II SA/Ol 57/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 marca 2012 r. sprawy ze skargi Z. M. na pismo Wojskowego Komendanta Uzupełnień z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie sprostowania wpisów w książeczce wojskowej i karcie ewidencyjnej postanawia odrzucić skargę. Z akt sprawy wynika, że zaskarżonym pismem z dnia 31 października 2011 r. Wojskowy Komendant Uzupełnień, w odpowiedzi na wniosek Z. M. z dnia 28 września 2011 r. odmówił dokonania wnioskowanej czynności materialno-technicznej polegającej na sprostowaniu wpisów w książeczce wojskowej i karcie ewidencyjnej, dotyczących Rozkazu Nr "[...]" z dnia "[...]" Dowódcy Okręgu Wojskowego na podstawie którego skarżący został pozbawiony stopnia podoficerskiego (zdegradowany) i zwolniony zawodowej służby wojskowej. Swoje stanowisko organ uzasadnił tym, iż w świetle § 50 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 8 października 2010 r. w sprawie prowadzenia ewidencji wojskowej (Dz. U. z 2010 r., Nr 199, poz. 1321) dopuszczalne jest jedynie wprowadzenie nowych danych, mogących zostać zweryfikowanymi, a nie zmianę zapisanych w karcie podstaw prawnych. Dlatego też zgodnie z przepisami o ewidencji wojskowej oraz po wnikliwej analizie złożonych dokumentów, w szczególności postanowień Wojskowego Sądu Garnizonowego oraz postanowienia Wojskowej Prokuratury Garnizonowej, w ocenie organu brak było podstaw do dokonania sprostowań w prowadzonej przez ten organ ewidencji oraz książeczki wojskowej wnioskodawcy. Ponadto organ poinformował skarżącego, że wzruszenie prawomocnego orzeczenia dyscyplinarnego wpłynąć może na sprostowanie zapisów w ewidencji. Z. M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na powyższe pismo. W treści skargi zawarł żądanie dokonania przez Sąd sprostowania wpisów w książeczce wojskowej i karcie ewidencyjnej, ponieważ powołany wyżej Rozkaz Nr "[...]" z dnia "[...]" Dowódcy Okręgu Wojskowego, widniejący w treści karty ewidencyjnej oraz książeczce wojskowej skarżącego, faktycznie datowany jest na dzień 8 stycznia 1976 r., zaś w jego treści nazwisko skarżącego nie występuje. W odpowiedzi na skargę Wojskowy Komendant Uzupełnień wniósł o odrzucenie skargi. Organ podkreślił, że materia dotycząca złożonej skargi dotyczy wyłącznie odmowy dokonania czynności materialno-technicznej. Zgodnie z art. 49 ust.1 pkt 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 o powszechnym obowiązku obrony ( Dz. U. z 2004 r. Nr 241, poz. 2416 późn. zm.) ewidencję wojskową osób podlegających rejestracji, kwalifikacji wojskowej oraz podlegających obowiązkowi czynnej służby wojskowej, a także podlegających innym rodzajom powszechnego obowiązku obrony prowadzi na szczeblu terenowym wojskowy komendant uzupełnień dla obszaru objętego terytorialnym zasięgiem działania tego komendanta. Na podstaw art. 49 ust. 3 cyt. ustawy Minister Obrony Narodowej wydał rozporządzenie z dnia 8 października 2010 r. w sprawie prowadzenia ewidencji wojskowej. W świetle § 50 ust. 1 pkt 8 ww. rozporządzenia dokumentami aktualizującymi ewidencję wojskową są m.in. orzeczenia sądów, zaświadczenia prokuratorów, zakładów karnych i aresztów śledczych. Zgodnie z § 50 ust. 3 ww. rozporządzenia podstawę wprowadzenia danych do ewidencji wojskowej stanowią również informacje przekazane przez osoby objęte ewidencją wojskową Zdaniem organu zaskarżona czynność jest czynnością materialno-techniczą. Odmowa dokonania czynności materialno-technicznej nie wymaga wydania decyzji administracyjnej lub też postanowienia, które by mogły podlegać kontroli instancyjnej, a także sądowej przed sądami administracyjnymi. Czynność ta, zdaniem organu nie jest też czynnością z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dlatego wniosek o odrzucenie skargi jest w pełni uzasadniony. Organ równocześnie z ostrożności procesowej w przypadku braku uwzględnienia wniosku o odrzucenie skargi, wniósł o jej oddalenie podnosząc, że skarga jest niezasadna. Organ wskazał, iż z istnieniem wpisu o kwestionowanej treści w karcie ewidencyjnej oraz książeczce wojskowej nie łączą się żadne ujemne konsekwencje dla skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach skarg m. in. na decyzje administracyjne (art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a.) oraz inne niż określone w pkt. 1 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.). Powyżej przytoczone przepisy wyznaczają zakres właściwości rzeczowej sądu administracyjnego oraz zakres rzeczowy postępowania sądowoadministracyjnego. Oznacza to, iż sąd administracyjny w trakcie wykonywania kontroli administracji publicznej winien w każdym przypadku ustalić, czy zaskarżony akt podjęty przez organ administracji mieści się w zakresie właściwości rzeczowej sądu administracyjnego. Z treści skargi wynika, iż skarżący zakwestionował pismo Wojskowego Komentanta Uzupełnień z dnia 31 października 2011 r. nr "[...]" dotyczące odmowy sprostowania wpisów w książeczce wojskowej skarżącego, a także w karcie ewidencyjnej prowadzonej przez organ. Należy więc ocenić, czy wydane w sprawie pismo organu jest decyzją lub innym aktem lub czynnością z zakresu administracji publicznej. Z utrwalonego stanowiska doktryny wynika, iż "z konstytucyjnej zasady działania organów władzy publicznej "na podstawie i w granicach prawa" (art. 7 Konstytucji RP) i z zasady ogólnej ustanowionej w art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego wynika, że nie można domniemywać stosowania władczej i jednostronnej formy działania, jaką jest decyzja administracyjna, tylko z okoliczności sprawy lub z samego przepisu art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (...), lecz podstawę do jej wydania trzeba wyprowadzić z powszechnie obowiązujących przepisów prawa materialnego" (B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz Wydanie 6 str. 455). Z kolei z aktem lub czynnością w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 ustawy mamy do czynienia w przypadku, gdy "dany akt lub czynność ustala (odmawia ustalenia), stwierdza (odmawia stwierdzenia), potwierdza (odmawia potwierdzenia) uprawnienia lub obowiązku określonego przepisami prawa administracyjnego. Musi więc istnieć ścisły związek między ustaleniem, stwierdzeniem lub ich potwierdzeniem (oraz ich odmowami), a możliwością realizacji uprawnienia (lub obowiązku), wynikającego z przepisu prawa" (T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz str. 61). Z przytoczonych stanowisk doktryny widać, iż sprawę można załatwić poprzez wydanie decyzji administracyjnej jedynie wtedy, gdy przepis prawa materialnego lub inny przepis prawa powszechnie obowiązującego, wskazuje taką formę rozstrzygnięcia i zakończenia przeprowadzonego postępowania administracyjnego. Podobnie z aktem lub inną czynnością mamy do czynienia tylko wtedy, gdy dotyczą one konkretyzacji praw i obowiązków wynikających z takich przepisów prawa dokonywanych przez organ administracji. Słusznie organ wskazuje w odpowiedzi na skargę, że na podstawie art. 49 ust. 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Minister Obrony Narodowej wydał rozporządzenie z dnia 8 października 2010 r. w sprawie prowadzenia ewidencji wojskowej. W świetle § 50 ust. 1 pkt 8 ww. rozporządzenia podstawę wprowadzenia danych do ewidencji wojskowej prowadzonej na szczeblu terenowym stanowią m.in. orzeczenia sądów, zaświadczenia prokuratorów, zakładów karnych i aresztów śledczych. Zgodnie z 50 ust. 3 ww. rozporządzenia podstawę wprowadzenia danych do ewidencji wojskowej stanowią również informacje przekazane przez osoby objęte ewidencją wojskową. Ewidencję wojskową prowadzi się na szczeblu terenowym - pisemnie lub w informatycznej bazie ewidencyjnej (§ 3 pkt 3 rozporządzenia). Przepisy ustawy o powszechnym obowiązku obrony nie przewidują, że wprowadzane danych do ewidencji przez organ bądź ewentualnie odmowa wprowadzenia określonych danych do ewidencji następuje w drodze decyzji administracyjnej. Organ więc nie mógł wydać decyzji administracyjnej w sprawie dokonania zamian w ewidencji (odmowy dokonania zmian), gdyż żaden przepis ustawy o powszechnym obowiązku obrony nie przewiduje załatwienia takiej sprawy w drodze decyzji administracyjnej. Przepisy wskazanych aktów prawnych nie przewidują też, że zmiana w ewidencji ma nastąpić innym niż decyzja aktem o charakterze zewnętrznym (tj. skierowanym do podmiotu niepodporządkowanego organizacyjnie organowi wydającemu akt), w którym nastąpi konkretyzacja uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Sama czynność zmiany w ewidencji wojskowej, a tym bardziej brak jej dokonania nie wpływa na prawa lub obowiązki