II SA/Ol 556/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Matuszak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Sędzia WSA Irena Szczepkowska Protokolant Grażyna Wojtyszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lipca 2009 r. sprawy ze skargi M.L. na decyzję Wojewody z dnia "[...]". nr "[...]" w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia oddala skargę. WSA/wyr.1 – sentencja wyroku Z przedstawionych Sądowi administracyjnych akt sprawy wynika, że M. L. w dniu 14.05.2003r. zarejestrował się w Powiatowym Urzędzie Pracy w E. Decyzją z dnia 16.05.2003r., nr "[...]", Starosta uznał go za osobę bezrobotną i przyznał prawo do zasiłku dla bezrobotnych od dnia 22.05.2003r. Następnie M. L. utracił prawo do zasiłku dla bezrobotnych od dnia 23.05.2004r. z powodu upływu maksymalnego okresu jego pobierania. Dnia 1.06.2004r. M. L. podjął zatrudnienie, wobec czego decyzją Starosty z dnia 4.08.2004r. utracił z tym dniem status bezrobotnego, a w dniu 31.01.2006r. M. L. dokonał ponownej rejestracji w PUP i decyzją Starosty z dnia 8.02.2006r., nr "[...]", uznany został za osobę bezrobotną z prawem do zasiłku dla bezrobotnych od dnia 31.01.2006r. We wrześniu 2006r. M. L. przedłożył w urzędzie pracy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w E. z dnia 22.12.2005r., znak "[...]", z której wynikało, że ustalono mu od dnia 1.01.2006r. prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy na dalszy okres, tj. do dnia 30.11.2006r. Mając na uwadze powyższą informację, wznowione zostało postępowanie w sprawie uznania M. L. za osobę bezrobotną oraz przyznania mu prawa do zasiłku dla bezrobotnych. W dniu 15.11.2006r. Starosta wydał decyzję nr "[...]", którą uchylił decyzję własną z dnia 8.02.2006r., nr "[...]". Ponadto Starosta mając na uwadze, że decyzja ZUS z dnia 22.12.2005r. ustalała prawo do renty na dalszy okres, wystąpił do organu rentowego o udzielenie informacji na temat momentu pierwotnego nabycia prawa do renty przez M. L. Z uzyskanego w odpowiedzi pisma ZUS Oddział w E. z dnia 29.11.2006r. wynikało, że M. L. pobierał świadczenie rentowe od dnia 14.05.2003r. do dnia 30.11.2006r. Uwzględniając tą informację, Starosta wznowił także postępowanie w przedmiocie posiadania przez M. L. statusu osoby bezrobotnej oraz prawa do zasiłku w okresie pokrywającym się z okresem pobierania świadczenia rentowego, a następnie decyzją z dnia 6.12.2006r., znak "[...]", uchylił wydane uprzednio przez siebie decyzje ostateczne orzekające: o uznaniu M. L. za osobę bezrobotną z dniem 14.05.2003r. i przyznaniu mu prawa do zasiłku od dnia 22.05.2003r., o utracie prawa do zasiłku od dnia 23.05.2004r. oraz o utracie statusu bezrobotnego od dnia 1.06.2004r. Decyzją z dnia 9.02.2007r., Nr "[...]", działający z upoważnienia Prezydenta Miasta – Kierownik Działu Rynku Pracy Powiatowego Urzędu Pracy orzekł o zwrocie przez M. L. nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych w kwocie 5.381,50 zł. wypłaconego w okresach od dnia 1.01.2004r. do dnia 22.05.2004r. (2.384,60 zł) oraz od dnia 8.02.2006r. do dnia 31.07.2006r. (2.996,90 zł). Jako podstawę prawną orzeczenia wskazał art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. "c", art. 76 ust. 1, ust. 2 pkt 1 i ust. 3 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2004r. Nr 99, poz. 1001 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej jako: k.p.a.). W uzasadnieniu decyzji podał, że posiadana przez organ dokumentacja w sposób niebudzący wątpliwości wskazuje, że M. L. pobierał dwukrotnie zasiłek dla bezrobotnych na podstawie nieprawdziwych oświadczeń, o czym świadczą podpisywane przez niego comiesięczne oświadczenia o dochodach. W tej sytuacji wypłacony mu za ww. okresy zasiłek dla bezrobotnych stanowi świadczenie nienależnie pobrane i jako taki podlega zwrotowi. W odwołaniu od powyższej decyzji M. L. argumentował, że decyzja PUP jest niesłuszna i należy ją w całości uchylić, a postępowanie umorzyć. Z powodu braku możliwości poruszania się i braku dostępu do powołanych przepisów wniósł o przesłanie akt postępowania do aresztu śledczego celem zapoznania się z nimi oraz udostępnienie mu tekstu aktów prawnych regulujących sytuację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Nadmienił, że szczegółowe uzasadnienie odwołania przedstawi po wykonaniu powyższych czynności. Postanowieniem z dnia 2.04.2007r. Wojewoda