II SA/Ol 543/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Jezielska po rozpoznaniu w dniu 24 października 2011r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu B. S. od postanowienia Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w O. z dnia "[...]" sygn. akt "[...]" w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. S. i B. S. na decyzję Wojewody z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości i ustalenia odszkodowania postanawia przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. B. S. oraz B. S., reprezentowana przez B. S. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. skargę na decyzję Wojewody z dnia "[...]", utrzymującą w mocy decyzję Starosty S. z dnia "[...]" w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości i ustalenia odszkodowania. Jednocześnie skarżący złożyli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazali, iż prowadzą wspólne gospodarstwo domowe z synem, P., który pozostaje na ich utrzymaniu. B. S. otrzymuje rentę w wysokości 500 złotych, zaś B. S. nie pracuje i nie otrzymuje żadnych dochodów, a syn jest osobą bezrobotną. Podali, iż posiadają dom mieszkalny o powierzchni 150m² oraz nieruchomość rolną o powierzchni 25ha, z czego 10ha zostało wydzierżawione nieodpłatnie, a ponadto iż posiadają samochody osobowe: Fiata Punto o wartości ok. 5000 zł oraz Fiata Seicento o wartości ok. 1000 zł. B. S. podał również, iż do końca 2010 r. spłacił ok. 40000 zł zadłużenia do komornika, a "obecnie: ZUS w O. ze świadczeń alimentacyjnych ok. 10000 zł, KRUS – ok. 5000 zł, koszty sądowe ok. 2000 zł i podatek w gminie ok. 5000 zł". W przedłożonym następnie na wezwanie Sądu formularzu PPF skarżący, będący małżeństwem podnieśli, iż nie są w stanie ponieść przedmiotowych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla rodziny. Wskazali, iż skarżący otrzymuje rentę w wysokości 512 złotych, zaś B. S. nie pracuje i nie otrzymuje żadnych dochodów. Natomiast syn, który dotychczas uczył się, jest obecnie osobą bezrobotną. Odnośnie majątku skarżący wskazali, iż B.S. jest współwłaścicielką domu mieszkalnego, a wspólnie posiadają nieruchomość rolną o powierzchni 25ha (podmokłe łąki), z czego 10ha zostało wydzierżawione nieodpłatnie oraz dom (współwłasność skarżącej 50m²). Skarżący wskazali, iż nie posiadają żadnych oszczędności ani wartościowych przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. Nie posiadają również żadnych budynków gospodarskich ani inwentarza. B. S. zaznaczył, iż przez dwa i pół roku przebywał w areszcie i z tego powodu ma kłopoty finansowe. W odpowiedzi na wezwanie do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, skarżący przedłożył pismo procesowe, w którym wyjaśnił, iż wykazany we wniosku dom (o powierzchni całkowitej 150m2) jest współwłasnością skarżącej i dwóch synów. Wskazał również, iż w skład wykazanej we wniosku nieruchomości rolnej wchodzi łącznie 21 niezabudowanych działek, położonych w 4 miejscowościach, które w planie zagospodarowania przestrzennego przeznaczone są na cele rolne i obecnie porośnięte są trawami. Podniósł, iż otrzymuje "wsparcie bezpośrednie na mocy decyzji Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S." w kwocie 23.000 zł rocznie, z czego ok. 15.000 zł przeznacza na utrzymanie nieruchomości zgodnie z wymogami unijnymi. Wyjaśnił, iż ok. 9ha dzierżawi nieodpłatnie teściowej, a nieodpłatność dzierżawy uzasadniona jest faktem udzielania przez teściową pomocy materialnej i bytowej jego rodzinie podczas jego pobytu w areszcie. Podał ponadto, iż nieruchomość tę zamierza przekazać dzieciom, a jednocześnie jest jedynym źródłem jego utrzymania i to są główne powody, z powodu których jej nie sprzedaje. Skarżący oświadczył, iż jego rodzina nie korzystała i nie korzysta z pomocy socjalnej