II SA/Ol 526/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janina Kosowska (spr.) Sędzia WSA Hanna Raszkowska Asesor WSA Beata Jezielska Protokolant Lech Bartłomiej Ledwożyw po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi R. M. na orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie kary dyscyplinarnej - wydalenia ze służby 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Orzeczeniem z dnia "[...]", wydanym na podstawie art. 135j ust. l ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2002 r., Nr 7, póz. 58 ze zm.), Komendant Powiatowy Policji uznał st. post. R. M. - policjanta Zespołu ds. Prewencji Posterunku Policji Komendy Powiatowej Policji za winnego naruszenia dyscypliny służbowej stanowiącej jednocześnie znamiona przestępstwa i wymierzył mu karę dyscyplinarną wydalenia ze służby. R. M. obwiniony został o to, że w okresie od początku 2002 r. do stycznia 2003 r. w W., w związku z pełnieniem funkcji publicznej funkcjonariusza Komisariatu Policji, wiedząc, że G. W. wraz ze współdziałającymi z nim osobami przewozi z Federacji Rosyjskiej do Polski papierosy objęte obowiązkiem oznaczenia znakami skarbowymi akcyzy bez tych znaków zażądał od niego korzyści majątkowej w zamian za rezygnację z kontroli wskazanych przez niego pojazdów, w których przewożone były takie towary oraz informowanie go o dyslokacji patroli Policji i Służby Granicznej, a następnie przyjął korzyści majątkowe w łącznej wysokości co najmniej 5.000 zł, a ponadto w dniu 5 listopada 2003 r. w W. posiadał bez wymaganego zezwolenia 12 sztuk amunicji kaliber 9 mm. Powyższe czyny uznane zostały za naruszenie dyscypliny służbowej, określone w art. 132 ust. 3 pkt 2 ustawy o Policji w związku z art. 228 § l i 3 kk i art. 12 kk oraz art. 132 ust. 3 pkt 3 ustawy o Policji w związku z zarządzeniem Komendanta Głównego Policji z dnia 23 marca 2001 r. w sprawie norm wyposażenia jednostek i komórek organizacyjnych Policji oraz policjantów w uzbrojenie oraz sprzęt techniczny i art. 263 § 2 kk. W uzasadnieniu orzeczenia, Komendant Powiatowy Policji podniósł, iż zebrany w postępowaniu dyscyplinarnym materiał dowodowy, w tym wyjaśnienia podejrzanego G. W., których prawdziwość potwierdzają wyjaśnienia G. J., M. P. oraz wyjaśnienia współpodejrzanych policjantów, którzy przyznali się do popełnienia przestępstwa – G. S., M. F., R. G. oraz T. S., w wysokim stopniu potwierdzają naruszenie dyscypliny służbowej przez R. M., wypełniające jednocześnie znamiona przestępstwa określonego w art. 228 § l i 3 kk w związku z art. 12 kk. Bezsprzecznym jest ponadto fakt naruszenia dyscypliny służbowej, wypełniającego jednocześnie znamiona przestępstwa określonego w art. 263 § 2 kk;do którego obwiniony przyznał się w trakcie śledztwa prowadzonego przez Prokuraturę Okręgową. Komendant zauważył, iż przestępczość korupcyjna cechuje się znacznym stopniem społecznej szkodliwości. Mając na uwadze poważne skutki przewinienia dyscyplinarnego, zwłaszcza zaś istotne zakłócenie realizacji zadań nałożonych na Policję oraz naruszenie dobrego imienia Policji, uznał za uzasadnione wymierzenie kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby. W odwołaniu z dnia 29 kwietnia 2004 r. R. M. podniósł, iż materiały postępowania dyscyplinarnego opierają się w całości na materiałach nie zakończonego śledztwa prowadzonego przez Prokuratora Prokuratury Okręgowej. Odwołujący się wskazując, iż zebrany materiał dowodowy to w rzeczywistości pomówienia, zauważył, iż podjęcie przedmiotowego orzeczenia przed wydaniem przez Sąd wyroku w tej sprawie jest przedwczesne. W wyniku rozpatrzenia tego odwołania, Komendant Wojewódzki Policji, orzeczeniem z dnia "[...]" utrzymał zaskarżone orzeczenie organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu wyjaśnił, iż postępowanie dyscyplinarne przeciwko R. M. wszczęte zostało na podstawie informacji nadesłanej przez Prokuratora Okręgowego, który w