zawiesił postępowanie odwoławcze w sprawie ze względu na fakt, że M. L. zaskarżył do Sądu jego decyzję z dnia 08.02.2007r., którą orzeczono o odmowie uznania go za osobę bezrobotną oraz to, że jednoznaczne ustalenie możliwości posiadania statusu bezrobotnego miało kluczowy wpływ na dokonanie oceny, czy zasadne jest żądanie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku. Postępowanie zostało podjęte w dniu 18.03.2009r. po uprawomocnieniu się wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie oddalającego skargę M. L. Po rozpatrzeniu odwołania, Wojewoda decyzją z dnia 27.03.2009r., nr "[...]", działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, utrzymał w mocy zaskarżona decyzję. W uzasadnieniu podał, iż w jego ocenie nie budzi wątpliwości, że M. L. od dnia 14.05.2004r. był uprawniony do renty z tytułu niezdolności do pracy. Stosownie zaś do treści art. 2 ust 1 pkt 2 lit. "c" ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, status bezrobotnego może posiadać wyłącznie osoba, która m.in. nie posiada prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. W tej sytuacji uprawnionym jest stwierdzenie, że rejestrując się dwukrotnie w PUP w dniach 14.05.2003r. oraz 31.01.2006r., M. L. w istocie nie spełniał ustawowych warunków posiadania statusu osoby bezrobotnej, a w konsekwencji także pobierania zasiłku dla bezrobotnych. Dodał, iż z akt sprawy wynika ponadto, że skarżący nie informował PUP o posiadanych uprawnieniach rentowych, zarówno w trakcie obu rejestracji w urzędzie pracy, jak i w czasie posiadania statusu bezrobotnego. Co więcej, rejestrując się za każdym razem podpisywał zamieszczone w karcie rejestracyjnej oświadczenie, stwierdzając, że nie nabył prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Ponadto w czasie posiadania statusu bezrobotnego składał cyklicznie oświadczenia o nieosiąganiu dochodów pomimo, że faktycznie uzyskiwał dochód z tytułu renty, jednakże go nie wykazywał. Nadmienił, że w dniu 31.01.2006r. skarżący otrzymał egzemplarz informacji dla osób rejestrujących się w powiatowym urzędzie pracy, w której zamieszczono pouczenie o warunkach posiadania statusu bezrobotnego, w tym o warunku dotyczącym braku uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy oraz zasadach uznania świadczenia pobranego z Funduszu Pracy za nienależne oraz jego zwrotu. W tych okolicznościach, jak podniósł, w pełni uprawniony jest wniosek, że M. L. złożył nieprawdziwe oświadczenie o nie posiadaniu prawa do renty, skutkiem czego wypłacono mu nienależnie zasiłek dla bezrobotnych, zatem zasadne jest żądanie jego zwrotu za okres nie objęty przedawnieniem stosownie do dyspozycji art. 76 ust. 3 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Odnosząc się do podniesionych w odwołaniu postulatów wskazał, że rozstrzygnięcie w sprawie zostało podjęte w oparciu o znane już skarżącemu dokumenty i okoliczności, które były poddawane uprzednio analizie w toku postępowań prowadzonych przez organy zatrudnienia w przedmiocie możliwości posiadania przez niego statusu bezrobotnego, jak również w oparciu o składane przez niego osobiście oświadczenia. W tej sytuacji, jak dodał, przesłanie całości akt sprawy do miejsca aktualnego pobytu skarżącego jest niecelowe. Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie M. L. żądając jej uchylenia. Podniósł, że decyzja ta narusza zasady państwa prawnego i jako niesłuszna winna być uchylona. Argumentował, że organy nie ustaliły daty doręczenia mu decyzji ZUS, która nie była jeszcze prawomocna, a ponadto w dacie wydania tej decyzji nie uzyskał żadnego świadczenia, które mógłby wskazać w PUP. Stwierdził, że bark tych ustaleń czyni zaskarżoną decyzję sprzeczną z prawem, ponieważ pozbawienie świadczeń z zasiłku chorobowego mogło nastąpić nie prędzej, niż za miesiąc następny po wypłacie świadczeń określonych decyzją ZUS z dnia 14.05.2003r. Odnosząc się do rejestracji z dnia 31.01.2006r., podał, że nieuprawnionym jest wniosek o świadomym wprowadzeniu urzędu pracy w błąd. Wyjaśnił, że decyzją z dnia z dnia 22.12.2005r., ZUS orzekł o "częściowej niezdolności do pracy", co nie jest równoznaczne z "niezdolnością do pracy", którą ustawodawca przewidział w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. "c" ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Wywiódł, iż trudno jest przyjąć, że ustawodawca tworząc ustawę o rynku pracy nie znał