II SA/Ol 546/06

Dnia 19 października 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędziowie Protokolant Sędzia WSA Hanna Raszkowska Sędzia WSA Marzenna Glabas Asesor WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Lech Ledwożyw po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2006 roku sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" roku nr "[...]" w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku 1/ uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu l instancji, 2/ zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej M. W. kwotę 40 zł (czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, 3/ orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. WSA/wyr.1 - sentencja wyrok Decyzją z dnia 27 marca 2006r. nr "[...]" Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. odmówił M. W. przyznania zasiłku rodzinnego na dzieci I. W. i J. W. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu pokrycia wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła na dziecko – I. W. W uzasadnieniu decyzji organ l instancji wskazał, iż przyczyną odmowy przyznania świadczeń rodzinnych jest fakt przekroczenia kwoty dochodu uprawniającego do otrzymania tychże świadczeń. Kwota uprawniająca do otrzymania świadczeń rodzinnych wynosi 504zł miesięcznie na osobę w rodzinie, natomiast dochód na osobę w rodzinie wnioskodawczyni wynosi 605,73zł. W odwołaniu od powyższej decyzji M. W. podniosła, iż organ l instancji niesłusznie przyjął dochód z całego gospodarstwa rolnego i podzielił go na trzy osoby. Skoro wnioskodawczyni z córkami stanowi jedno gospodarstwo domowe, a małżonek z synem drugie gospodarstwo domowe, to organ winien dochód z gospodarstwa rolnego o powierzchni 8,4ha podzielić "na pół". Poza tym odwołująca nie zgodziła się z doliczenia do dochodu rodziny dochodu uzyskiwanego przez męża z tytułu dzierżawy gruntów rolnych argumentując, że z mężem ma orzeczoną separację, a umowę dzierżawy podpisał tylko mąż. Decyzją z dnia 8 maja 2006r. nr "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy argumentował, że jak wynika z wniosku o przyznanie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku, M. W. prowadzi wspólne gospodarstwo z dwiema córkami. Odrębne gospodarstwo domowe prowadzi małżonek strony wraz z synem, zaś wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 28 grudnia 2004r. Państwo W. mają orzeczoną separację. Wnioskodawczyni jest współwłaścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 18,60 ha co stanowi 8,40 ha przeliczeniowych. Nadto mąż wnioskodawczyni P. W. od 1 września 1998r. jest dzierżawcą nieruchomości położonej w obrębie M. o ogólnej powierzchni 4,73 ha (przeliczeniowych 2,1 Ona). Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, póz. 2255 ze zm.) zasiłek rodzinny przysługuje osobom, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 504zł. Z kolei przez dochód Sygn. akt II SA/Ol 546/06 rodziny należy rozumieć przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, w niniejszej sprawie organ przyjął, że jest to dochód uzyskany w 2004r. Dalej argumentowano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż Państwo W. mają orzeczoną separację, ale nie mają dokonanego podziału majątku. Zatem do obliczenia dochodu stanowiącego podstawę do przyznania świadczeń rodzinnych należy przyjąć dochód uzyskiwany z gospodarstwa rolnego o powierzchni 8,40 ha przeliczeniowych oraz dochód uzyskiwany z dzierżawionego gospodarstwa o powierzchni 2,10 ha przeliczeniowych, gdyż umowa dzierżawy zawarta została w trakcie trwania związku małżeńskiego przed orzeczeniem separacji. Z art. 5 ust. 8 cyt. ustawy wynika, że z jednego hektara przeliczeniowego uzyskuje się miesięczny dochód w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, który w dniu orzekania przez organ l instancji wynosił 135 zł. Natomiast przy ustaleniu dochodu z gospodarstwa wydzierżawionego od Agencji Nieruchomości Rolnych, dochód z gospodarstwa pomniejsza się o zapłacony czynsz z tytułu dzierżawy. Dokonując obliczeń dochodu organ przyjął, iż roczny dochód z gospodarstwa uzyskany przez trzyosobową rodzinę skarżącej stanowi 13.658,40zł plus dochód uzyskiwany z tytułu dzierżawy 3.348,14zł plus kwota zasądzonych od męża skarżącej na rzecz córek alimentów w wysokości 4.800zł., co stanowi łącznie, że dochód uzyskany w 2004r. wyniósł 21.806,54zł, w przeliczeniu zaś na jedną osobę była to kwota 605,73zł. Tym samym kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń rodzinnych zostało w ocenie organu przekroczone. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie M. W. zarzuciła, że dochód ustalony w sprawie przez organ nie jest zgodny ze stanem faktycznym. Skarżąca podniosła, iż z mężem jest w separacji i faktycznie utrzymuje się jedynie z zasądzonych alimentów w kwocie 400zł miesięcznie i to jest faktyczny dochód trzyosobowej rodziny skarżącej. Z mężem nie mieszka od 2002r. Jest współwłaścicielką gospodarstwa rolnego, z którego nie ma ani złotówki, w gospodarstwie pracuje mąż z synem. Wskazała, iż po uzyskaniu separacji podejmie dalsze działania mające na celu podział majątku wspólnego podnosząc, iż w tej chwili nie stać skarżącej na dokonanie podziału majątku. Skarżąca podniosła dalej, iż do obliczenia dochodu jej rodziny winien zostać przyjęty dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie 17.006,54zł, a do dochodu tego nie powinny zostać doliczone alimenty, gdyż stanowią one koszty, a nie przychody. Następnie kwota 17.006,54 zł winna być podzielona na całą pięcioosobową rodzinę. Ewentualnie dla trzyosobowej rodziny 2 Sygn. akt II SA/Ol 546/06 skarżącej należy doliczyć 400 złotych dochodu z tytułu alimentów, ale wówczas należałoby zmniejszyć o tę kwotę dochód z gospodarstwa rolnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując w całości stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, póz. 1269), Sąd kontroluje zaskarżone decyzje pod kątem ich zgodności z prawem. Zatem usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego może nastąpić tylko w przypadku, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organ naruszył prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270) zwanej dalej: ustawą p.p.s.a. Na wstępie wskazać należy, iż przepis art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego nakłada na organy administracji publicznej obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes strony. Natomiast stosownie do postanowień art. 9 kpa organy te są obowiązane należycie i wyczerpująco informować strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwać nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. Z art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504,00 zł. W przypadku, gdy rodzina lub osoba ucząca się utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 r. Nr 136, póz. 969) - art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z kolei z art. 8 ust. 8c ustawy wynika, że ustalając dochód rodziny uzyskany z wydzierżawionego od Agencji Nieruchomości Rolnych gospodarstwa rolnego, dochód z gospodarstwa rolnego pomniejsza się o zapłacony 3 Sygn. akt II SA/Ol 546/06 czynsz z tytułu dzierżawy. W art. 3 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca do dochodu rodziny zaliczył m. in. także otrzymywane na dzieci alimenty. Co do samej zasady rację mają organy orzekające w sprawie, iż to właśnie ostatnio cytowane przepisy stanowią podstawę ustalenia dochodu rodziny skarżącej. Należy jednak podkreślić, że w niniejszej sprawie przepisy te zostały przez organy zastosowane automatycznie bez wnikliwego odniesienia się do stanu faktycznego sprawy. Z akt sprawy wynika, że skarżąca jest wraz z mężem - z którym ma orzeczoną separację - współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 8,40 ha, dodatkowo mąż skarżącej jest dzierżawą nieruchomości rolnej o arealne 2,1 Ona. Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że skarżąca prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe wraz z dwiema córkami. Mąż zaś prowadzi gospodarstwo domowe wraz z synem. Z gospodarstwa rolnego utrzymują się w istocie dwie rodziny, składające się z pięciu osób. Nie sposób więc przyjąć, tak jak uczyniły to organy orzekające w sprawie, że jedynie skarżąca otrzymuje w całości dochód z gospodarstwa rolnego z wyłączeniem męża. Tym bardziej, że z oświadczeń skarżącej wynika, że nie zamieszkuje ona w tymże gospodarstwie wraz z mężem, przebywając pod innym adresem. Z jednej strony w zaskarżonej decyzji przyjęto, że skoro skarżąca nie ma orzeczonej z mężem rozdzielności majątkowej to jej dochód winien być ustalony na podstawie przepisów określających sytuację dochodową osób utrzymujących się z gospodarstwa rolnego, z drugiej zaś strony w decyzji pomija się zupełnie fakt, że z tego samego gospodarstwa rolnego utrzymuje się jeszcze jedna rodzina. Przy takim sposobie wyliczenia dochodu, gdyby mąż skarżącej ubiegał się na przykład o świadczenia rodzinne, wówczas organ ustaliłby także, że dochód męża skarżącej równa się również całej kwocie dochodu uzyskanego z gospodarstwa rolnego, tj. 17.006,54zł, co w konsekwencji oznaczałoby, że ów dochód z gospodarstwa rolnego liczony jest w podwójnej wysokości i łącznie wynosiłby dwukrotność sumy 17.006,54zł, co stanowi naruszenie art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dalej wskazać należy na kwestię związaną z doliczeniem do dochodu skarżącej zasądzonych alimentów. Z art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, iż przez dochód należy rozumieć określone tymże artykułem przychody i dochody po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób. W sprawie nie ustalono, by mąż skarżącej poza pracą w gospodarstwie otrzymywał inne przychody lub dochody. Należy więc przyjąć, iż mąż skarżącej zasądzoną kwotę alimentów uzyskuje z dochodu z gospodarstwa rolnego, którego skarżąca jest współwłaścicielem i z którego to 4 Sygn. akt II SA/Ol 546/06 gospodarstwa został przyjęty dochód do ustalenia sytuacji materialnej skarżącej w niniejszej sprawie. W takiej sytuacji dochodzi do tego, że do dochodu skarżącej uzyskanego z gospodarstwa rolnego, który w całości został przypisany skarżącej, doliczono jeszcze dochód w postaci alimentów, który uzyskał małżonek skarżącej, jak należy rozumieć także z tego samego gospodarstwa, co jest sprzeczne z art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ przy doliczeniu do dochodu rodziny skarżącej kwoty zasądzonych alimentów pominął zupełnie fakt, że skarżąca jest jedynie współwłaścicielem gospodarstwa rolnego, a z gospodarstwa tego utrzymuje się jeszcze dwuosobowa rodzina męża skarżącej. Organ nie odniósł się także, w jaki sposób świadczone na rzecz skarżącej alimenty obniżają dochód z gospodarstwa rolnego uzyskiwany przez męża skarżącej i czy ma to w ocenie organu wpływ na część dochodu, jaki z tego gospodarstwa uzyskuje rodzina skarżącej. Dodatkowo zauważyć należy, że w sprawie do dochodu rodziny wyliczonego za 2004r. z wydzierżawionej części gospodarstwa rolnego przyjęto wysokość czynszu z tytułu dzierżawy poniesionego przez męża skarżącej za 2005r., co wynika z pisma Agencji Nieruchomości Rolnych z dnia 16 marca 2006r., co w istocie uniemożliwia ustalenie wysokości dochodu rodziny za 2004r., skoro z akt nie wynika, jaka była w tym roku wysokość czynszu dzierżawnego. Z tych względów przyjąć należy, iż organy w sposób błędny ustaliły dochód rodziny skarżącej. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ l instancji winien ustalić wysokość czynszu z tytułu dzierżawy jaki poniósł mąż skarżącej w 2004r. Następnie określić dochód rodziny skarżącej uzyskany z gospodarstwa rolnego, którego skarżąca jest współwłaścicielem, nie zaś jedynym właścicielem utrzymującym się z tegoż gospodarstwa i uzyskującym dochód z tegoż źródła. Organ winien więc mieć na uwadze obliczając dochód z gospodarstwa, iż z gospodarstwa tego utrzymują się dwie rodziny składające się łącznie z 5 osób. Dodatkowo wskazać należy, iż za takim sposobem obliczenia dochodu rodziny skarżącej w 2004r. przemawia także fakt, iż separacja pomiędzy małżonkami została wprawdzie orzeczona w grudniu 2004r, ale wyrok ten stał się prawomocny dopiero 5 stycznia 2005r. W tym stanie rzeczy w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł jak w sentencji wyroku oraz z mocy art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku. Na podstawie art. 200 i 205 § 1 ustawy z 30 sierpnia 5 Sygn. akt II SA/Ol 546/06 2002r. Sąd zasądził na rzecz skarżącej koszty postępowania niezbędne do celowego dochodzenia praw na kwotę 40 zł obejmujące koszty przejazdu strony do Sądu.