prowadzonym postępowaniu przygotowawczym przedstawił wskazanemu policjantowi zarzuty popełnienia przestępstw z art. 228 § l i 3 kk (sprzedajność funkcjonariusza publicznego związana z naruszeniem prawa) i art. 263 § 2 kk (posiadanie amunicji bez zezwolenia). W związku z powyższym, w dniu "[...]"listopada 2003 r. Sąd Rejonowy zastosował wobec niego środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania. Obwiniony podczas przesłuchania skorzystał z prawa do odmowy składania wyjaśnień. Komendant wskazał, iż w toku postępowania dyscyplinarnego zebrany został materiał dowodowy w postaci materiałów z postępowania przygotowawczego prokuratury. Zauważył, iż na winę policjanta wskazują nie tylko wyjaśnienia złożone przez podejrzanego G. W., który rozpoznał R. M. przy okazaniu i zidentyfikował go jako współpracującego z "przemytnikami", lecz również wyjaśnienia podejrzanych G. J. i M. P., którzy potwierdzają prawdziwość wyjaśnień G. W. Obwiniony rozpoznany został jako ten, który żądał wręczenia korzyści majątkowej od "przemytników". Zgodnie z ustaleniami procederu tego dokonywał wspólnie z policjantem Z. S. Nie podjął też żadnych czynności w kierunku udaremnienia przemytu do Polski papierosów objętych obowiązkiem oznaczenia znakami skarbowymi akcyzy bez tych znaków. Mając na uwadze powyższe, Komendant stwierdził, iż policjant nie dopełnił swoich obowiązków służbowych i w ten sposób umożliwił innym działanie. Zauważył również, iż wyjaśnienia podejrzanych policjantów potwierdzają wiarygodność wyjaśnień "przemytników" i podane przez nich okoliczności popełnienia przestępstwa. Dodał ponadto, iż obwiniony podczas przesłuchania w charakterze podejrzanego nie przyznał się do przestępstwa sprzedajności, natomiast przyznał się do posiadania amunicji bez wymaganego zezwolenia. Wskazał, iż amunicję, której ilość była niezgodna z normami wyposażenia przysługującego funkcjonariuszowi Policji znaleziono podczas przeszukania u obwinionego. Komendant zauważył, iż zgodnie z art. 132 ust. 4 ustawy o Policji, za czyn stanowiący przewinienie dyscyplinarne, wypełniający jednocześnie znamiona przestępstwa funkcjonariusz podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej niezależnie od odpowiedzialności karnej. Wskazał, iż z uwagi na to, że postępowanie dyscyplinarne i karne są niezależne, a materiał dowodowy w przedmiotowym postępowaniu został zebrany w sposób wyczerpujący nie ma podstaw do podjęcia decyzji o zawieszeniu postępowania do chwili ukończenia postępowania karnego. Ponadto, w ocenie organu, wniesienie przez obwinionego odwołania ma na celu wyłącznie oddalenie w czasie konsekwencji wynikających z uprawomocnienia się kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby. Mając zatem na uwadze fakt, że zebrany materiał dowodowy bezspornie i w sposób oczywisty wskazuje na zaistnienie przewinienia dyscyplinarnego, które jest jednocześnie przestępstwem, jak i na winę R. M. oraz z uwagi na szereg okoliczności, które wpływają na zaostrzenie wymiaru kary, Komendant uznał, iż w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki do wymierzenia policjantowi najsurowszej kary. W skardze z dnia 15 lipca 2004 r. R. M. wniósł o uchylenie obydwu orzeczeń dyscyplinarnych z uwagi na ich wadliwość prawną. W uzasadnieniu, po opisaniu przytoczonego wyżej stanu faktycznego sprawy, wskazał, iż według niego brak jest podstaw prawnych do orzekania o jego winie w postępowaniu dyscyplinarnym przed wydaniem w tej sprawie prawomocnego wyroku sądowego. Działanie takie stanowi bowiem naruszenie konstytucyjnej zasady domniemania niewinności, powtórzonej również w przepisach kpk. Zauważył ponadto, iż organy naruszyły art. 41 ust. l pkt 4 ustawy o Policji, w świetle którego policjanta zwalnia się ze służby dopiero w wyniku skazania prawomocnym wyrokiem. W odpowiedzi na skargę, Komendant Wojewódzki Policji, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Stosownie