II SA/Ol 531/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędzia WSA Adam Matuszak Asesor WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant Urszula Wojciechowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2004 r. sprawy ze skargi F. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego: 1) uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 2 czerwca 2004 r., 2) orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku.. Decyzją z dnia 2 czerwca 2004 r., Nr "[...]" Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. działając z upoważnienia Burmistrza D. odmówił F. J. przyznania zasiłku celowego bezzwrotnego na opłacenie asygnaty na drewno i transport. W uzasadnieniu stwierdził, iż odmówiono udzielenia pomocy z uwagi na dochód własny przekraczający kryterium dochodowe określone dla osoby samotnie gospodarującej. Odwołanie od tej decyzji wniósł F. J., wskazując, iż pomoc była udzielana osobom w lepszej sytuacji ekonomicznej niż jego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 22 lipca 2004r., Nr "[...]" utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji będącą przedmiotem odwołania. W uzasadnieniu decyzji Kolegium stwierdziło, iż skarżący posiada zbyt wysoki dochód. Zauważyło ponadto, iż brak środków finansowych na zakup asygnaty na drewno nie powinien być traktowany jako szczególnie uzasadniony przypadek uprawniający do otrzymania zasiłku celowego specjalnego. Pomoc taką powinno się przyznawać w przypadkach tak wyrazistych i odbiegających od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy, przy spełnieniu kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. l ustawy o pomocy społecznej, że uzasadniałyby przyznanie tej szczególnej pomocy. Na powyższą decyzję skargę wniósł F. J., w której ponownie zakwestionował słuszność decyzji podejmowanych przez organy pomocy społecznej oraz wyraził niezadowolenie z polityki socjalnej Państwa. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżone decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. l § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądowi administracyjnych (Dz. U. Nr 153, póz. 1269), sąd kontroluje zaskarżone decyzje pod kątem ich zgodności z prawem. Zatem usunięcie zaskarżonej decyzji z| obrotu prawnego może nastąpić tylko w przypadku, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organ naruszył prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § l pkt l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Zgodnie natomiast z art. 134 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z przepisu tego wynika, że sąd rozpatrując sprawę we wskazanych granicach obowiązany jest zbadać z urzędu, czy wydana decyzja nie narusza prawa i została oparta na obowiązujących przepisach prawnych. Sąd obowiązany jest uchylić zaskarżoną decyzję m. in. w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 2 ust. l z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.) celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Jednakże stosownie do art. 3 ust. 4 powołanej ustawy potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi bądź zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Użyte w tym przepisie wyrazy "może być przyznany" wskazują, że decyzja podejmowana na jego podstawie ma charakter uznaniowy. Powyższe oznacza, że przyznanie specjalnego zasiłku celowego nie jest obligatoryjne, uznanie to jest determinowane nie tylko sytuacją bytową wnioskodawcy, lecz również możliwościami organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Podkreślić należy, iż uznaniowy charakter takiej decyzji nie znaczy jednak, że organ administracji może podjąć ją w sposób całkowicie dowolny, jest bowiem związany przepisami kodeksu postępowania administracyjnego, jak również przepisami ustawy o pomocy społecznej. Rozstrzygnięcie sprawy, aby nie było dowolne, musi opierać się zatem na wnikliwym wyjaśnieniu i rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy, a decyzja winna być wyczerpująco uzasadniona, gdyż powinna wskazywać motywy takiego a nie innego rozstrzygnięcia. Jednocześnie wskazać należy, iż jeżeli postępowanie dowodowo-wyjaśniające i dokonana na tej podstawie ocena stanu faktycznego sprawy są przeprowadzone poprawnie, to samo wyprowadzenie z takiej oceny wniosku, czy należy przyznać zasiłek celowy jest już zagadnieniem natury słusznościowej, które uchyla się spod kontroli sądu administracyjnego, sprawującego tylko kontrolę legalności. Sąd ten nie jest bowiem organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny, a zatem Sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej. Sąd nie rozstrzyga więc o tym, czy zasiłek powinien być przyznany. Takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organu administracyjnego. Zaskarżona decyzja podlega natomiast w pełnym zakresie badaniu co do jej zgodności z przepisami prawa i może być uchylona w