II SA/Ol 536/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Raszkowska Sędziowie Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Asesor WSA Beata Jezielska (spr.) Protokolant Ewa Rychcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2006 r. sprawy ze skargi A S.A. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy z dnia "[...]" roku nr "[...]" w przedmiocie zapewnienia odpowiednich warunków pracy przy stanowiskach komputerowych - oddala skargę. WSA/wyr.1 - sentencja wyroku Inspektor Pracy Państwowej Inspekcji Pracy w O. nakazem z dnia 27 marca 2006r. nakazał "[...]" Spółce Akcyjnej zapewnienie odpowiednich krzeseł, możliwości ustawienia klawiatury oraz odpowiedniej przestrzeni do umieszczenia nóg na dwóch stanowiskach obsługi bankowej wyposażonych w komputery w Oddziale Bankowym zlokalizowanym w budynku przy "[...]" w O. W uzasadnieniu powołano się na ustalenia przeprowadzonej kontroli, w trakcie której stwierdzono iż użytkowane na stanowisku obsługi bankowej krzesła typu HOKER nie spełniają wymogów dla krzeseł biurowych, a w szczególności dla krzeseł wymaganych dla pracy związanej z obsługą komputera. Wskazano, iż zebrane dowody w postaci zeznań pracowników, jak i wyniki obserwacji dokonanych przez inspektora wskazują jednoznacznie, iż przedmiotowe stanowiska pracy są stanowiskami komputerowymi w rozumieniu rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 1 grudnia 1998r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe. Wskazano przy tym, iż decydujący jest fakt, iż są dni w czasie których poszczególnym pracownikom czynności związane z użytkowaniem monitora ekranowego zajmują więcej niż połowę dobowego wymiaru czasu pracy, a nie hipotetyczne założenie pracodawcy, iż praca na przedmiotowych stanowiskach jest pracą z komputerem do 4 godzin lub pracą przemienną polegającą na chodzeniu i staniu z możliwością chwilowego siedzenia. Podniesiono, iż ustalenia poczynione w trakcie kontroli świadczą o braku możliwości ergonomicznego ustawienia klawiatury w odpowiedniej odległości od pracownika oraz braku odpowiedniej przestrzeni na umieszczenie nóg pod klawiaturą. Od nakazu odwołał się "[...]" Bank Spółka Akcyjna, wnosząc o jego uchylenie i umorzenie postępowania. Podniesiono, iż zarzuty inspektora pracy odnoszą się do specyfiki i wymogów pracy na siedząco, zaś w przedmiotowych placówkach ten typ pracy nie występuje, stąd też krzesła biurowe oraz podnóżki nie są elementem wyposażenia standardowego stanowiska. Wyjaśniono, iż przyjęta koncepcja obsługi klienta nie dopuszcza możliwości siedzenia w czasie rozmowy z klientem. Obsługa ta odbywa się w pozycji stojącej, a krzesło obecne na stanowisku pracy daje wyłącznie możliwość chwilowego przysiądnięcia, w przypadku gdy w pobliżu nie ma klientów. Koncepcja takiego zorganizowania stanowiska pracy doradcy klienta w Banku znalazła odzwierciedlenie w zaprojektowanym umeblowaniu. Podano, iż przedmiotowe siedzisko posiada pozytywną ocenę fizjologiczno-ergonomiczną Instytutu Medycyny Pracy. Skarżący podniósł, iż zebrane w sprawie dowody nie uzasadniają zakwalifikowania przedmiotowego stanowiska jako stanowiska komputerowego, gdyż oświadczenia pracowników wskazują jedynie na incydentalne przekraczanie połowy dobowego wymiaru czasu pracy przy wykonywaniu czynności związanych z obsługą komputera przez zatrudnione osoby. Wskazano, iż praca doradcy jest tak skonstruowana, iż poświęca on czas przede wszystkim na rozmowę z klientem, sprawdzenie dokumentów klienta, dokonywanie operacji kasowo-skarbcowych, prowadzenie rejestrów, nadzorowanie zasilania bankomatów i odwózki wpłatomatów oraz rozdawanie ulotek. Zarzucono, iż inspektor pracy nie zbadał, czym zajmowali się pracownicy w przypadku braku klientów, a takie badanie wykazałoby iż w większości wypadków w takim momencie komputer nie jest nawet włączony, a zatem czas ten nie powinien być brany pod uwagę do bilansu czasu pracy związanego z obsługą monitora ekranowego. Podano, iż po dokonaniu