do art. l § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, póz. 1269), Wojewódzki Sąd Administracyjny ma obowiązek badania zaskarżonych aktów administracyjnych wyłącznie w zakresie ich legalności, a więc z punktu widzenia ich zgodności z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Sąd nie jest natomiast związany granicami skargi, co oznacza, że skarga powinna zostać uwzględniona, jeśli tylko Sąd, niezależnie od zarzutów w niej podniesionych i wniosków w niej sformułowanych, stwierdzi istnienie naruszenia prawa, skutkujące koniecznością wzruszenia zaskarżonego aktu. W niniejszej sprawie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uwzględnił skargę pomimo, że podniesione w niej zarzuty nie były trafne. Zwrócić należy uwagę skarżącego, że zgodnie z art. 132 ust. 4 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2002 r., Nr 7, póz. 58 ze zm.), czyn stanowiący przewinienie dyscyplinarne, wypełniający jednocześnie znamiona przestępstwa podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej niezależnie od odpowiedzialności karnej. Stosownie do art. 134 powołanej ustawy, jedną z kar dyscyplinarnych jest kara wydalenia ze służby. Zgodnie zaś z art. 41 ust. l powołanej ustawy, policjanta zwalnia się ze służby nie tylko w przypadku skazania prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe, umyślne, ścigane z oskarżenia publicznego (pkt 4), lecz również w przypadku wymierzenia kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby (pkt 3). Zakończenie postępowania dyscyplinarnego i wymierzenie przedmiotowej kary dyscyplinarnej nie jest zatem uzależnione od uprzedniego wydania wyroku skazującego w sprawie podmiotowo i przedmiotowo związanej z postępowaniem dyscyplinarnym. Zauważyć jednak należy, że przyjęcie przez ustawodawcę takiej dwutorowej odpowiedzialności (karnej i dyscyplinarnej) nakłada na organy dyscyplinarne obowiązek przeprowadzenia szczególnie dokładnego i wszechstronnego postępowania dowodowego. W przypadku, gdy organy dyscyplinarne uznają policjanta winnym popełnienia przewinienia dyscyplinarnego pozostającego w ścisłym związku z podejrzeniem popełnienia przestępstwa i orzekają o wydaleniu ze służby jeszcze przed wydaniem przez sąd powszechny wyroku w sprawie obowiązane są wykazać z ponadprzeciętną starannością i skrupulatnością, że policjant jest winny popełnienia zarzucanego mu przewinienia. Zgodnie bowiem z art. 135g ust. 2 powołanej ustawy, obwinionego uważa się za niewinnego, dopóki wina jego nie zostanie udowodniona i stwierdzona prawomocnym orzeczeniem. Niedające się usunąć wątpliwości rozstrzyga się natomiast na korzyść obwinionego. Stosownie też do ust. l wskazanego przepisu, przełożony dyscyplinarny i rzecznik dyscyplinarny są obowiązani badać oraz uwzględniać okoliczności przemawiające zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść obwinionego, co oznacza, że organ prowadzący postępowanie w ramach swobodnej oceny dowodów jest ustawowo zobligowany do ukształtowania przekonania o braku winy lub winie obwinionego dopiero na podstawie wszystkich zgromadzonych w sprawie dowodów. Na nim zatem spoczywa obowiązek przeprowadzenia całego postępowania co do wszystkich istotnych okoliczności rozpoznawanej sprawy oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Orzeczenie o ukaraniu przełożony dyscyplinarny wydaje, zgodnie z art. 135j ust. l pkt 3 powołanej ustawy, na podstawie oceny zebranego w postępowaniu dyscyplinarnym materiału dowodowego. W postępowaniu odwoławczym rozpoznanie sprawy następuje na podstawie stanu faktycznego ustalonego w postępowaniu dyscyplinarnym, z tym że jeżeli jest to potrzebne do prawidłowego wydania orzeczenia, wyższy przełożony dyscyplinarny może uzupełnić materiał dowodowy (art. 1351 ust. l powołanej ustawy). Aby zatem swobodna ocena dowodów nie przekształciła się w ocenę dowolną w każdym rozpatrywanym przypadku przesłanki, na których