strony. Przyjąć należy, że czynności są działaniami faktycznymi, które można określić jako czynności materialno-techniczne. Czynności z zakresu administracji publicznej mogą podlegać kognicji sądu administracyjnego tylko wtedy, gdy będą dotyczyły uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Ujmując rzecz inaczej kontroli sądowoadministracyjnej będą podlegały czynności stanowiące działania faktyczne, ale tylko takie które w wyniku ich realizacji wywołują następstwo w zakresie uprawnień lub obowiązków, jakie przepis wiąże z ich podjęciem (por. M. Jaśkowska, Akty i czynności z zakresu administracji publicznej w rozumieniu art. 16 ust. 1 pkt 4 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym jako przedmiot kontroli, [w:] J. Stelmasiak, J. Niczyporuk, S. Fundowicz (red.), Polski model, s. 168). Tymczasem z taką sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Czynność podjęta przez organ w ewidencji wojskowej nie kształtuje uprawnień lub obowiązków strony. Czynność taka jest jedynie odzwierciedleniem orzeczenia (czynności) podjętego przez inny organ, np. wyroku sądu, orzeczenia komisji lekarskiej. To wyrok, czy też hipotetyczne orzeczenie będzie kształtowało uprawnienia lub obowiązki strony, nie zaś czynność wprowadzenia zmiany danych w ewidencji wojskowej, która będzie jedynie odzwierciedleniem wyroku lub orzeczenia. Podobnie rzecz się ma w odniesieniu do wpisów w książeczce wojskowej. Stosownie do treści § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej w sprawie wojskowego dokumentu osobistego (Dz. Nr 212, poz. 2154) książeczka wojskowa jest wojskowym dokumentem osobistym. W § 4 tegoż rozporządzenia określono jakie dane wpisuje się w książeczce wojskowej. Czynność wpisu tychże danych nie jest jednak czynnością podlegającą kontroli sądu administracyjnego. Podobnie bowiem jak w przypadku zmiany danych w ewidencji wojskowej, czynność wpisu w książeczce wojskowej nie ustala, nie stwierdza, nie potwierdza uprawnienia lub obowiązku określonego przepisami prawa administracyjnego. Nie istnieje więc ścisły związek między ustaleniem, stwierdzeniem lub ich potwierdzeniem (oraz ich odmowami), a możliwością realizacji uprawnienia (lub obowiązku), wynikającego z przepisu prawa. Dla porządku należy dodać, że również wpisów w książeczce wojskowej nie dokonuje się w formie decyzji administracyjnej. Wskazać także należy, że zarówno wprowadzenie danych do ewidencji wojskowej, jak i wpis w książeczce wojskowej nie mają charakteru władczego działania organu w stosunku do strony, w którym to działaniu organ konkretyzowałby uprawnienia lub obowiązki strony wynikające z przepisu prawa. Ta okoliczność przemawia dodatkowo za odmową potraktowania wymienionych czynności organu jako czynności z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., które nie podlegają kontroli sądu administracyjnego. Stosownie do treści art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Tego rodzaju sytuacja wystąpi, "gdy skarga dotyczy aktu lub czynności nieobjętych zakresem właściwości sądów administracyjnych (art. 3 § 2 i oraz 4 u.p.s.a.) lub gdy dotyczy sprawy wyłączonej z właściwości tych sądów (art. 5 p.p.s.a.)" (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz str. 157). Skoro zaskarżone pismo nie stanowi decyzji administracyjnej oraz innego aktu lub czynności o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zobowiązany był skargę odrzucić. Niezależnie od powyższego wskazać należy, że stosownie do treści art. 52 § 1 – 3 p.p.s.a. skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie. Jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, można wnieść po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu - w terminie czternastu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności - do usunięcia naruszenia prawa. Art. 53 § 1 p.p.s.a. stanowi zaś, że skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie. W przypadkach, o których mowa w art. 52 § 3, skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia wezwania o usunięcie naruszenia prawa (art. 53 § 2 p.p.s.a.). Tymczasem w sprawie niniejszej skarżący wniósł skargę do Sądu nie wzywając organu do usunięcia naruszenia prawa, co stanowi dodatkowa przesłankę do odrzucenia skargi z mocy art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.