II SA/Ol 568/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 3 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku C.C. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi C.C. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy. We wniosku z dnia 28 sierpnia 2008 r., złożonym na urzędowym formularzu, C.C. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia "[...]", Nr "[...]". W uzasadnieniu podniósł, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku dla utrzymania własnego i najbliższej rodziny. Jego stan zdrowia oraz stopień skomplikowania sprawy sprawiają ponadto, że nie jest on również w stanie sam skutecznie bronić swoich racji przed Sądem. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Do majątku 2-osobowej rodziny, której źródłem utrzymania są świadczenia emerytalne i rentowe, należy mieszkanie. W rubryce nr 11 skarżący dodał, iż większa część wspólnych dochodów przeznaczana jest na zakup leków i "na życie". Do przedmiotowego wniosku skarżący załączył spis ponoszonych wydatków na leki i utrzymanie mieszkania według stanu na "[...]" 2007 r. Pismem z dnia 1 września 2008 r., skarżący wezwany został do złożenia dodatkowego oświadczenia dotyczącego aktualnie ponoszonych wydatków, dokumentów, z których wynika wysokość netto wykazanych we wniosku dochodów oraz wyciągów z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy lub oświadczenia o braku posiadania jakichkolwiek rachunków, w terminie 10 dni od daty doręczenia przedmiotowego wezwania. Skarżącego pouczono jednocześnie, że niezastosowanie się do wezwania może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W dniu 11 września 2008 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wpłynęło niepodpisane przez skarżącego pismo procesowe, zawierające wykaz wydatków na leki oraz wydatków mieszkaniowych na łączną kwotę około "[...]". W piśmie tym zawarte było również oświadczenie o braku posiadania wyciągów bankowych. Do pisma, załączone były kserokopie: dokumentów odnoszących się do stanu zdrowia skarżącego oraz przekazów pocztowych, z których wynika, iż dochód jego 2-osobowej rodziny wyniósł w sierpniu 2008 r. – "[...]". W odpowiedzi na wezwanie do usunięcia braków formalnych przedmiotowego pisma procesowego, skarżący odesłał podpisane pismo. Dodał w nim jednocześnie, iż posiada "[...]" wnuków, którym co miesiąc przekazuje kieszonkowe w kwocie po "[...]". Pomaga też synowi w utrzymaniu domu. "[...]". W zimie wydatki będą jednak większe. Skarżący wskazał również przybliżoną wysokość wynagrodzenia syna i synowej. Wskazać należy, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. Co do zasady, strona zobowiązana jest bowiem do ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie (art. 199 powołanej ustawy). Prawo pomocy stanowi natomiast instytucję wyjątkową i z tego też powodu, nie można z niej czynić powszechnie stosowanego środka pomocy. Z uwagi na wyjątkowy charakter tej instytucji przyznanie prawa pomocy powinno być stosowane tylko w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a mianowicie wtedy gdy strona istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności zaś posiada stały, miesięczny dochód, który po zabezpieczeniu koniecznych kosztów jej utrzymania pozwala na poczynienie oszczędności, to powinna partycypować w kosztach postępowania. W niniejszej sprawie, przedstawiona wyżej sytuacja materialna skarżącego i jego żony nie przemawia za uznaniem, że zachodzi przesłanka do przyznania mu prawa pomocy, czy to we wnioskowanym przez niego zakresie całkowitym, czy też nawet częściowym. Zauważyć należy, iż skarżący nie wykazał, aby osiągany przez niego i jego żonę dochód przeznaczany był w całości na wydatki konieczne dla utrzymania jego rodziny. Różnica pomiędzy dochodem, a wykazanymi przez skarżącego wydatkami, w tym takimi jak na kieszonkowe dla wnuków, które trudno uznać za wydatki niezbędne, wynosi około 1.610,47 zł. Mając na uwadze jej wysokość, stwierdzić natomiast należy, iż z kwoty tej możliwe jest poczynienie oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na pokrycie kosztów postępowania sądowego, nawet jeśli uwzględni się, że część tej kwoty przeznaczana jest m.in. na wyżywienie skarżącego i jego żony. Zauważyć jednocześnie należy, iż osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie oraz rodziny i dopiero gdy oszczędności poczynione w ten sposób okażą się niewystarczające może zwrócić się o pomoc państwa. W postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, nie wystarczy bowiem wykazanie, iż poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną strony i jej bliskich. Strona wykazać powinna, że posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie kosztów tego postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie ich najniezbędniejszych potrzeb, a ponadto, że środki, którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel. W świetle powyższego, stwierdzić należy, iż w warunkach niniejszej sprawy nie istnieje podstawa do przyznania skarżącemu prawa pomocy, gdyż możliwość zgromadzenia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego daje skarżącemu stosunkowo wysoki miesięczny dochód jego i jego żony. Na marginesie dodać natomiast należy, iż skarżący pomimo wezwania nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Nieposiadanie tych wyciągów nie zwalniało skarżącego od obowiązku ich przedłożenia. Brak złożenia wszystkich żądanych dokumentów, a tym samym nieujawnienie przez stronę swojej sytuacji materialnej w pełnym zakresie, uniemożliwia natomiast co do zasady ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej strony i podjęcie korzystnego dla niej rozstrzygnięcia. W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.