II SA/Ol 543/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 23 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. S. i B. S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. S. i B. S. na decyzję Wojewody z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości i ustalenia odszkodowania postanawia odmówić przyznania skarżącym prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku z dnia "[...]", złożonym na urzędowym formularzu i uzupełnionym następnie w zakresie braków formalnych, B. S. i B. S. wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody z dnia "[...]", Nr "[...]". W uzasadnieniu skarżący, będący małżeństwem, podnieśli, iż nie są w stanie ponieść przedmiotowych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla rodziny. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe z synem, który pozostaje na ich utrzymaniu. W rubryce nr 7.1. ("Nieruchomości") skarżący wykazali dom o powierzchni "[...]" (współwłasność skarżącej) i nieruchomość rolną o powierzchni "[...]" (podmokłe łąki), natomiast w rubryce nr 10 ("Dochody") – dochód z tytułu renty skarżącego w kwocie "[...]". Z uzasadnienia wniosku wynika, iż skarżąca nie pracuje, a syn, który się dotychczas uczył, jest obecnie osobą bezrobotną. W rubryce nr 11 skarżący podniósł, iż "[...]" i z tego powodu ma kłopoty finansowe. W odpowiedzi na wezwanie do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, skarżący w imieniu własnym i jako pełnomocnik skarżącej przedłożył pismo procesowe z dnia "[...]", w którym wyjaśnił, iż wykazany we wniosku dom (o powierzchni całkowitej "[...]") jest współwłasnością skarżącej i dwóch synów, z których jeden z nimi nie mieszka oraz, że jest jedynym domem wchodzącym w skład ich majątku. Wskazał, iż w skład wykazanej we wniosku nieruchomości rolnej wchodzi łącznie "[...]" niezabudowanych działek, położonych w "[...]" miejscowościach, które w planie zagospodarowania przestrzennego przeznaczone są na cele rolne i obecnie porośnięte są trawami. Podniósł, iż otrzymuje "wsparcie bezpośrednie na mocy decyzji Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w A." w kwocie "[...]" rocznie, z czego ok. "[...]" przeznacza na utrzymanie nieruchomości zgodnie z wymogami unijnymi. Wyjaśnił, iż ok. "[...]" dzierżawi nieodpłatnie teściowej, a nieodpłatność dzierżawy uzasadniona jest faktem udzielania przez teściową pomocy materialnej i bytowej jego rodzinie "[...]". Wskazał ponadto, iż nieruchomość ta stanowi "ojcowiznę", którą zamierza przekazać dzieciom, a także jest jedynym źródłem jego utrzymania, i to są główne powody, dla których jej nie sprzedaje. Wyjaśnił, iż skarżąca nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna z uwagi na zajmowanie się domem oraz chorobę "[...]", otrzymywała rentę, której już nie otrzymuje, natomiast syn ""[...]" od października zaczyna studium w B." Skarżący nie wie, czy jest on zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Oświadczył, iż jego rodzina nie korzystała i nie korzysta z pomocy socjalnej oraz pomocy osób trzecich, pomaga im tylko teściowa poprzez dostarczanie posiłków. Odnośnie wysokości i przeznaczenia ponoszonych wydatków wskazał, iż koszty prowadzenia domu to ok. "[...]", natomiast wyżywienia – ok. "[...]" miesięcznie, a ponadto podatek od nieruchomości – ok. "[...]" rocznie. Zauważył, iż poza pomocą od teściowej, członkowie rodziny zbierają okresowo grzyby i jagody, a syn dodatkowo zbiera i sprzedaje puszki od piwa, żyją bardzo skromnie i w niedostatku. Oświadczył, iż tylko on posiada konto bankowe, na którym znajduje się ok. "[...]" i które od "[...]" nie było wykorzystywane. Dodał, iż stan konta pozostaje od tego czasu niezmieniony oraz, że przedkłada wydruk wyłącznie za "[...]", jednak w przypadku kwestionowania powyższego stanu wyraża zgodę na jego weryfikację. Odpowiadając na wezwanie do wyjaśnienia jak rozumieć należy jego oświadczenie zawarte w rubryce nr 6 oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania z dnia "[...]" (załączonego do skargi), zgodnie z którym "– do "[...]" spłaciłem ok. X zadłużenia do komornika, – obecnie ZUS w B. ze świadczeń Y ok. "[...]", – obecnie KRUS ok. "[...]", – obecnie koszty sądowe ok. "[...]", – obecnie podatek "[...]" ok. "[...]"", skarżący wskazał, iż kwotę X spłacał przez okres od "[...]" do "[...]", w "[...]" ustanowił odpłatnie służebność gruntową za "[...]", z czego opłacił większość zadłużenia, reszta pochodziła z dofinansowania unijnego. Odnośnie zaległości Y wskazał przyczyny ich powstania i oświadczył, że załącza pismo ZUS z dnia "[...]" o stanie jego zadłużenia z tego tytułu (wniosek ZUS o zawieszenie postępowania egzekucyjnego w związku z zawarciem ze skarżącym umowy o rozłożenie na raty należności Y w wysokości "[...]") oraz postanowienie komornika o zajęciu wierzytelności (odpis wezwania z dnia "[...]" do dokonania potrąceń z renty skarżącego na zaspokojenie należności wynikających z wyroku "[...]" wraz z odpisem tego wyroku). Skarżący oświadczył ponadto, iż zaległość w KRUS została uregulowana (wcześniej wskazał, iż składki KRUS opłaca skarżąca). Wskazał, iż koszty sądowe w kwocie "[...]" to koszty spraw "[...]", do których zapłaty jest zobowiązany, a na które nie posiada zabezpieczonych środków pieniężnych. Wyjaśniając, skąd