II SA/Ol 52/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy na skutek sprzeciwu F.W. od postanowienia Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 2 kwietnia 2013 r. sygn. akt II SA/Ol 52/13 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi F.W. na postanowienie Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wyznaczenia terminu do wydania decyzji w sprawie zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości postanawia: przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. WSA/pos.1- sentencja postanowienia F.W. - którego skarga została odrzucona postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 6 lutego 2013 r. (sygn. akt II SA/Ol 52/13) - wystąpił w dniu 25 lutego 2013 r. z wnioskiem o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie dla niego adwokata. Oświadczył, iż jedynym źródłem utrzymania jego trzyosobowej rodziny jest jego renta w wysokości 456,80 zł oraz emerytura żony w wysokości 1079,97 zł. Z uwagi na bezrobocie i brak prawa do zasiłku na jego utrzymaniu pozostaje jeszcze syn. Wskazał, że posiada dom o powierzchni 160 m², nieruchomość rolną o powierzchni 0,47 ha i "nieczynny obiekt szklarniowy od 1990r." o powierzchni 600 m². Podał we wniosku, że świadczenia emerytalno-rentowe są w części zajęte. Wskazał, że rodzina ponosi wydatki na: podatek od nieruchomości, energię elektryczną, wodę, telefon, RTV, wywóz odpadów, opał, utrzymanie posesji oraz zakup lekarstw i leczenie. Z uwagi na okoliczność, że z akt administracyjnych sprawy wynikało, że Spółka A uzyskała na mocy decyzji z dnia [...] zezwolenie na usunięcie z nieruchomości skarżącego 385 drzew, został on wezwany do przedłożenia w terminie dni 7 pisemnego oświadczenia przedstawiającego stan sprawy dotyczącej odszkodowania za drzewa oraz za ich usunięcie, a jeśli się toczy postępowanie w sprawie odszkodowania za szkody powstałe wskutek zajęcia jego nieruchomości także stan ten sprawy. Skarżący nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, które zostało doręczone w dniu 7 marca 2013 r. ( karta 67 akt), wobec czego postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SA/Ol 52/13, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania skarżącemu pomocy prawnej. W uzasadnieniu stwierdził, iż strażacy na mocy art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zobowiązany jest do wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skoro zatem składane na urzędowym formularzu wniosku oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego skarżącego lub budzi ono wątpliwości to strona jest zobligowana na wezwanie przedłożyć dodatkowe oświadczenia lub dokumenty umożliwiające pełną ocenę jej sytuacji tj. stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Ponieważ w tej sprawie skarżący nie udzielił dodatkowych wyjaśnień na mocy art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi odmówiono przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od tego postanowienia złożonym w dniu 8 kwietnia 2013 r. skarżący wniósł o uchylenie "nieprzemyślanego" postanowienia oraz przyznania mu prawa pomocy zgodnie ze złożonym wnioskiem, gdyż spełnił wszystkie formalne przesłanki w tym zakresie. Zarzucił, że wystosowane do niego wezwanie nie uwzględniało jego wniosku o przedłużenie terminu do złożenia dokumentów z uwagi na wyjątkową sytuację rodzinną. Nadto wskazał, że nie był w stanie spełnić żądania referendarza skoro dokument w postaci zaświadczenia na temat stanu sprawy dotyczącej odszkodowania Wójt Gminy wydał dopiero w dniu 27 marca 2013r., a doręczył stronie w dniu 2 kwietnia 2013 r. Wskazał, że nie wywodzi się ze środowiska, które prowadzi pasożytniczy tryb życia wykorzystujący dotacje i dofinansowania, lecz należy do grona osób przedsiębiorczych, którzy działaniami urzędniczymi zostali "zniszczeni". Do sprzeciwu załączył kserokopię zawiadomienia Wójta Gminy z dnia 27 marca 2013 r. o niezałatwieniu sprawy dotyczącej ustalenia odszkodowania za usunięcie 385 sztuk drzew z działki nr [...] obręb Ś. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.) zwanej dalej; ustawą ppsa., w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Ponieważ sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata podlega ponownemu rozpoznaniu. Co do zasady w postępowaniu sądowym strona zobowiązana jest do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie - art. 199 ustawy ppsa.. Prawo pomocy stanowi natomiast instytucję wyjątkową i z tego powodu, nie można z niej czynić powszechnie stosowanego środka pomocy. Z uwagi na wyjątkowy charakter przyznanie prawa pomocy winno być stosowane tylko w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. sygn. FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Należy jednakże mieć na uwadze także tę okoliczność, że Sąd odnosząc się do przesłanek przesądzających uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy musi dokonywać wyważenia pomiędzy interesem państwa w pobraniu opłat sądowych z jednej strony a interesem skarżącego w dochodzeniu roszczeń przed sądem z drugiej strony, bowiem o przyznaniu prawa pomocy decyduje sytuacja materialna osoby fizycznej składającej wniosek, oceniana w kontekście możliwości poniesienia przez nią pełnych kosztów postępowania. Tak pojmowana instytucja prawa pomocy oznacza, że sąd administracyjny jest zobowiązany do takiego rozstrzygania o kosztach, które zapewni realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu tj. art. 45 ust. 1 Konstytucji RP (por. postanowienie NSA z dnia 26 stycznia 2012 r. sygn. I FZ 570-581/11, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Stosownie do art. 245 § 1 ustawy ppsa. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 ). Stosownie natomiast do art. 246 § 1 pkt 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, jeżeli strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przedstawiona regulacja obliguje Sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie, w przypadku stwierdzenia spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek określonych w § 1 art. 246. Ciężar dowodu okoliczności wskazujących na brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania spoczywa jednak na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Zauważyć też trzeba, że wyjątkowy charakter tej instytucji powoduje, że jest ona stosowana tylko w przypadkach osób, które istotnie nie posiadają możliwości finansowych pokrycia kosztów postępowania. Do osób tych można zaliczyć osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź też środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Chodzi zatem o sytuację, gdy posiadane środki są na tyle skromne, że uiszczenie kosztów spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb strony i jej rodziny. W rozpatrywanej sprawie skarżący spełnił ustawowe przesłanki do udzielenia mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Zarówno bowiem stan majątkowy skarżącego, jak i wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów przemawiają za przyjęciem poglądu, że nie jest on w stanie uiścić kosztów sądowych, a także ponieść kosztów zastępstwa procesowego bez uszczerbku dla utrzymania siebie i swojej rodziny. W ocenie Sądu skarżący uprawdopodobnił, że posiadany dochód otrzymywany ze świadczeń emerytalno-rentowych, którego wysokość wynosi 1536,77 zł nie jest wystarczający do utrzymania jego oraz rodziny oraz poniesienia kosztów związanych z wniesiona skargą. Sytuacja rodziny jest trudna także z powodu braku pracy, której nie może znaleźć pełnoletni syn skarżącego, pozostając na utrzymaniu rodziców. Nadto jak wskazano w formularzy wniosku część świadczenia rentowego strony została zajęta przez Urząd Skarbowy. Z nadesłanego zawiadomienia Wójta Gminy wynika także, że strona do chwili obecnej nie uzyskała żadnych środków z tytułu odszkodowania za usunięte z jej nieruchomości drzewa, które to środki niewątpliwie wpłynęły by na poprawę sytuacji materialnej rodziny. W tych okolicznościach Sąd uznał, że skarżący znajduje się w trudnych warunkach materialnych i nie posiada środków majątkowych, które umożliwiałyby mu poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Dodatkowo Sąd uznał, iż "przymus radcowsko - adwokacki" przy sporządzaniu skargi kasacyjnej, którą F.W. zamierza złożyć jest okolicznością uzasadniająca przyznanie pomocy prawnej. Z tego względu, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji.