II SA/Ol 552/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie świadczenia rodzinnego postanawia: 1) umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, 2) odmówić ustanowienia dla skarżącej radcy prawnego. Wyrokiem z dnia 14 września 2017 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]", Nr "[...]". We wniosku z dnia 23 października 2017 r., złożonym na urzędowym formularzu PPF, skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu podniosła, że posiada skromny dochód, który w całości pochłaniany jest przez bieżące wydatki, w tym opłatę za pokój, dopłaty do rachunków za prąd, gaz i wodę, opłatę za żłobek dziecka i wydatki na żywność. Dodatkowo posiada wysoką łączną ratę kredytów, a od września podjęła naukę w celu podwyższenia kwalifikacji zawodowych mając na uwadze przyszłość własną i dziecka. Wskazała, że dziecko jest osobą niepełnosprawną i dodała, że nie dostaje z tego tytułu należnej pomocy finansowej od Państwa. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dzieckiem. Do jej majątku należy samochód marki "[...]", rok prod. "[...]" oraz motocykl "[...]", rok prod. "[...]". Skarżąca dodała, że "jest tylko właścicielem na dokumencie kupna" wskazanego motocykla i nie posiada nawet uprawnień do kierowania tym pojazdem, na dowód czego załączyła kopię prawa jazdy. W rubryce nr 10 skarżąca wykazała dochód z tytułu wynagrodzenia za staż w kwocie "[...]" i z tytułu alimentów na dziecko w kwocie "[...]", co stanowi łącznie "[...]". W rubryce nr 11 jako zobowiązania i stałe wydatki wskazała: opłatę za pokój - "[...]", dopłaty do rachunków za wodę, prąd, gaz - "[...]", opłatę za żłobek - "[...]", czesne w szkole - "[...]", ratę pożyczki/kredytu - "[...]", co stanowi łącznie "[...]". Dodała, że resztę pieniędzy pochłania zakup żywności, odzieży, leków, środków czystości i higieny osobistej. Do wniosku skarżąca załączyła kopie: "umowy kupna-sprzedaży motocykla" z dnia "[...]", "umowy kupna-sprzedaży" samochodu z dnia "[...]", dokumentów potwierdzających wysokość wykazanych wydatków związanych z opłatami za żłobek i czesne, orzeczenia o niepełnosprawności dziecka, aneksów (częściowych) do dwóch umów pożyczki, potwierdzających wskazaną wysokość aktualnych rat z tego tytułu, wyciągów z rachunku bankowego dwóch banków: "[...]" i "[...]" odpowiednio za okres 01.07.2017-23.10.2017 i 01.07.2017-01.09.2017, z których wynika, że w "[...]" skarżąca zaciągnęła w tym drugim dwie pożyczki w kwotach "[...]" i "[...]" (saldo na dzień 30.09.2017 wynosi odpowiednio "[...]" i "[...]"). W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej 2-osobowej rodziny oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez skarżącą oświadczenia wezwana została ona do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych w zakresie odnoszącym się do źródeł utrzymania skarżącej i jej dziecka w 2017 r. (z tytułu alimentów, świadczeń z pomocy społecznej, świadczeń rodzinnych, tzw. "500+" lub z tytułu innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje polskie i/lub zagraniczne bądź osoby trzecie i/lub członków rodziny, stażu i innych tytułów poprzedzających rozpoczęcie jego odbywania), wykazanych we wniosku samochodu osobowego i motocykla, spłacanych obecnie pożyczek, a ponadto wyciągów z posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, z okresów: 1.05.2017 - 30.06.2017 oraz od dnia 1 października 2017 r. do dnia udzielenia odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie. W wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na przedmiotowe wezwanie, skarżąca przesłała dodatkowe oświadczenie z dnia 17 listopada 2017 r., w którym wskazała, że obecnie na dziecko nie dostaje żadnej pomocy finansowej od Państwa, zaś świadczenia