II SA/Ol 532/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Ewa Osipuk Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędzia WSA Piotr Chybicki Protokolant starszy referent Aneta Krygielska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...], nr [...] w przedmiocie dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Decyzją z 14 grudnia 2022 r. działający z upoważnienia Burmistrza Barczewa Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Barczewie (dalej jako: "organ I instancji") odmówił M.K. (dalej jako: "skarżąca") przyznania dodatku węglowego. W uzasadnieniu wskazał, że po złożeniu przez skarżącą wniosku o wypłatę dodatku z uwagi na niezłożenie przez nią deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw, podjęta została próba przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, podczas której ustalono, że skarżąca od ponad roku nie zamieszkuje pod adresem [...]. Z relacji sąsiadów wynikało, że skarżąca przebywa w domu pomocy społecznej, a do mieszkania czasami przyjeżdża brat skarżącej. W związku z tym dodatek węglowy nie mógł być przyznany, ponieważ w oczywisty sposób nie został spełniony warunek zamieszkiwania i gospodarowania przez skarżącą pod wskazanym adresem. W odwołaniu od tej decyzji skarżąca wskazała, że przebywała w [...] do 23 grudnia 2022 r. i w tym czasie jej brat dwa razy w tygodniu przyjeżdżał do jej mieszkania i palił w piecu, żeby nie dopuścić do zawilgocenia lokalu. Podniosła, że poniosła koszty zakupu opału, a ponadto jest osobą starą, schorowaną i otrzymuje bardzo niską emeryturę. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 28 marca 2023 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu przytoczyło stan faktyczny i prawny sprawy, i wskazało, że z poczynionych przez organ I instancji ustaleń oraz przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że stan faktyczny jest niezgodny ze złożonymi pod rygorem odpowiedzialności karnej danymi we wniosku. Przypomniało, że zgodnie z art. 28 Kodeksu cywilnego można mieć tylko jedno miejsce zamieszkania, a według treści wniosku gospodarstwo domowe skarżącej nie było prowadzone pod podanym adresem miejsca zamieszkania. Jej interesy życiowe koncentrowały się wówczas pod innym adresem, dlatego decyzja organu I instancji była prawidłowa. W skardze na powyższą decyzję wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżąca wskazała, że dodatek węglowy jej przysługuje. Wyjaśniła, że jest właścicielem mieszkania w [...], jest tam zameldowana i tam zamieszkuje. Przez ostatni rok przebywała w szpitalu i faktycznie nie mogła przebywać w miejscu zamieszkania. Zarzuciła, że organ I instancji nie do końca rzetelnie spełnił swoje obowiązki sprawdzając jej miejsce pobytu. Do skargi dołączyła m.in. zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2023 r., poz. 1634, dalej jako: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd, następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w postępowaniu, mających wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 p.p.s.a. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem skargi w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Kolegium, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej dodatku węglowego. Organy odmówiły przyznania tego dodatku wskazując, że materiał dowodowy nie potwierdza, aby skarżąca w dniu składania wniosku zamieszkiwała pod adresem [...]. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 141 ze zm. – wersja z dnia orzekania przez organ odwoławczy, dalej jako: "u.d.w."), a w szczególności art. 2 tej ustawy. Zgodnie z art. 2 ust.1 u.d.w. dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561 i 1576), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. W myśl art. 2 ust. 2 pkt 1 i 2 u.d.w. przez gospodarstwo domowe, o którym mowa w ust. 1, rozumie się: osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe) albo osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe). Wskazać należy, że aby dodatek węglowy mógł zostać przyznany wnioskodawca musi zamieszkiwać oraz gospodarować w budynku. Przepisy ustawy o dodatku węglowym nie precyzują jak rozumieć pojęcie zamieszkiwania, zatem oceniając stan faktyczny i prawny w tym zakresie należy mieć na względzie poglądy doktryny i judykatury wypracowane na gruncie prawa cywilnego. W tym zakresie należy uwzględnić treść art. 25 k.c., zgodnie z którym miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. O