pochodziły środki pieniężne na opłacenie wynagrodzenia zawodowego pełnomocnika, reprezentującego skarżącego w toku postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie, skarżący wyjaśnił, iż jego porozumienie z pełnomocnikiem obejmowało wgląd w akta oraz napisanie skargi. Pełnomocnictwo zostało wypowiedziane, a środki na opłacenie tej usługi prawnej pochodziły od drugiego syna, ale nie były to znaczące kwoty. Były niewspółmiernie mniejsze od kosztów sądowych w niniejszej sprawie, na które go nie stać. Wskazał, iż ma prawo do Sądu i nie można odmówić mu tego prawa tylko z uwagi na jego sytuację majątkową. Do przedmiotowego wniosku skarżący załączył ponadto odcinek pocztowy renty z "[...]" (kwota do wypłaty – "[...]"),"[...]", zawiadomienie o wszczęciu egzekucji z dnia "[...]" na wniosek wierzyciela (Sądu "[...]") oraz odpis wezwania z tego samego dnia do dokonania potrąceń z renty skarżącego na zaspokojenie przedmiotowych należności, a także kserokopie: dwóch umów dzierżawy zawartej z "[...]" (będącej zgodnie z oświadczeniem skarżącego jego teściową) i aktu notarialnego z dnia "[...]" (oświadczenie o ustanowieniu służebności gruntowej) oraz wydruk komputerowy wyciągu z rachunku bankowego za miesiąc "[...]" (a nie jak oświadczył skarżący za "[...]") z saldem końcowym "[...]" i trzy decyzje w sprawie przyznanych skarżącemu w "[...]" na ten rok płatności. Wskazać należy, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozpatrując zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę, z jednej strony, wysokość obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś jej możliwości finansowe. Na ocenę możliwości finansowych strony ma natomiast wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu, lecz także będący w jej posiadaniu majątek. Sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek nie może pozostawać bez wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, zwłaszcza w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia. Prawo pomocy stanowi bowiem instytucję wyjątkową i z tego też powodu, nie można z niej czynić powszechnie stosowanego środka pomocy. Z uwagi na wyjątkowy charakter tej instytucji przyznanie prawa pomocy, zwanego potocznie prawem ubogich, powinno być stosowane tylko w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a mianowicie wtedy gdy strona istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że przedstawiona wyżej sytuacja materialna skarżących i ich rodziny nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca zwolnienie ich od kosztów sądowych, czy to w całości, czy też w części. W sytuacji, gdy skarżący posiadają majątek o znacznych rozmiarach (dom oraz "[...]" wyodrębnionych działek o łącznej powierzchni "[...]"), którego wartość niewątpliwie przewyższa koszty postępowania sądowego, ograniczające się na obecnym etapie postępowania sądowego do wpisu od skargi w kwocie 200 zł, wzgląd na zadeklarowane przez skarżących stosunkowo niskie dochody ich 3-osobowej rodziny, nie może stanowić sam w sobie uzasadnienia dla przyznania im prawa pomocy we wnioskowanym przez nich zakresie. W tej bowiem sytuacji skarżących trudno jest uznać za osoby należące do grona osób ubogich. Zauważyć jednocześnie należy, iż wpis od skargi w niniejszej sprawie oraz ewentualne dalsze koszty sądowe, które mogą, ale nie muszą, pojawić się na dalszym etapie postępowania sądowego, nie należą do najwyższych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych. Skoro natomiast skarżący byli dotychczas w stanie, dysponując jedynie zadeklarowanym dochodem i z pomocą rodziny, nie tylko zabezpieczyć podstawowe potrzeby swojej 3-osobowej rodziny, ale również spłacać posiadane zadłużenie [spłata w przeciągu ostatnich dwóch miesięcy należności KRUS w wysokości ok. "[...]" (zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania z dnia "[...]"), która zgodnie z pismem procesowym z dnia "[...]" została już uregulowana, spłata należności Y w ratach, spłata kosztów procesów sądowych w formie potrąceń z renty (zgodnie z przedłożonymi dokumentami komorniczymi)], to przyjąć należy, że możliwe jest również zdobycie przez skarżących środków pieniężnych także na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym w niniejszej sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla ich 3-osobowej rodziny, szczególnie, że zadeklarowane wydatki miesięczne, dzięki pomocy rzeczowej teściowej, nie pochłaniają w całości dochodu rodziny z tytułu renty i otrzymywanych płatności do nieruchomości rolnej. Przyjąć ponadto należy, że skoro drugi syn skarżących pomagał im dotychczas w sfinansowaniu kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika w postępowaniu administracyjnym w niniejszej sprawie, a skarżący mimo wezwania nie wskazał, aby istniały obecnie przeszkody w uzyskaniu od niego dalszej pomocy finansowej w tym zakresie, to także w postępowaniu sądowym będzie w stanie wesprzeć rodziców, tym bardziej, że jak wskazano wyżej koszty sądowe w niniejszej sprawie nie należą do najwyższych, a syn, zgodnie z oświadczeniem skarżącego, otrzyma w przyszłości jego "ojcowiznę", której m.in. z tego powodu skarżący nie chce obecnie ani sprzedać ani obciążyć nawet w części. W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.