razie stwierdzenia takiego ich naruszenia, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie organ pierwszej instancji ustalił, iż dochód skarżącego w kwocie 616,56 zł przekracza wskazane w art. 8 ust. l pkt l ustawy z dnia 12 marca 2004 r. kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej -tj. kwotę 461 zł. Wobec czego w stanie faktycznym sprawy skarżącemu mogła być ewentualnie przyznana tylko pomoc, o której mowa w cytowanym wyżej art. 41 ustawy. Organy obu instancji odmówiły przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego, gdyż nie stwierdziły okoliczności, o których mowa w tym przepisie, tj. "szczególnie uzasadnionego przypadku". Organ pierwszej instancji stwierdził, iż posiadany przez skarżącego dochód nie jest niski, powinien wystarczyć na zaopatrzenie w opał uzyskany we własnym zakresie. Ocenił też zaciągnięcie kredytów na założenie instalacji c.o. oraz remont dachu jako wydatki, które nie są niezbędne i które należało rozłożyć w czasie. Przy czym z ustaleń dokonanych przez pracownika tego organu wynika, iż w lokalu zajmowanym przez skarżącego piece kaflowe nie nadawały się do użytku, a sufit był zalany. Dodatkowo zauważył, iż z uwagi na ograniczone środki gmina nie jest w stanie udzielić pomocy finansowej pod warunkiem zwrotnym. W ocenie organu drugiej instancji nie było możliwe przyznanie specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 ustawy, także z tego powodu, iż "brak środków finansowych na zakup asygnaty na drewno nie powinien być traktowany jako szczególnie uzasadniony przypadek uprawniający do otrzymania zasiłku celowego specjalnego". Zasadność udzielenia tej pomocy istnieje, zdaniem tego organu, w przypadkach "tak wyrazistych i odbiegających od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy, że uzasadniałby przyznanie tej szczególnej pomocy". Przy czym Kolegium w żaden sposób nie sprecyzowało swojego twierdzenia. Należy zwrócić uwagę, iż każdy ubiegający się o pomoc społeczną - a więc zainteresowany w sprawie - zwykle subiektywnie ocenia swoją sytuację ekonomiczną na tle innych osób także wnioskujących o tę pomoc. Tymczasem rozstrzygnięcie organu administracji powinno opierać się na obiektywnie istniejących przesłankach. O istnieniu szczególnie uzasadnionego przypadku, nie decyduje bowiem subiektywne przekonanie wnioskodawcy, lecz decydować powinny kryteria zobiektywizowane, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości. Podkreślić też trzeba, że okoliczności takie powinny jednoznacznie wynikać z ustaleń czynionych w wydawanej przez organ decyzji. Samo stwierdzenie braku tych okoliczności jest niewystarczające. Niezbędne jest zatem przejrzyste określenie przesłanek udzielania pomocy. Wydając decyzję uznaniową organ ma obowiązek w szczególności wykazać jakie w istocie miał środki do dyspozycji na pomoc w zakresie zasiłków, jaka była wówczas liczba osób ubiegających się o te zasiłki i przede wszystkim jakie kryteria zostały wypracowane przy ich przyznawaniu, skoro konieczność zakupu opału na zimę nie dawała możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego. Organ odwoławczy powołując się na "wyraziste i odbiegające od sytuacji pozostałych osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy" przypadki, ograniczył się jedynie do teoretycznych i ogólnikowych rozważań. Powinien był natomiast zdefiniować je, wskazać wprost. Oceniając, iż "brak środków finansowych na zakup asy gnaty na drewno nie powinien być traktowany jako szczególnie uzasadniony przypadek uprawniający do otrzymania zasiłku celowego specjalnego", nie pokusił się jednocześnie o uzasadnienie, dlaczego ta okoliczność w ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie stanowi właśnie szczególnie uzasadnionego przypadku. Z tych względów Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, 77 § l oraz 107 Kpa. Nadto należy zauważyć, iż stwierdzenie organu pierwszej instancji o ograniczonych środkach finansowych na wypłatę świadczeń pod warunkiem zwrotnym, o które skarżący nie ubiegał się, nie znalazło potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy i jest jedynie ogólnikowym stwierdzeniem bez jakiegokolwiek poparcia dowodowego. Organ prowadzący postępowanie ma natomiast obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w takim stopniu, ażeby należycie ustalić stan faktyczny, tj. zgodnie z rzeczywistością (art. 7 i 77 Kpa). Powyższy obowiązek dotyczy nie tylko ustalenia przesłanek, jakie powinna spełniać osoba zainteresowana w świetle przepisów ustawy o pomocy społecznej, ażeby przyznać jej świadczenie, ale również i postępowania wyjaśniającego dotyczącego pozostałych okoliczności, decydujących o odmowie przyznania pomocy. W tym stanie rzeczy, w oparciu o art. 145 § l pkt l lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku oraz z mocy art. 152 tej ustawy orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku.