II SA/Ol 568/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi S. K. i T. D. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi S. K. wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie na jej rzecz adwokata (k. 36-37 akt). W uzasadnieniu stwierdziła, iż utrzymuje się z działalności firmy A, która od dłuższego czasu nie przynosi żadnych dochodów. Konta prywatne i firmowe są pozajmowane przez komorników. Należności od jej dłużników, pomimo wygranych procesów i prowadzonych egzekucji, bardzo opornie spływają na konta firmy, a jeżeli już się tam znajdą, są zajmowane. Uiszczenie 900 zł kosztów sądowych jest w tej sytuacji niemożliwe. Ciężka sytuacja finansowa pozbawia również możliwości skorzystania ze wskazanej w tym konkretnym przypadku obrony adwokackiej. Według oświadczenia zawartego we wniosku, w gospodarstwie domowym pozostają ze skarżącą mąż (w rozdzielności majątkowej), córka (4 l.) oraz syn (ur. 5.11.2010 r.). "Wnioskujący nie posiada żadnego majątku". "Mąż posiada dom" oraz uzyskuje z tytułu umowy o pracę dochód w wysokości 2000 zł brutto. Mąż skarżącej, pełniący funkcję jej pełnomocnika, został zobowiązany (k. 55 i 61) do przedłożenia w terminie 7 dni: (1) oświadczenia zawierającego informacje o jego stanie majątkowym (z wyszczególnieniem nieruchomości, zasobów pieniężnych i przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro); (2) wyciągów z wszelkich rachunków bankowych należących do niego i skarżącej (w tym również kont firmowych) - za sierpień 2011 r.; (3) kopii dowodu ostatniej wypłaty jego wynagrodzenia za pracę (o ile nie zostało przelane na rachunek bankowy); (4) kopii dowodów zajęcia rachunków bankowych; (5) kopii dowodów opłacenia należności mieszkaniowych za sierpień 2011 r. (w razie, gdy nie są regulowane za pośrednictwem rachunku bankowego); (6) oświadczenia wyszczególniającego pozostałe wydatki rodziny wraz z ich przybliżoną miesięczną wysokością; (7) kopii dokumentów, z których wynika wysokość przychodu i kosztów uzyskania przychodu oraz dochodu/straty Spółki A - za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik skarżącej poinformował (k. 62), iż od 20 maja 2005 r. posiada z nią umowę majątkową małżeńską. W związku z tym rozliczają się i prowadzą swoje sprawy finansowe oddzielnie; nie posiadają wspólnych rachunków bankowych. W ostatnich miesiącach Spółka A nie uzyskiwała żadnych przychodów i w związku z trudną sytuacją finansową została zlikwidowana z dniem 31 sierpnia 2011 r. W związku z tym zostały zlikwidowane również jej konta bankowe. Pełnomocnik nadmienił, iż uzyskanie dokumentów bankowych jest niemożliwe w ciągu 7 dni, ponieważ banki mają na udzielenie odpowiedzi i udostępnienie dokumentów 30 dni. Skonkludował, iż Spółka A nie posiada środków finansowych, aby we własnym zakresie ponieść koszty sądowe i adwokackie. Do pisma dołączone zostały: kopia umowy majątkowej małżeńskiej (k. 63), zestawienia wydatków i przychodów Spółki A od 1 czerwca do 31 sierpnia 2011 r. (k. 64- -65), kopia "jednego z zawiadomień" o zajęciu rachunku bankowego (k. 66), kopia decyzji o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej (k. 67) oraz kopia zaświadczenia o zarejestrowaniu S. K. jako osoby bezrobotnej (k. 68). Postanowieniem z dnia 7 października 2011 r. (k. 73-74) referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy, wobec tego, że jej mąż nie podał żądanych informacji na temat swego stanu majątkowego, nie dostarczył wyciągów z rachunków bankowych oraz dokumentacji swego wynagrodzenia za pracę, wszystkich zajęć rachunków bankowych i kosztów mieszkaniowych, a także oświadczenia o wysokości pozostałych wydatków rodziny. Odnośnie odpowiedzi udzielonej na wezwanie, uzasadniono nieodzowność badania sytuacji obojga małżonków bez względu na ustrój majątkowy oraz zakwestionowano argument o niemożności uzyskania w wyznaczonym terminie danych z rachunków bankowych. Z zachowaniem przewidzianego ku temu terminu, pełnomocnik skarżącej wniósł sprzeciw od tegoż postanowienia (k. 82-83). Obszerny jego wstęp spuentował postulatem, aby nie przedkładać procedur nad daniem zwykłemu obywatelowi szansy odzyskania wiary w to, iż sprawiedliwość jest również po jego stronie. W merytorycznym zakresie wskazał, iż jego żona musiała zamknąć firmę, nie pracuje i nie stać jej na opłatę sądową i adwokata, on zaś w chwili obecnej zarabia 4000 zł brutto. "Z tego mu(-si) opłacić dom w kredycie hipotecznym, co miesięczna rata przy obecnym poziomie franka szwajcarskiego to kwota około 2400 zł, prąd 200 zł co miesiąc, przedszkole 360 zł miesięcznie, pampersy, mleko dla dziecka 150-200 zł miesięcznie, opłaty za telefon 200 zł miesięcznie, koszty utrzymania samochodu 200 zł miesięcznie. Nie wiele więc zostaje na życie i nie stać (go) na opłacenie kosztów sądowych i adwokata dla żony. Mu(-si) zapewnić odpowiednie warunki (...) dzieciom." Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: W wyniku wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, straciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała rozpoznaniu przez sąd [art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami; w skrócie: p.p.s.a.)]. Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W celu zagwarantowania konstytucyjnego prawa do sądu osobom ubogim, nie będącym w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, od zasady tej wprowadzony został wyjątek polegający na możliwości przyznania prawa pomocy. Jak stanowi art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego bezsprzecznie wynika, że ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Winna więc ona przekonać sąd, iż uiszczenie całości lub nawet części kosztów sądowych spowoduje zachwianie jej sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, iż nie będzie w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zasadnicze w tym względzie znaczenie ma oświadczenie składane na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Winno ono obejmować kompletne informacje o stanie majątkowym, dochodach i stanie rodzinnym (art. 252 p.p.s.a.). Sąd nie ma bowiem obowiązku poszukiwania z urzędu faktów przemawiających za zasadnością wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jedynie, gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, wzywa się stronę do dostarczenia w wyznaczonym terminie dodatkowego oświadczenia, czy przedłożenia dokumentów źródłowych (art. 255 p.p.s.a.). W orzecznictwie panuje zgodność co do tego, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Zdaniem Sądu, uzupełnienie treści zawartych we wniosku żądanymi dokumentami było potrzebne do dokonania oceny rzeczywistej sytuacji skarżącej. Zdając sobie sprawę z tego, iż niezastosowanie się do wezwania może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy, mąż skarżącej - także na etapie wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego - nie przedstawił informacji o swoim stanie majątkowym (nieruchomościach, zasobach pieniężnych i przedmiotach o wartości powyżej 3000 euro), nie dostarczył wyciągów z rachunków bankowych oraz dokumentacji swego wynagrodzenia za pracę, wszystkich zajęć rachunków bankowych i kosztów mieszkaniowych. Mając na uwadze powyższe stwierdzono, iż strona skarżąca nie uczyniła zadość ciążącemu na niej obowiązkowi prawnemu wykazania zasadności swego wniosku. Z tej przyczyny, na podstawie powołanych przepisów, orzeczono jak w sentencji.