organ dyscyplinarny opiera orzeczenie o wydaleniu funkcjonariusza ze służby muszą znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnianiu tego orzeczenia, które zgodnie z art. 135j ust. 2 pkt 6 powołanej ustawy, stanowi jedno z jego elementów. Uzasadnienie faktyczne i prawne orzeczenia, zgodnie z regułami wspólnymi dla wszystkich polskich procedur, powinno zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej oraz wyjaśnienie podstawy prawnej orzeczenia. W uzasadnieniu orzeczenia należy ponadto przytoczyć okoliczności, które organ miał na względzie przy wymiarze konkretnej kary. Powyższe odnosi się również do decyzji organu odwoławczego utrzymującego w mocy zaskarżone orzeczenie. W postępowaniu odwoławczym dochodzi bowiem do ponownego rozpoznania sprawy indywidualnej rozstrzygniętej decyzją organu I instancji. W niniejszej sprawie, organ dyscyplinarny II instancji dopuścił się naruszenia wskazanych reguł postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, co musiało skutkować uchyleniem zaskarżonego orzeczenia. Zauważyć należy, że z akt sprawy wynika, iż skarżący przyznał się do zarzucanego mu przewinienia - naruszenia dyscypliny służbowej, określonego w art. 132 ust. 3 pkt 3 ustawy o Policji, nie przyznał się natomiast do naruszenia dyscypliny służbowej, stanowiącego czyn określony w art. 132 ust. 3 pkt 2 ustawy o Policji w związku z art. 228 § l i 3 kk i art. 12 kk. Zgodnie z protokołem konfrontacji ("[...]") R. M. twierdzi, że podejrzany G. W. pomawia go z uwagi na doprowadzenie przez obwinionego do jego zatrzymania. Wskazać należy, że do twierdzeń tych organy dyscyplinarne w ogóle się nie odniosły. Twierdzenie to skarżący podtrzymał natomiast także w odwołaniu. Nie wskazały również dlaczego wyjaśnienia G. W. uznały za bardziej wiarygodne od wyjaśnień R. M. Wskazały wprawdzie, że wyjaśnienia G. W. są rzeczowe i dokładne, a ich prawdziwość potwierdzają wyjaśnienia G. J. i M. P. oraz wyjaśnienia podejrzanych policjantów, którzy przyznali się do popełnienia przestępstwa, ale nie wskazały jednak co konkretnie wyjaśnili wymienieni podejrzani. Powyższe uniemożliwia natomiast skontrolowanie w jaki sposób organy doszły do takich wniosków. Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy (z wyjątkiem wyjaśnień G. W.) nie wynika bowiem bezpośrednio, aby obwiniony został wskazany jako osoba współpracująca z "przemytnikami" i czerpiąca z tego tytułu korzyści majątkowe. Samo zatem wymienienie nazwisk osób, których wyjaśnienia miałyby potwierdzić zasadność stawianego R. M. zarzutu bez dokładnego odniesienia się do poszczególnych dowodów, jak również bez dokładnej analizy i oceny wyjaśnień poszczególnych osób jest niewystarczające do uznania skarżącego winnym zarzucanego mu czynu i wymierzenia kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby. Organ odwoławczy, powołując się na dotychczasowy przebieg służby obwinionego powinien wskazać ponadto jakie okoliczności przemawiają za twierdzeniem, że przebieg ten nie gwarantuje dalszego przestrzegania przez policjanta prawa. W związku z powyższym, w toku ponownego rozpoznawania niniejszej sprawy i podejmowania nowego orzeczenia organ odwoławczy powinien uwzględnić wskazane wyżej wskazówki odnoszące się do elementów koniecznych uzasadnienia orzeczenia i w razie takiej potrzeby rozważyć konieczność uzupełnienia zgromadzonego materiału dowodowego, w tym o wyjaśnienia policjanta Z. S., z którym według wyjaśnień G. W. skarżący dopuścił się przedmiotowego przewinienia i których treść mogłaby mieć istotne znaczenie dla rozpoznania niniejszej sprawy. Z podanych przyczyn, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, na podstawie art. 145 § l pkt l lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 ze zm.), uchylił zaskarżone orzeczenie. Zgodnie z art. 152 ustawy Sąd orzekł ponadto, iż zaskarżone orzeczenie nie może być wykonane do czasu uprawomocnienia się wyroku.