rodzinne pobierała do "[...]". Z przedłożonego zaświadczenia wynika, że w okresie "[...]" pobierała również świadczenie wychowawcze w kwocie 500 zł. Skarżąca oświadczyła, że ona sama otrzymuje wsparcie finansowe z ośrodka pomocy społecznej, na dowód czego załączyła zaświadczenie, z którego wynika, że pobierała/pobiera zasiłek okresowy ("[...]"), zasiłek celowy na dożywianie ("[...]") oraz otrzymuje pomoc w formie opłacenia obiadów dziecka w przedszkolu ("[...]"). Dodała, że oprócz wskazanej pomocy wspiera ją mama - emerytka. Jest to w 95% pomoc w formie żywności i odzieży. Zdarza się jednak, że pożycza jej pieniądze na życie lub wydatki niezbędne lub niespodziewane. Ostatnio pożyczyła jej na ubezpieczenie samochodu i naprawę rozrządu w łącznej kwocie "[...]". Skarżąca dodała, że zawsze stara się oddawać pożyczone pieniądze, ale jest to proces długotrwały. Oddaje je w miarę możliwości w ratach, szybciej zaś, gdy uda się jej sprzedać nieużywane już rzeczy. Skarżąca wyjaśniła, że alimenty w kwocie "[...]", zgodnie z załączoną kopią ugody sądowej, otrzymuje głównie do ręki od ojca dziecka lub jego znajomych. Oświadczyła również, że w 2017 r. zanim podjęła staż nie posiadała żadnego dochodu poza pomocą z ośrodka pomocy społecznej. Odnosząc się do kwestii związanych z majątkiem, stwierdziła, że samochód osobowy jest jej niezbędny w życiu codziennym - w związku z dojazdami do pracy, do żłobka, wizytami u lekarzy oraz przedstawiła wysokość i rodzaj kosztów związanych z jego utrzymaniem i użytkowaniem. W dalszej kolejności stwierdziła, że nie korzysta z motocykla. Oświadczyła: "Wszelkie koszty związane z eksploatacją i utrzymaniem nie należą do mojej osoby. Motocykl stoi obecnie pod plandeką i nie jest używany. (...) Sprzedać go nie mogę bo to faktycznie nie mój motocykl (...)". Skarżąca wyjaśniła, że "[...]". Oświadczyła, że spłacane obecnie pożyczki zostały zaciągnięte w celu rozpoczęcia działalności gospodarczej, niestety nie udało się jej zrealizować tego celu, a środki pieniężne, wobec tego, że nie pracowała i przy ratach w wysokości "[...]", "rozeszły się w ciągu kilku miesięcy" - na życie. Stwierdziła, że za środki pochodzące z tych pożyczek nie kupiła nic wartościowego, co mogłaby sprzedać. Przedstawiając wyciągi z rachunków bankowych za okresy 1.05.2017-30.06.2017 r. oraz 1.10.2017-14.11.2017, skarżąca dodała, że załącza również kopię potwierdzenia rezerwacji hotelu w dniach 25-27.12.2017 r. (transakcja z dnia 10.11.2017 r.), która stanowi prezent świąteczny dla mamy. Wskazała, że w ten sposób chce oddać mamie dług związany z wydatkami na samochód. Cena rezerwacji ("[...]") to nie w pełni kwota długu, lecz mama znając jej sytuację finansową pieniędzy by nie przyjęła, a ona nie umie być dłużna, przy okazji też odwdzięczy się za udzielaną jej i dziecku pomoc. Wyjaśniła, że kwotę tą uzbierała ze sprzedaży własnych rzeczy i okazjonalnych, drobnych prac "[...]" oraz z poczynionych oszczędności. Do dodatkowego oświadczenia skarżąca załączyła ponadto kopie: umowy o zorganizowanie stażu z dnia "[...]" i aneksu do tej umowy, z których wynika, że okres odbywania stażu został ustalony od dnia "[...]" do dnia 30 listopada 2017 r. Mając na uwadze powyższe zważyć należy, co następuje: Wobec tego, iż z mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., w skrócie: p.p.s.a.), skarżąca nie ma w niniejszej sprawie obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie jako zbędne podlega umorzeniu stosownie do art. 249a p.p.s.a. Tym samym w zakresie merytorycznego rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku pozostaje kwestia ustanowienia radcy prawnego. Zgodnie z art. 262 p.p.s.a., do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Jak