analizy ilości przeprowadzanych operacji w oddziałach z rozróżnieniem rodzaju operacji przeprowadzonych między innymi w dniach kontroli jednoznacznie wynika, iż nie jest przekraczany czas pracy w ilości 4 godzin przy stanowisku komputerowym. Do odwołania dołączono zestawienie operacji, do których wykorzystywany był monitor ekranowy w placówkach Banku w O. w dniach 27 lutego i 23 marca 2006r., a następnie dosłano protokół oceny ergonomicznej krzesła typu HOKER. Decyzją z dnia "[...]" r. Okręgowy Inspektor Pracy w O. utrzymał w mocy zaskarżony nakaz inspektora pracy. W uzasadnieniu wskazano, iż przyjęta przez pracodawcę koncepcja obsługi klienta jest niezgodna z § 49 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, gdyż brak jest przesłanek wymagających stale pozycji stojącej przy wykonywaniu pracy. Podano, iż nakaz został wydany w oparciu o dowód z oględzin miejsca pracy oraz dokumenty uzyskane w jednostce lokalnej, lecz najistotniejszym dowodem były zeznania pracowników placówki, w których wszyscy przesłuchani potwierdzili, iż są dni w których przy monitorze pracują ponad połowę dobowego wymiaru czasu pracy. Ponadto wszyscy uskarżali się na dolegliwości związane z niewygodnym siedzeniem. Odnosząc się do zestawienia przedłożonego przez pracodawcę wskazano, iż dokument ten nie podważa prawdziwości ustaleń z kontroli, gdyż z ustaleń tych nie wynika, aby norma 4-godzinnego czasu pracy przy komputerze była przekraczana codziennie. Ponadto rozłożenie pracy mogło być nierówne na poszczególnych stanowiskach pracy. Dodatkowo wskazano, iż w wyliczeniach tych jest błąd, gdyż łączny czas pracy przy komputerze podzielono na 4 pracowników, a w dniu 27 lutego 2006r. (w dniu badania) faktycznie pracę świadczyły tylko trzy osoby, gdyż czwarta przebywała na urlopie macierzyński, Po uwzględnieniu tego faktu średni czas pracy przy komputerze wynosił 5 godzin Natomiast odnośnie protokołu oceny ergonomicznej krzesła wskazano, iż na stronie tytułowej przedłożonej opinii mowa jest o krześle obrotowym, czyli takim jakie znajduje się na przedmiotowym stanowisku pracy, a z jej treści wynika, iż ocena dotyczy krzesła wyposażonego w stopki. Na tę decyzję skargę wniósł "[...]" Bank Spółka Akcyjna, wnosząc o jej uchylenie jako naruszającej prawo. Skarżący ponownie zakwestionował ustalenia organów inspekcji pracy, iż przedmiotowe stanowiska pracy są stanowiskami komputerowymi. Podniesiono, iż przyjęta koncepcja obsługi klienta zakłada, iż odbywa się ona na stojąco i tę zasadę uwzględniono przy projektowaniu wystroju placówek, w tym mebli. Zatem krzesło znajdujące się na stanowisku pracy ma zapewnić pracownikowi jedynie możliwość siedzenia w czasie, gdy brak jest klientów. Wskazano, iż projektując stanowiska pracy pracodawca uzyskał pozytywną opinię Instytutu Medycyny Pracy co do siedzisk, a ponadto tak wyznaczył charakter pracy pracownikom placówek, aby praca przy komputerze nie przekroczyła połowy dobowego czasu pracy. W związku z tym zarzucono, iż inspektor pracy nie zbadał, jakie czynności wykonywali pracownicy w czasie braku klientów oraz czy obsługa klienta odbywała się w pozycji siedzącej, gdyż takie wykonywanie obowiązków przez pracownika jest niezgodnie z zasadą przyjętą przez bank. Podniesiono, iż oświadczenia pracowników wskazują na incydentalne przekroczenie połowy dobowego wymiaru czasu pracy przy komputerze. Ponadto jeśli praca świadczona przez pracowników ma charakter stojący, to niewłaściwe jest stosowanie rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe. Podniesiono ponadto, iż w celu uwiarygodnienia swojego stanowiska skarżący zlecił przeprowadzenie przez specjalistyczną firmę o nazwie "[...]" badań czasu pracy doradców między innymi w placówce bankowej w budynku przy "[...]" w O., a wyniki wykazały iż pracownicy skarżącego przy pracy z komputerem spędzają 3 godziny 50 minut w czasie 8 godzinnego czasu pracy. W odpowiedzi na skargę Okręgowy Inspektor Pracy w O. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wskazano, iż z ustaleń inspektora pracy wynika, iż większość czasu pracy poświęcona jest klientom lub prowadzeniu dokumentacji bankowej bezpośrednio na stanowisku obsługi, do których to czynności należy sprawdzanie dokumentów, wprowadzanie danych do komputera, wykonywanie symulacji kredytowych, sporządzanie raportów. W ocenie organu pracodawca nie uwiarygodnił, aby tego rodzaju czynności wymagały stale pozycji stojącej. Przy czym wskazano, iż dla pracodawcy wystrój pomieszczeń i rozmieszczenie mebli są ważniejsze od warunków pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Podnieść należy, iż w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zatem rozpoznając skargę na decyzję Sąd dokonuje jedynie oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego. Skarga wniesiona w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 marca 1981r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. z 2001r. Nr 124 poz. 1362 ze zm.) w wyniku ustaleń dokonanych w toku kontroli oraz po przeprowadzeniu postępowania wynikającego z przepisów ustawy inspektor pracy wydaje nakazy i zgłasza sprzeciwy, o których mowa w art. 9 pkt 1-2a i 4. Z kolei art. 9 pkt 1 ustawy stanowi, iż w wypadku, gdy naruszenie dotyczy przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy organ uprawniony jest do nakazania usunięcia stwierdzonych uchybień w ustalonym terminie. W niniejszej sprawie organ inspekcji pracy nakazał usunięcie uchybień dotyczących zasad bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczących wymogów, jakie winno spełniać stanowisko komputerowe, powołując się na przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 1 grudnia 1998r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe (Dz.U. Nr 148 poz. 973). Natomiast skarżący Bank zarzucił, iż regulacje te nie mają zastosowania w odniesieniu do stanowisk pracy objętych nakazem, gdyż pracownicy przy nich zatrudnieni poświęcają mniej niż połowę dobowego wymiaru czasu pracy na pracę przy komputerze. Zgodnie zaś z § 2 pkt 4 rozporządzenia pracownikiem jest każda osoba zatrudniona przez pracodawcę, w tym praktykant i stażysta, użytkująca w czasie pracy monitor ekranowy co najmniej przez połowę dobowego wymiaru czasu pracy. Jednakże w ocenie Sądu argumentacja skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący zarzuca przede wszystkim, iż organ w niewłaściwy sposób ustalił wymiar czasu pracy, jaki pracownicy poświęcają na pracę przy komputerze, opierając się jedynie na własnych obserwacjach oraz zeznaniach pracowników. Wskazać jednak należy, iż dokonując powyższych ustaleń organ inspekcji pracy wykorzystał przysługujące mu prawem środki. Inspektor pracy przeprowadził w zakładzie pracy kontrolę, której wyniki zostały spisane w formie protokołu (art. 19a i 19 i ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy), a ponadto przesłuchał świadków, zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, który z mocy art. 10 powołanej ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy ma zastosowanie w postępowaniu przed organami inspekcji pracy. Ponadto w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odniesiono się do wyników analizy przeprowadzonej przez skarżący Bank, wskazując iż nie podważają one zeznań pracowników, z których wynika iż przekroczenie połowy dobowego wymiaru czasu pracy przy komputerze nie ma miejsce codziennie, a przedłożona analiza dotyczy tylko wybranych dni. Dodatkowo wskazano na błąd w wyliczeniach poprzez nieuwzględnienie faktycznej ilości pracowników wykonujących pracę w danym dniu. Wprawdzie w skardze powołano się na wyniki kolejnych badań, lecz jak oświadczył na rozprawie pełnomocnik skarżącej badania te mają charakter poufny i nie mogą być dołączone do akt sprawy, co wyklucza możliwość zaliczenia ich w poczet materiału dowodowego. Ponadto badania te – jak wynika z oświadczenia pełnomocnika skarżącej - zostały przeprowadzone w czerwcu 2006r., a zatem już po wydaniu zaskarżonej