nomenklatury, jaką zawarł w ustawie z dnia 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś mając na uwadze zapis ustawy, częściowa niezdolność do pracy, nie jest niezdolnością do pracy, ta bowiem z natury rzeczy musi być pełna i całkowita. Wskazał ponadto, iż bezsporne jest, że ujawnił PUP fakt pobierania świadczenia rentowego, a okoliczność ta dowodzi braku celu świadomego wprowadzenia PUP w błąd. W odpowiedzi na skargę Wojewoda, w całości podtrzymując argumentację zawartą w zakwestionowanej decyzji, wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do treści skargi wskazał, że decyzja ZUS z dnia 17.06.2003r. przyznawała skarżącemu prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy nie od dnia wydania lub uprawomocnienia się decyzji, lecz od dnia zaprzestania pobierania zasiłku chorobowego, tj. od dnia 14.05.2003r. Oznacza to, że na dzień rejestracji w PUP, skarżący był osobą posiadającą prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy. Wprawdzie świadczenie rentowe wypłacono skarżącemu później, jednakże wypłata nastąpiła za okres od chwili nabycia prawa do renty. Błędny jest także wywód skarżącego o rozróżnieniu pojęć "częściowej niezdolności do pracy" i "niezdolności do pracy". Niezdolność do pracy może mieść charakter całkowity lub częściowy, a skoro ustawodawca nie określił wart. 2 ust. 1 pkt 2 lit. "c" ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy stopnia niezdolności do pracy, to należy rozumieć, że posiadanie prawa do renty z tyłu niezdolności do pracy wyklucza możliwość jednoczesnego posiadania statusu osoby bezrobotnej i wynikającego z niego prawa do zasiłku dla bezrobotnych, bez względu na to czy niezdolność do pracy ma charakter całkowity czy częściowy. W takim przypadku przy ustalaniu momentu, w jakim dana osoba przestała spełniać kryteria uznania za bezrobotnego, istotny jest moment nabycia uprawnień rentowych, a nie faktycznej wypłaty świadczenia. Ponadto ustawa definiuje bezrobotnego, jako osobę, która nie nabyła prawa do renty. Stąd też skarżący nie powinien w ogóle uzyskać statusu bezrobotnego, posiadając na dzień rejestracji w urzędzie pracy prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy. Dodał, że Prezydent Miasta decyzja z dnia 5.05.2009r. umorzył w całości świadczenie przypisane M. L. do zwrotu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) Sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest zatem władny oceniać takiej okoliczności jak pokrzywdzenie strony orzeczeniem, jak też okoliczności, czy rozstrzygnięcie wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. kontroli legalności zaskarżonego aktu Sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli zakwestionowanej decyzji Sąd nie dostrzegł uchybień skutkujących jej wzruszeniem. Sprawa została bowiem dostatecznie wyjaśniona do rozstrzygnięcia, zebrane dowody zostały poprawnie ocenione pod kątem wiarygodności, w wyniku czego poczyniono trafne ustalenia faktyczne, które przyjęto za podstawę zasadnych rozważań i prawidłowego rozstrzygnięcia. Zatem decyzja ta nie uchybia przepisom prawa procesowego. Nie narusza ona także przepisów prawa materialnego. Punktem wyjścia dla rozważań o zasadności podjętego rozstrzygnięcia należy uczynić ustaloną bezspornie okoliczność, iż skarżący pobierał od dnia 14.05.2003r. rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, co jednoznacznie potwierdzone zostało w piśmie ZUS z dnia 29.11.2006r. Natomiast decyzją Starosty z dnia 8.02.2006r., nr "[...]", skarżący uznany został za osobę bezrobotną z prawem do zasiłku dla bezrobotnych od dnia 31.01.2006r. Doprecyzowanie pojęcia osoby bezrobotnej było uregulowane na gruncie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy - w art. 2 ust. 1 pkt 2 - i oznaczało (w dacie podjęcia decyzji przez Starostę o uznaniu skarżącego za osobę bezrobotną) osobę nie zatrudnioną i nie wykonującą innej pracy zarobkowej, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującego w danym zawodzie lub służbie, nie uczącą się w szkole w systemie dziennym, zarejestrowaną we właściwym dla miejsca zameldowania (stałego lub czasowego) powiatowym urzędzie pracy, jeżeli m.in. nie nabyła prawa do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej, renty socjalnej albo po ustaniu zatrudnienia, innej pracy zarobkowej, zaprzestaniu prowadzenia pozarolniczej działalności, nie pobiera zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, świadczenia rehabilitacyjnego, zasiłku chorobowego lub macierzyńskiego. Powzięcie zatem przez organ wiadomości o pobieraniu przez skarżącego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy sprawiło, że organ uznał, iż skarżący od dnia 1.04.2004r. nie spełniał statusu osoby bezrobotnej. Okoliczność ta doprowadziła do wznowienia postępowania i uchylenia - decyzją Starosty z dnia 6.12.2006r. - decyzji przyznającej prawo do zasiłku dla bezrobotnych. Pomimo ostateczności tej decyzji, skarżący w sprawie o zwrot nienależnego świadczenia kwestionuje co do zasady podstawy odebrania przyznanego świadczenia. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 76 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Konieczne staje się zatem ustalenie czy spełnione zostały przesłanki do żądania zwrotu przedmiotowego świadczenia. Przepis art. 76 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy stanowi w ust. 1, że osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. Z kolei z ust. 2 tego przepisu wynika, że za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się: 1) świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach; 2) świadczenie pieniężne wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie; 3) zasiłek, dodatek szkoleniowy, stypendium lub inne świadczenie pieniężne finansowane z Funduszu Pracy wypłacone osobie za okres, za który nabyła prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej, renty rodzinnej, renty socjalnej, zasiłku chorobowego lub świadczenia rehabilitacyjnego, jeżeli organ rentowy, który przyznał świadczenie, nie dokonał jego pomniejszenia na zasadach określonych w art. 78; 4) koszty szkolenia, w przypadku określonym w art. 41 ust. 6; 5) zasiłek wypłacony za okres, za który, w związku z orzeczeniem sądu, wypłacono wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy lub odszkodowanie z tytułu wadliwego wypowiedzenia umowy o pracę; 6) świadczenie pieniężne wypłacone z Funduszu Pracy za okres po śmierci uprawnionego, 7) świadczenie przedemerytalne wypłacone w kwocie zaliczkowej, jeżeli organ rentowy odmówił wydania decyzji ustalającej wysokość emerytury w celu ustalenia wysokości świadczenia przedemerytalnego. Za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się zatem świadczenie pieniężne wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie. Analiza akt sprawy wskazuje, że M. L. dokonując w dniu 31.01.2006r. czynności rejestracji w Powiatowym Urzędzie Pracy nie złożył oświadczenie o przysługującym mu świadczeniu rentowym. W tych okolicznościach bezspornym jest stwierdzenie, że skarżący nie spełniał kryterium osoby bezrobotnej w momencie przyznania prawa do zasiłku dla bezrobotnych, w związku z czym zasiłek wypłacano osobie nieuprawnionej ze względu na przysługujące jej prawo do świadczenia rentowego, na podstawie nieprawdziwego oświadczenia. Przedstawione w ten sposób ustalenia prowadzą do jednoznacznego wypełnienia dyspozycji normy prawnej cyt. wyżej przepisu art. 76 ust. 2 pk 2, określającego jeden z przypadków otrzymania nienależnego świadczenia, podlegającego zwrotowi w myśl przepisu art. 76 ust.1 cyt. ustawy. Ponadto w ocenie Sądu prawidłowo również zastosowana została przez rozstrzygające organy regulacja zawarta w art. 76 ust. 3 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, na podstawie której orzeczono o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych tylko za okres faktycznego pobierania zasiłku, tj. od dnia 1.01.2004r. do dnia 22.05.2004r. (2.384,60 zł.) oraz od dnia 8.02.2006r. do dnia 31.07.2006r. (2.996,90 zł). Utrzymanie więc w mocy decyzji organu pierwszej instancji przez Wojewodę było zgodne z prawem. Organ odwoławczy dokonał prawidłowej oceny postępowania organu pierwszej instancji oraz wydanego rozstrzygnięcia, dając temu wyraz w uzasadnieniu decyzji. Niezależnie od powyższego wskazać należy, że decyzją z dnia 5 maja 2009r., nr "[...]", działający z upoważnienia Prezydenta Miasta– z-ca Dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy umorzył w całości zwrot nienależnie pobranego przez M. L. świadczenia pieniężnego. W niniejszej sprawie okoliczność ta jest dla skarżącego o tyle istotna, iż znosi nałożony na niego zakwestionowanymi decyzjami obowiązek zwrotu nienależnie pobranego zasiłku. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji wyroku.