II SA/Ol 558/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędzia WSA Hanna Raszkowska Asesor WSA Beata Jezielska (spr.) Protokolant Grzegorz Klimek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 października 2004 r., sprawy ze skargi S. W. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 29 lipca 2003 r.; II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego kwotę 200 złotych (dwieście) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. II SA/Ol 558/04 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 29 lipca 2003r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił uchylenia własnej decyzji z dnia 22 lipca 1999r. i poprzedzającej ją decyzji z dnia 26 maja 1999r. o pozbawieniu S. W. uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu podano, iż w wyniku przeprowadzonego postępowania weryfikacyjnego pozbawiono stronę uprawnień kombatanckich, a Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę na ostateczną decyzję w tej sprawie. Wskazano, iż w dniu 16 maja 2003r. wnioskodawca złożył podanie, które organ zakwalifikował jako wniosek o uchylenie decyzji ostatecznej o pozbawieniu uprawnień kombatanckich w trybie art. 154 § l Kodeksu postępowania administracyjnego. W ocenie organu wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie. Wskazano, iż S. W. był zatrudniony w Powiatowym Urzędzie Bezpieczeństwa jako wartownik. Stosownie zaś do przepisów ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które pełniły służbę lub funkcję i były zatrudnione w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa, Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Powołując się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Sądu Najwyższego wyjaśniono, iż przez osobę zatrudnioną w rozumieniu tych przepisów należy rozumieć również osoby zatrudnione w aparacie bezpieczeństwa publicznego w ramach stosunku pracy. Dotyczy to także osób, które nie pełniły w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa służby lub funkcji. Jednocześnie podniesiono, iż w aktach sprawy brak jest dowodów na to, iż wnioskodawca został skierowany do pracy w Urzędzie Bezpieczeństwa przez organizacje niepodległościowe lub był przez te organizacje zwerbowany w celu udzielenia im pomocy, co pozwalałoby na przywrócenie mu uprawnień kombatanckich. Powołano się przy tym na opinię społecznej komisji stowarzyszeń kombatanckich potwierdzającą brak okoliczności uzasadniających przywrócenie uprawnień kombatanckich. W związku z tym w ocenie organu nie została spełniona materialno-prawna przesłanka do uchylenia decyzji ostatecznej, a ponadto nie znaleziono podstaw do uznania iż za zmianą decyzji przemawia interes społeczny jak również słuszny interes strony postępowania. Powołano się także na fakt związania oceną prawną wyrażoną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. S. W. wniósł o ponowne rozpatrzenie jego prośby. Wyjaśnił, iż do pracy w Urzędzie Bezpieczeństwa został skierowany przez dowódcę w ramach służby wojskowej. Jednakże po dwóch miesiącach pracy zachorował i został zwolniony. We wniosku zwrócił się także do organu o poinformowanie go, jakie dokumenty winien przedłożyć wraz z wnioskiem. Decyzją z dnia 25 marca 2004r. wydaną po ponownym rozpatrzeniu wniosku Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję. Organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, wyjaśniając iż przedstawione przez stronę oświadczenia świadków potwierdzają jedynie działalność wnioskodawcy w Batalionach Chłopskich, a nie okoliczności uzasadniające przywrócenie uprawnień kombatanckich. Podano, iż z uwagi na zasadę trwałości decyzji ostatecznych wzruszenie jej może nastąpić tylko w wyjątkowych przypadkach, do których należy tryb określony w art. 154 Kodeksu postępowania administracyjnego. Wskazano, iż wprawdzie w interesie strony leżałoby uniknięcie sankcji wynikających z art. 25 ust. 2 ustawy o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, lecz organy administracji zobowiązane są działać na podstawie przepisów prawa i w przypadku braku podstaw do zachowania uprawnień kombatanckich muszą orzec o ich pozbawieniu. W związku z tym organ nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku strony. Na tę decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych skargę wniósł S. W.. Podał, iż przystał na propozycję odbycia służby wojskowej w ramach służby wartowniczej Urzędu Bezpieczeństwa, lecz uczynił to z powodu wywieranej na niego presji, a następnie wykorzystał fakt choroby jako powód do zwolnienia go ze służby. Skarżący wyjaśnił, iż po zwolnieniu ze służby nie został odsunięty od środowiska struktur walczących z systemem politycznym, a wręcz przeciwnie w ramach swoich możliwości wspierał ich działalność poprzez udzielanie im informacji. W związku z tym pozbawienie go uprawnień kombatanckich uważa za krzywdzące. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł ojej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Podnieść należy, iż w myśl art. l § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając skargę na decyzję Sąd dokonuje oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, obowiązujące w dacie orzekania przez organ administracji, jeżeli mogło mieć to wpływ na treść rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie Sąd dopatrzył się naruszenia prawa. Podnieść należy, iż zgodnie z art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego organy winny podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Mają one także obowiązek czuwania, aby strony i inni uczestnicy nie ponieśli szkody z powodu nieznajomości prawa oraz udzielania im w tym celu niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego). W niniejszej sprawie organ powyższych zasad nie zachował. Zważyć bowiem należy, iż w swoim podaniu skierowanym do organu skarżący zwrócił się z prośbą o "przywrócenie mu przywileju kombatanta", nie określając trybu w jakim ma to nastąpić. Nie wiadomo zatem, z jakich względów organ potraktował ten wniosek jako żądanie zmiany decyzji ostatecznej w trybie art. 154 Kodeksu postępowania administracyjnego. Słuszne jest przy tym stanowisko organu, iż zasada trwałości decyzji ostatecznych ogranicza możliwość ich wzruszenia tylko do trybów nadzwyczajnych, lecz art. 154 Kodeksu postępowania administracyjnego jest tylko jedynym z nich. Skoro zatem organ nie podjął żadnych kroków celem wyjaśnienia, na jakiej podstawie skarżący domaga się przywrócenia utraconych uprawnień, to zakwalifikowanie żądania strony jako wniosku o zmianę decyzji w trybie art. 154 Kodeksu postępowania administracyjnego było całkowicie dowolne i nie sposób uznać, iż takie załatwienie sprawy uwzględniało słuszny interes strony. Należy ponadto podnieść, iż w swoim wniosku skarżący oprócz żądania przywrócenia uprawnień kombatanckich prosił o wskazanie dokumentów, jakie winien przedłożyć. W tym zakresie organ także nie udzielił stronie żadnych wyjaśnień, uznając iż sprawa została już rozpatrzona, a Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 3 lutego 2000r. oddalił skargę Stefana W. na decyzję o utracie uprawnień kombatanckich. Wskazać jednak należy, iż wprawdzie ocena prawna wyrażona w tym wyroku ma charakter wiążący, jednakże została ona wyrażona w określonym stanie faktycznym. Nie wyklucza to jednak możliwości pojawienia się nowych dowodów, które nie były znane organowi, ani Sądowi. Dodatkowo należy wskazać, iż słuszne jest stanowisko organu, iż orzekanie w jednym z trybów nadzwyczajnych nie może prowadzić do obejścia przepisów prawa. Jeżeli zatem ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. Nr 17 poz. 75 ze zm.) określa przesłanki, w których następuje utrata uprawnień kombatanckich, to zmiana takiej decyzji może nastąpić tylko w przypadkach określonych przepisami prawa. Jednakże podnieść należy, iż przepisy rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień (Dz.U. Nr 116 poz. 745) przewidują możliwość przywrócenia utraconych uprawnień, lecz tylko pod warunkiem spełnienia wymogów tam określonych. Jednym z tych wymogów jest konieczność przedłożenia dowodów, iż osoba pozbawiona uprawnień kombatanckich z powodu pracy w określonych służbach lub organach została do nich skierowana przez organizacje niepodległościowe lub była przez te organizacje zwerbowana w celu udzielenia im pomocy. W związku z tym organ winien udzielić stronie wyczerpujących informacji w tym zakresie i pouczyć ją, jakie dowody należy przedłożyć. W związku z powyższym zaskarżoną decyzję, a także decyzję ją poprzedzającą należało uchylić w oparciu o art. 145 § l pkt l lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270). O kosztach orzeczono do art. 200 tej ustawy. Sąd podjął rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.