II SA/Ol 538/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T.D. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi T.D. na uchwałę Rady Miejskiej w "[...]" z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie zmiany statutu gminy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi T.D. złożył wniosek o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie na jego rzecz adwokata. W uzasadnieniu stwierdził, iż "jest osobą bezrobotną (...) bez prawa do zasiłku. Posiada wielosettysięczne zobowiązania oraz liczne nakazy komornicze. Posiada również zobowiązania alimentacyjne. Tworzy wspólne gospodarstwo domowe z matką, z którą mieszka. Jest na matki utrzymaniu. Matka jest emerytką z dochodem miesięcznym 1.312.00 zł. Matka (...) posiada miesięczne wydatki w kwocie ok. 1.000,00 zł. Wnioskodawca nie jest prawnikiem. Wnioskodawca nie jest w stanie dochodzić swoich praw przed sądem bez uszczerbku dla siebie i swojej rodziny." Według oświadczenia, członkowie gospodarstwa domowego nie posiadają wartościowego majątku, a ich jedyny, podany wyżej dochód to kwota brutto. Wnioskodawca ma "zobowiązania ok. 330.000,00 zł", "należności - 52.888.07 zł", "obowiązek alimentacyjny - 300.00 zł/m-c", a jego matka "miesięczne zobowiązania z tytułu rat kredytu - 700,00 zł/m-c", "miesięczne koszty mieszkaniowe - ok. 300,00 zł." Do wniosku załączona została kopia zaświadczenia z urzędu pracy. Z uwagi na wątpliwość, jaką wzbudza fakt, iż podany dochód, nawet jeśli stanowi wartość netto, wystarcza jedynie na pokrycie periodycznych zobowiązań, skarżący został zobowiązany do przedłożenia w terminie 7 dni: 1) wyciągów z rachunków bankowych posiadanych przez niego i jego matkę - za okres od 1 maja br. do dnia odbioru wezwania (zastrzeżono, iż przypadek nieposiadania rachunku bankowego należy potwierdzić oświadczeniem wskazującym osobę, której to dotyczy); 2) dowodu ostatniej wypłaty emerytury; 3) dowodów poniesienia w maju br. wydatków mieszkaniowych, kredytowych, alimentacyjnych, a także na spłatę "zobowiązań i należności" oraz prowadzenie "[...]"; 4) pisemnego oświadczenia – wyszczególniającego wszystkie pozostałe kategorie wydatków wraz z ich przybliżoną miesięczną wysokością, – wskazującego przeznaczenie i stan zaciągniętego kredytu, – precyzującego sprawę "zobowiązań i należności", – objaśniającego kwestię wynagrodzenia za pracę w "[...]", – podającego, czy skarżący pozostaje w związku małżeńskim, 5) kopii orzeczenia o alimentach (wraz z uzasadnieniem), W ostatnim dniu terminu skarżący nadał pismo, w którym stwierdził: "W czerwcu 2012r. zostałem pozbawiony przez była już żonę możliwości zamieszkania tam, gdzie mieszkałem z rodzina przez 17 lat. (...). Wówczas to moja matka, która grzecznościowo mieszka w mieszkaniu córki, a mojej siostry, pozwoliła mi tymczasowo wraz z nią zamieszkać. Niestety, siostra złożyła pozew o eksmisję. W czerwcu zapadł wyrok w sprawie eksmisji. Tak więc od czerwca 2012 do chwili obecnej mieszkam z matką, która ma 65 lat. Jestem na jej utrzymaniu, ponieważ nie posiadam dochodów. Nie chcę i nie mogę narażać matkę na stres i zmuszać do przedstawiania jej dochodów. Wiem tylko, ile mniej więcej ma emerytury i jakie ma wydatki, o czym poinformowałem Sąd. Prawdopodobnie również orzecznictwo wskazuje na brak podstaw do zobowiązania, w tym przypadku matki, do przedstawiania dokumentów i oświadczeń w związku z posiadanymi dochodami. Jakieś rachunki bankowe kiedyś posiadałem i być może istnieję do dnia dzisiejszego, generując przy tym coraz większe moje zobowiązania wobec placówki. Od 4--5 lat nie używałem żadnych kont bankowych, nie operowałem na żadnym koncie bankowym. W maju nie poniosłem żadnych kosztów, żadnych wydatków mieszkaniowych, kredytowych. Nie poniosłem też żadnych kosztów na spłatę jakichkolwiek "zobowiązań i należności". Jestem na utrzymaniu mojej matki. Nie ponoszę żadnych kosztów na prowadzenie "[...]", bowiem jest on zarejestrowany przez Sąd Okręgowy od marca 2013 r (taki jest obowiązek), a publikacje następują tylko na