wynika z odpowiedniego zastosowania art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika dla osoby fizycznej następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść związanego z tym kosztu, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej jego otrzymanie. Nie wystarczy przy tym wskazanie, że poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną strony. Strona wykazać powinna, że posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie kosztów tego postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb, a ponadto, że środki, którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż skarżąca nie wykazała wiarygodnie, że nie była i nie jest w stanie ponieść wymaganych w niniejszej sprawie kosztów postępowania. Wskazać należy, że na skutek wezwania skarżąca złożyła wprawdzie dodatkowe wyjaśnienia, starając się wykazać, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, lecz złożone przez nią oświadczenia nie mogą być uznane za wiarygodne, gdyż podnoszone przez nią okoliczności i wskazywane zachowania kłócą się zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Wskazać należy, że na skutek wezwania skarżąca, przedstawiając wyciągi z rachunków bankowych, w tym za okres 1.10.2017-14.11.2017, z którego wynika dokonanie w dniu 10.11.2017 r. przelewu wychodzącego w kwocie "[...]" tytułem "HOTEL (...)", oświadczyła, że załącza również kopię potwierdzenia rezerwacji hotelu w dniach 25-27.12.2017 r., która stanowi prezent świąteczny dla mamy. Mając to na uwadze, w pierwszej kolejności stwierdzić należy, że wskazana kwota, która jak wynika z wyjaśnień skarżącej pochodzi z poczynionych przez nią oszczędności, nie została wykazana w rubryce nr 7.2.1. wniosku z dnia 23 października 2017 r. z ewentualnym wskazaniem jej planowanego przeznaczenia. Sam ten fakt czyni złożone we wniosku oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach niewiarygodnym i nie pozwala uznać, że przedstawione w nim informacje odpowiadają rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącej. Do drugie, przyjmując nawet możliwość przypadkowego przeoczenia braku wykazania wskazanych oszczędności, stwierdzić należy, że w sytuacji, gdy mama skarżącej nie oczekiwała zwrotu "długu" z tytułu udzielonej jej pomocy finansowej na naprawę samochodu, przeznaczenie wskazanych oszczędności na cele, które nie odpowiadają kategorii wydatków koniecznych dla utrzymania rodziny, a tym samym nie korzystają z pierwszeństwa przed należnościami na rzecz Skarbu Państwa, nie może być uznane za usprawiedliwione. W aktualnej sytuacji finansowej skarżącej wydanie uzbieranych oszczędności wydaje się również nieracjonalne. Pomijając kwestię trafności samego prezentu świątecznego, polegającego na rozdzieleniu rodziny w okresie świąt, wobec niestabilnej sytuacji finansowej z powodu niepewności co do dalszego zatrudnienia i jego trwałości (skarżąca nie wskazała, że staż będzie przedłużony lub zostanie zawarta umowa z organizatorem stażu), wydatkowanie oszczędności, które mogłyby być ewentualnym zabezpieczeniem na potrzeby rodziny w przypadku pogorszenia się sytuacji finansowej, jest nielogiczne, szczególnie że w tej sytuacji skarżąca będzie znowu zmuszona korzystać z pomocy mamy. W tych okolicznościach, trudna do zrozumienia jest również jej decyzja o podjęciu od września odpłatnie nauki i obciążeniu budżetu domowego o dodatkowe "[...]", co oznacza, że przy dochodzie z tytułu wynagrodzenia za staż i alimentów po pokryciu wykazanych wydatków (opłaty mieszkaniowe, za żłobek i szkołę oraz raty pożyczek - łącznie "[...]"), na wyżywienie i inne wydatki konieczne 2-osobowej rodziny pozostaje wyłącznie ok. "[...]" oraz środki z zasiłku celowego na dożywianie w kwocie "[...]". W świetle powyższego stwierdzić należy, że wskazane zachowania skarżącej przeczą twierdzeniu, że rzeczywiście znajduje się w trudnej sytuacji finansowej oraz nie posiadała i nie posiada możliwości zdobycia środków pieniężnych, które mogłyby być przeznaczone na sfinansowanie kosztów postępowania związanych z jej udziałem w niniejszej sprawie. W dalszej kolejności, wskazać należy, że skarżąca, próbując wykazać trudną sytuację finansową, powołała się na obowiązek spłaty rat zaciągniętych pożyczek w łącznej kwocie "[...]". Mając to na uwadze, wskazać należy, że w orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty pożyczek, nie mogą mieć co do zasady pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia NSA: z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, i z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przy ocenie tego wydatku istotne znaczenie ma cel zaciągniętej pożyczki i sposób wydatkowania środków pochodzących z tego tytułu. W warunkach niniejszej sprawy, skarżąca odpowiadając na wezwanie do wskazania celu, na jaki wydatkowane zostały środki pieniężne pochodzące z pożyczek, zaciągniętych w "[...]" na łączną kwotę "[...]" (zgodnie z przedłożonymi wyciągami z rachunku bankowego), a w przypadku wydatkowania ich na składniki majątkowe - dodatkowo do wskazania rodzaju poszczególnych składników majątkowych, ich aktualnego stanu, wartości i sposobu wykorzystania, oświadczyła, że pożyczki zostały zaciągnięte w celu rozpoczęcia działalności gospodarczej, lecz celu tego nie udało się jej zrealizować, a środki pieniężne "rozeszły się w ciągu kilku miesięcy" - na życie. Oświadczenie skarżącej trudno jest uznać za wiarygodne. Wskazać należy, że skarżąca nie figuruje, w dostępnej na stronie internetowej https://prod.ceidg.gov.pl, Bazie przedsiębiorców (Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej), którzy rozpoczęli i zakończyli działalność gospodarczą. Nawet zaś jeśli nie doszło do formalnego rozpoczęcia działalności gospodarczej, to zauważyć należy, że z doświadczenia życiowego wynika, że rozpoczęcie działalności wiąże się co do zasady z pewnymi nakładami inwestycyjnymi, w tym często z nabyciem składników majątku firmy, zakupem towarów handlowych, itd. Stwierdzenie, że za - w istocie znaczną - kwotę "[...]" skarżąca nie kupiła nic wartościowego, a środki pieniężne "rozeszły się w ciągu kilku miesięcy" trudno uznać tym samym za wiarygodne. W tych okolicznościach nie można uznać, że spłata wskazanych pożyczek stanowi wydatek, któremu przyznać należy pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Odnosząc się do kwestii majątkowych, zauważyć również należy, że formalnie do majątku skarżącej należy motocykl, który jako że nie jest wykorzystywany przez 2-osobową rodzinę mógłby stanowić dodatkowe źródło jej dochodu. Okoliczność ta nie może pozostać bez wpływu na ocenę sytuacji materialnej skarżącej. Jeśli zaś rzeczywiście pewne okoliczności nie pozwalają jej na swobodne dysponowanie tym motocyklem to w interesie skarżącej jest uregulowanie kwestii prawnych dotyczących tego motocyklu. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie wykazała wiarygodnie, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy. W oparciu o złożone przez nią oświadczenia nie jest możliwe stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że przedstawiona przez nią sytuacja rodzinna i materialna odpowiada sytuacji rzeczywistej, a to uniemożliwia również ocenę, czy skarżąca rzeczywiście nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla 2-osobowej rodziny. Prawo pomocy jest natomiast instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie uczyniła. Wobec powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.