytowych, związanych chociażby tylko z niezbędnym wyżywieniem, ponoszeniem wydatków mieszkaniowych, ale i utrzymaniem dzieci (o których skarżący wspomniał we wniosku złożonym w zwykłej formie pisemnej), bez posiadania jakichkolwiek dochodów, oszczędności lub uzyskiwania pomocy finansowej/rzeczowej ze strony rodziny, osób trzecich lub jakichkolwiek instytucji. Skarżący nie ujawnił natomiast źródeł utrzymania we wskazanym zakresie - nie wykazał tym samym, że nie jest w stanie z tych źródeł sfinansować kosztów postępowania w niniejszej sprawie. W świetle powyższego, stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał wiarygodnie, iż nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym. Rzeczą strony jest rzetelne przedstawienie informacji o rzeczywistym stanie rodzinnym, majątku i dochodach, w przeciwnym bowiem razie musi liczyć się z negatywnym dla niej rozstrzygnięciem. Podkreślić należy, na co zwrócono uwagę już wyżej, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa - wynikający z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. - ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, tak aby składane oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach stanowiło jasną, logiczną i precyzyjną odpowiedź na pytania o jej sytuację rodzinną i majątkową, ponoszone wydatki i źródła jej utrzymania. Prowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie ma bowiem charakteru obligatoryjnego. Obowiązku takiego nie nakłada na rozpoznającego wniosek przepis art. 255 p.p.s.a. Prowadzenie postępowania wyjaśniającego w oparciu o ten przepis w stosunku do każdego wniosku o przyznanie prawa pomocy, niezależnie od wiarygodności składanego oświadczenia, stanowiłoby naruszenie obowiązku strony wynikającego z art. 246 § 1 p.p.s.a., a także nieuprawnione przejęcie tego obowiązku przez rozpoznającego wniosek. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny, "[n]ie jest (...) rolą Sądu zastępowanie strony w poszukiwaniu racji przemawiających za uwzględnieniem wniosku. Obowiązkiem Sądu jest bowiem dokonanie wnikliwej oceny twierdzeń i dowodów przedłożonych przez stronę zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, a w konsekwencji rozstrzygnięcie, czy sytuacja materialna i osobista strony daje podstawy do skorzystania ze zwolnienia przewidzianego w art. 245 P.p.s.a." (zob. postanowienie NSA z 29 października 2015 r., sygn. akt II FZ 836/15, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie sytuacja życiowa przedstawiona przez skarżącego podstaw takich nie daje. Na zakończenie zauważyć należy, że w formularzu PPF skarżący nie wypełnił rubryki nr 6 "Stan rodzinny" oraz rubryki nr 7.3. "Przedmioty wartościowe". Mając jednak na uwadze to, że w rubryce nr 8 "Stan majątkowy osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym" wpisał: "nie dotyczy" (a nie "nie posiadają") i nie wykazał też żadnych tego rodzaju osób ani ich dochodów w rubryce nr 10 "Dochody" (w której, zgodnie z pouczeniem, "należy wpisać dochody wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym"), kierując się względami ekonomiki procesowej, odstąpiono od wezwania skarżącego do uzupełnienia tych braków formalnych, gdyż w okolicznościach niniejszej sprawy ich uzupełnienie nie miałoby wpływu na jej rozstrzygnięcie. W oparciu o oświadczenie skarżącego należy przyjąć, że nikt nie pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Niezależnie zatem od wypełnienia rubryki nr 6 i sposobu wypełniania rubryki nr 7.3., ich prawidłowe wypełnienie nie mogłoby wpłynąć pozytywnie na rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.