stronie internetowej. W miesiącu maju wpłaciłem 150 zł do rąk byłe małżonki (...). Obowiązek alimentacyjny to 300,00 zł za miesiąc i w chwili obecnej moje zobowiązania alimentacyjne łącznie na kilka tysięcy złotych. Niestety, brak dochodów powoduje, że nie mogę płacić alimentów systematycznie i w ustalonej kwocie. Wpłatę pokwitowała mi moja była żona, ale gdzieś zagubiłem dowód wpłaty. Nie ponoszę żadnych "innych" wydatków miesięcznych, ponieważ mieszkam u matki i jestem na jej utrzymaniu. Kredyty były wzięte w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej (prowadzonej w latach 2000-2008) na tę działalność i wydaje mi się, że jest to kwota łącznych zobowiązań ponad 330 tysięcy (sam dokładnie nie wiem). Zbankrutowałem. Oczekuję na nowelizację ustawy O upadłości konsumenckiej (jest w Senacie i czeka na podpis Prezydenta) Nie pozostaję w związku małżeńskim od września 2012 r. W "[...]" nie pracuję, a jedynie pomagam znajomej. Jest to dla mnie możliwość poznania warsztatu "[...]", ponieważ wcześniej nie miałem do czynienia z "[...]". Również jest to dla mnie możliwość promocji, a przede wszystkim mogę spotykać się z ludźmi i nie czuję się tak zmarginalizowany tylko dlatego, że wszystko mi się w jednej chwili zawaliło (biznes, małżeństwo, mieszkanie, brak pracy, brak pieniędzy, marginalizacja). Wiem, że ta "[...]" koleżanki rozpoczęła działalność latem tamtego roku i powstała z pieniędzy unijnych. Koleżanka ma obowiązek chyba do końca wakacji utrzymać "[...]", żeby nie zwracać otrzymanych pieniędzy. Wszystko straciłem, ale mam godność i mam prawo do sprawiedliwości." W tym stanie rzeczy stwierdza się, co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, w skrócie: p.p.s.a.), zwolnienie osoby fizycznej od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niej profesjonalnego pełnomocnika, stanowiące przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a.), następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, następuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z unormowania tego bezsprzecznie wynika, że ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Mając na uwadze ustosunkowanie się skarżącego do wymogów wezwania odnoszących się do jego matki, należy za Naczelnym Sądem Administracyjnym wskazać, iż w zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 p.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy (zob. np. postanowienie z 11 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 566/14, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Tym samym również okoliczność, iż skarżący nie pokrywa wydatków wskazanych we wniosku nie zwalniała go od wymogu ich udokumentowania. Jeśli natomiast chodzi o składanie oświadczeń, to wbrew twierdzeniu skarżącego, zobowiązanie w tym zakresie nie było skierowane do jego matki. To jego własne oświadczenie miało potwierdzać ewentualne nieposiadanie przez nią rachunku bankowego. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest też pogląd, że niekompletne wywiązanie się z obowiązku dostarczenia żądanych przez sąd danych powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla niego rozstrzygnięcia. Skarżący, mimo pouczenia o tym, iż niezastosowanie się do wezwania może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy, – (ad pkt 1 wezwania) zbył żądanie przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych, które zdaje się posiadać oraz pominął milczeniem kwestię posiadania rachunków bankowych przez matkę, – (ad 2 i 3) nie udokumentował wpływów i wydatków (mieszkaniowych oraz kredytowych) gospodarstwa domowego, – (ad 4) nie podał przeznaczenia i stanu kredytu oraz wysokości pozostałych wydatków, – (ad 5 i 3) nie przedłożył orzeczenia o alimentach ani dowodu na ich ponoszenie. Ponieważ w tej sytuacji Referendarz sądowy stwierdził brak podstaw do sformułowania wolnej od wątpliwości oceny sytuacji skarżącego - w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający mu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy - orzekł jak w sentencji.