oraz pomocy osób trzecich, pomaga im tylko teściowa poprzez dostarczanie posiłków. Odnośnie wysokości i przeznaczenia ponoszonych wydatków wskazał, iż koszty prowadzenia domu to ok. 150 zł, a wyżywienia – ok. 150 zł miesięcznie. Ponadto opłacają podatek od nieruchomości w wysokości ok. 1.000 zł rocznie. Skarżący dodał, iż poza pomocą od teściowej, członkowie rodziny zbierają okresowo grzyby i jagody, a syn dodatkowo zbiera i sprzedaje puszki od piwa. Oświadczył, iż tylko on posiada konto bankowe, które od marca nie było wykorzystywane i znajduje się na nim ok. 13 zł. Skarżący wyjaśnił również, iż wskazaną w oświadczeniu kwotę 40.000 zł spłacał przez okres od 2004 roku do 2010 roku, a w maju 2010 roku ustanowił odpłatnie służebność gruntową za 37.000 zł, z czego opłacił większość zadłużenia, reszta zaś pochodziła z dofinansowania unijnego. Odnośnie zaległości alimentacyjnych załączył pismo ZUS o stanie jego zadłużenia z tego tytułu oraz postanowienie komornika o zajęciu wierzytelności. Skarżący oświadczył ponadto, iż zaległość w KRUS została uregulowana. Natomiast koszty sądowe w kwocie 2.000 zł to koszty spraw karnych i cywilnych, do których zapłaty jest zobowiązany, a na które nie posiada zabezpieczonych środków pieniężnych. Odnośnie środków na opłacenie pełnomocnika w toku postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie podał, iż pochodziły one od drugiego syna, ale nie były to znaczące kwoty. Postanowieniem z dnia "[...]" (sygn. akt "[...]") Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w O. odmówiła przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podkreślono, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie przedstawiona sytuacja materialna skarżących i ich rodziny nie przemawia za uznaniem, iż zachodzi przesłanka uzasadniająca zwolnienie ich od kosztów sądowych, czy to w całości, czy też w części. W sytuacji, gdy skarżący posiadają majątek o znacznych rozmiarach (dom oraz 21 wyodrębnionych działek o łącznej powierzchni 25ha), którego wartość niewątpliwie przewyższa koszty postępowania sądowego, ograniczające się na obecnym etapie postępowania sądowego do wpisu od skargi w kwocie 200 zł, wzgląd na zadeklarowane przez skarżących stosunkowo niskie dochody ich 3-osobowej rodziny, nie może stanowić sam w sobie uzasadnienia dla przyznania im prawa pomocy we wnioskowanym przez nich zakresie. W tej bowiem sytuacji skarżących trudno jest uznać za osoby należące do grona osób ubogich. Wskazano jednocześnie należy, iż wpis od skargi w niniejszej sprawie oraz ewentualne dalsze koszty sądowe, które mogą, ale nie muszą, pojawić się na dalszym etapie postępowania sądowego, nie należą do najwyższych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych. Skoro natomiast skarżący byli dotychczas w stanie, dysponując jedynie zadeklarowanym dochodem i z pomocą rodziny, nie tylko zabezpieczyć podstawowe potrzeby swojej 3-osobowej rodziny, ale również spłacać posiadane zadłużenie (spłata w przeciągu ostatnich dwóch miesięcy należności KRUS w wysokości ok. 5.000 zł), spłata należności alimentacyjnych w ratach, spłata kosztów procesów sądowych w formie potrąceń z renty, to przyjąć należy, że możliwe jest również zdobycie przez skarżących środków pieniężnych także na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym w niniejszej sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla ich 3-osobowej rodziny, szczególnie, że zadeklarowane wydatki miesięczne, dzięki pomocy rzeczowej teściowej, nie pochłaniają w całości dochodu rodziny z tytułu renty i otrzymywanych płatności do nieruchomości rolnej. Przyjąć ponadto należy, że skoro drugi syn skarżących pomagał im dotychczas w sfinansowaniu kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika w postępowaniu administracyjnym w niniejszej sprawie, a skarżący mimo wezwania nie wskazał, aby istniały obecnie przeszkody w uzyskaniu od niego dalszej pomocy finansowej w tym zakresie, to także w postępowaniu sądowym będzie w stanie wesprzeć rodziców, tym bardziej, że jak wskazano wyżej koszty sądowe w niniejszej sprawie nie należą do najwyższych, a syn, zgodnie z oświadczeniem skarżącego, otrzyma w przyszłości jego "ojcowiznę", której m.in. z tego powodu skarżący nie chce obecnie ani sprzedać ani obciążyć nawet w części. B. S. wniósł sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia, zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, iż jego obecna sytuacja majątkowa pozwala na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie bez uszczerbku dla jego rodziny. Podniósł, iż stanowisko Referendarza odnośnie możliwości wykorzystania posiadanego przez skarżących majątku jest niezasadne. Wskazał, iż wraz z żoną i synem R. figurują w Krajowym Rejestrze Dłużników, co powoduje, że żadna instytucja zajmująca się udzieleniem kredytów nie udzieli im wsparcia finansowego nawet pod zastaw. Skarżący zaznaczył, iż syn R. ma swoją rodzinę – żonę i dziecko, mieszkają u rodziców żony. Dochody syna wnoszą ok. 1 000 zł, a dochody jego małżonki są w podobnej wysokości. Z kolei drugi syn jest bezrobotny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z tym, iż sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega ponownemu rozpatrzeniu. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 2 wskazanej ustawy zwolnienie od kosztów sądowych, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać sąd, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Należy przy tym podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (Sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Dokonując oceny sytuacji materialnej skarżącego Sąd uznał, iż uzasadnia ona przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Jak wynika z akt sprawy B. S. prowadzi wspólnie gospodarstwo domowe z żoną B. S. Uzyskuje dochód w postaci renty w wysokości 512 zł. Na ich utrzymaniu pozostaje syn – P.S., który jest bezrobotny. Z oświadczenia skarżącego wynika, iż posiada 25 ha łąk, z czego 10 ha wydzierżawia nieodpłatnie. Skarżący otrzymuje "wsparcie bezpośrednie na mocy decyzji Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S." w kwocie 23.000 zł rocznie, z czego jak wskazał ok. 15.000 zł przeznaczane jest na utrzymanie nieruchomości zgodnie z wymogami unijnymi. Skarżący wyjaśnił, iż koszty prowadzenia domu wynoszą ok. 150 zł, a wyżywienia – ok. 150 zł miesięcznie. Ponadto opłaca podatek od nieruchomości w wysokości ok. 1.000 zł rocznie. Skarżący dodał, iż uzyskuje pomoc ze strony teściowej poprzez dostarczanie rodzinie posiłków. Ponadto członkowie rodziny zbierają okresowo grzyby i jagody, a syn dodatkowo zbiera i sprzedaje puszki od piwa. Oceniając sytuację skarżącego należy uznać, iż zaistniały podstawy do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów. Wprawdzie skarżący posiada majątek w postaci działek gruntu, lecz jak deklaruje nie osiąga z tego tytułu dochodów, zaś przyznane mu płatności w ramach pomocy unijnej przeznacza w większości na utrzymanie gruntów zgodnie z wymogami unijnymi. Ponadto jak wskazał, nie jest w stanie uzyskać kredytu pod zabezpieczenie tychże nieruchomości, gdyż figuruje w rejestrze dłużników, co uniemożliwia mu ubieganie się o kredyt. Ponadto skarżący jest obciążony znacznym zadłużeniem z tytułu świadczeń alimentacyjnych. W tej sytuacji uwzględniając dochód skarżącego w postaci renty, a nawet kwotę dopłat unijnych w części niewykorzystywanej na utrzymywanie gruntu zgodnie z wymogami unijnymi stwierdzić należy, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z tych też względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.