decyzji, a w związku z tym nie podważają ustaleń dokonanych przez organ przed wydaniem decyzji. Skoro zatem organ odwoławczy dokonał oceny całego materiału dowodowego zebranego w sprawie i zgodnie z art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego wskazał, jakie fakty uznał za udowodnione i na jakiej podstawie, a ponadto wyjaśnił z jakiej przyczyny innym dowodom odmówił wiarygodności, to sąd administracyjny, który jest uprawniony jedynie do badania legalności zaskarżonych aktów nie może dokonywać własnych ustaleń co do kwestionowanych przez skarżącego okoliczności. Przy czym na marginesie należy wskazać, iż z brzmienia powołanego wyżej § 2 pkt 4 rozporządzenia wynika, iż pracownikiem w rozumieniu przepisów rozporządzenia jest osoba użytkująca w czasie pracy monitor ekranowy co najmniej przez połowę dobowego wymiaru czasu pracy. Nie mają zatem znaczenia założenia, jakie przyjął pracodawca odnośnie ilości czasu pracy przy komputerze na przedmiotowym stanowisku, lecz faktyczny wymiar czasu jaki pracownik musi poświęcić na pracę przy komputerze, a ten według ustaleń organu przekracza połowę dobowego czasu pracy. Nie jest także istotna okoliczność, iż przekroczenie połowy dobowego czasu pracy przy komputerze nie ma miejsca każdego dnia. Przyjęcie bowiem interpretacji, iż tylko powołany przepis wymaga, aby pracownik codziennie pracował przy komputerze więcej niż połowę dobowego czasu pracy prowadziłoby do obejścia prawa. Pracodawca zawsze miałby bowiem możliwość takiej organizacji pracy, aby przynajmniej raz w tygodniu normy pracownik tej normy nie przekraczał, niezależnie od ilości czasu pracy spędzonego przy komputerze w pozostałe dni. Podnieść ponadto należy, iż zgodnie z § 2 pkt 2 powołanego wyżej rozporządzenia monitorem ekranowym jest urządzenie do wyświetlania informacji w trybie alfanumerycznym lub graficznym, niezależnie od metody uzyskiwania obrazu, zaś stanowiskiem pracy - przestrzeń pracy wraz z wyposażeniem w środki pracy, obejmującym wyposażenie podstawowe w tym monitor, klawiaturę lub inne urządzenia wejściowe, jednostkę centralną lub stację dyskietek, wyposażenie dodatkowe w tym drukarkę, skaner, mysz, trackball, wyposażenie pomocnicze w tym stół, krzesło, uchwyt na dokument, podnóżek. Stosownie zaś do § 4 rozporządzenia pracodawca jest obowiązany organizować stanowiska pracy z monitorami ekranowymi w taki sposób, aby spełniały minimalne wymagania bezpieczeństwa i higieny prac oraz ergonomii, określone w załączniku do rozporządzenia. Z materiału dokumentacyjnego sprawy wynika, iż przedmiotowe stanowiska spełniają powyższe kryteria, a w związku z tym winny być wyposażone zgodnie z załącznikiem do rozporządzenia. Natomiast wymiar czasu pracy pracownika przy monitorze ekranowym nakłada jedynie na pracodawcę dodatkowe obowiązki, o których mowa w § 6 – 8 rozporządzenia. Wskazać przy tym należy, iż nie jest zasadny argument pełnomocnika skarżącego Banku, podniesiony podczas rozprawy, iż organ nie wykazał związku przyczynowego pomiędzy wyposażeniem stanowisk pracy a dolegliwościami pracowników. Stanowisko pracy, o którym mowa w rozporządzeniu, musi spełniać wymogi w nim określone, niezależnie od tego, czy pracownicy skarżą się na jakiekolwiek dolegliwości. Nie można także podzielić argumentu pełnomocnika skarżącego, iż krzesło w jakie wyposażone są przedmiotowe stanowiska pracy spełnia wymogi krzesła przeznaczonego do pracy przy komputerze, co potwierdza opinia Instytutu Medycyny Pracy. Z opinii tej wynika bowiem, iż przedmiotowe krzesło może być użytkowane do pracy przy komputerze jedynie w przypadku, gdy czas pracy przy komputerze nie przekracza połowy zmiany roboczej. Skoro jednak organ ustalił, iż praca na przedmiotowych stanowiskach przekracza ten wymiar, to krzesło to nie może stanowić wyposażenia stanowiska komputerowego jako nie spełniające wymogów określonych w powołanym rozporządzeniu. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270) skargę należało oddalić