wypełnieniu przesłanek tej normy prawnej świadczą dwie okoliczności - zewnętrzna, czyli faktyczne przebywanie, oraz wewnętrzna, czyli zamiar stałego pobytu. Ustalenie zamiaru powinno nastąpić w oparciu o kryteria zobiektywizowane, świadczące o woli, ale też możliwości skoncentrowania swoich spraw w danej miejscowości. Stałe zamieszkiwanie generalnie powiązane jest z tzw. centrum życiowym danej osoby, tj. miejscem gdzie koncentrują się jej sprawy życiowe Pojęcie miejsca zamieszkania, przyjęte w art. 25 Kodeksu cywilnego, jest więc konstrukcją prawną, na którą składają się dwa elementy: fizyczne przebywanie w danej miejscowości (corpus) i zamiar, wola stałego pobytu (animus). Oba te elementy muszą występować łącznie. Przerwa w przebywaniu spowodowana szczególnymi okolicznościami (...), nie zmienia jednak miejsca zamieszkania w znaczeniu prawnym (por. wyrok WSA w Olsztynie 27 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Ol 395/23 i przytoczone tam orzecznictwo, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA"). Z powyższych rozważań wynika więc, że konieczną przesłanką do otrzymania dodatku węglowego jest zamieszkiwanie w budynku. W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie organy nie wykazały w sposób wystarczający, że skarżąca w momencie składania wniosku nie zamieszkiwała i nie gospodarowała w lokalu w [...]. Jedyną okolicznością bezsporną jest fakt, że w okresie poprzedzającym przeprowadzenie wywiadu środowiskowego nie przebywała pod tym adresem, jednak jak wynika ze szczątkowych informacji przedstawionych przez skarżącą, jej nieobecność miała charakter czasowy i wynikała z pogorszenia stanu zdrowia. Jednakże już w odwołaniu skarżąca wskazała, że od 23 grudnia wróciła do miejsca stałego zamieszkania, a w trakcie jej czasowej nieobecności budynek był ogrzewany przez jej brata zakupionym przez nią opałem. Podkreślić ponownie należy, że czasowa (nawet wielomiesięczna) nieobecność w miejscu zamieszkania, zwłaszcza spowodowana pobytem w szpitalu czy domu opieki z uwagi na zły stan zdrowia, nie może być oceniana w znaczeniu prawnym jako zmiana miejsca zamieszkania. Kolejną przesłanką konieczną do przyznania dodatku węglowego jest gospodarowanie w budynku. Przyjąć należy, że co do zasady nieprzebywanie w lokalu może wskazywać na brak gospodarowania, ale w sytuacji gdy nieobecność ma charakter jedynie czasowy, a w jej trakcie został zakupiony opał i mieszkanie jest ogrzewane przy pomocy innej osoby, to okoliczności te mogą świadczyć o wypełnieniu przesłanki gospodarowania. Pod uwagę należy też wziąć umowy na dostarczanie mediów, które są konieczne do zamieszkiwania w domu. W aktach administracyjnych znajduje się jedynie informacja, że pod wskazanym adresem od 2014 r. w systemie gospodarki odpadami w gminie wskazana jest jedna osoba i że deklarację w tej sprawie złożyła skarżąca. Wobec powyższych ustaleń uznać należy, że decyzja w sprawie wydana została przedwcześnie, bez zgromadzenia w sprawie pełnego materiału dowodowego. W zasadzie jedynym dowodem, w oparciu o który organy wydały decyzje w obu instancjach, była notatka z próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, w której na podstawie relacji sąsiadów ustalono, że skarżąca od ponad roku nie zamieszkuje pod wskazanym adresem. To w ocenie Sądu zbyt mało, aby rozstrzygnąć sprawę zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego. Co prawda przepisy u.d.w. przewidują uproszczoną procedurę rozpatrywania wniosków o dodatek węglowy, ale w art. 3 ust. 3 odsyłają do stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w sprawach nieuregulowanych ustawą. Przypomnieć więc należy, że zgodnie z treści art. 7 i art. 9 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Dyspozycji tych przepisów organy nie zrealizowały. Zatem przy ponownym rozpoznawaniu sprawy, wobec twierdzeń skarżącej, że jej nieobecność w miejscu zamieszkania miała charakter czasowy i spowodowana była złym stanem zdrowia, organy dokonają weryfikacji powyższych twierdzeń, czy to w oparciu o wywiad środowiskowy, czy uzyskując stosowne informacji z domu opieki, w którym przebywała skarżąca, przeprowadzą ewentualnie inne dowody, które uznają za niezbędne i rozstrzygną ponownie sprawę, biorąc pod uwagę uzupełniony materiał dowodowy. Mając na względzie powyższe rozważania Sąd uchylił decyzje organów obu instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a.