II SA/Ol 57/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. B. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie skierowania na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy. We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu PPF, skarżący – M. B. wniósł - zgodnie z rubryką nr 4 - o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu podniósł, iż z powodu pozostawania jako osoba bezrobotna bez zasiłku oraz braku stałej pracy nie posiada wystarczających środków pieniężnych na pokrycie kosztów postępowania. Wskazał, że utrzymuje się z prac dorywczych i ze sprzedaży surowców wtórnych, a uzyskiwane z tego tytuły kwoty pieniężne z ledwością wystarczają na pokrycie kosztów czynszu za mieszkanie i bieżących wydatków. Dodał, że wpisy sądowe na łączną kwotę 600 zł dotyczą "[...]" spraw. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący sam prowadzi gospodarstwo domowe. W rubryce nr 7.1 wykazał mieszkanie o powierzchni "[...]", dodając, iż nie zna jego szacunkowej wartości, w rubryce nr 10 - dochód z tytułu prac dorywczych i sprzedaży surowców wtórnych w łącznej kwocie "[...]", natomiast w rubryce nr 11 - jako zobowiązania i stałe wydatki wskazał: koszty najmu mieszkania - "[...]" i opłaty za media - "[...]". Do wniosku skarżący załączył kopię decyzji z dnia "[...]" o uznaniu go za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku. W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącego oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego oświadczenia, wezwany on został do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej (w zakresie ewentualnego posiadania jakichkolwiek pojazdów) oraz finansowej (w zakresie źródeł jego utrzymania w poszczególnych miesiącach 2015 r. i 2016 r. oraz ich wysokości, a także dochodu wykazanego w rubryce nr 10, ewentualnego korzystania ze świadczeń z pomocy społecznej lub z innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje, osoby trzecie lub członków rodziny, wysokości i przeznaczenia ponoszonych wydatków, a ponadto wyciągów z rachunków bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy). W wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie, skarżący przedłożył pismo procesowe, w którym wyjaśnił, iż ze względu na nieformalne wykonywanie prac dorywczych i sprzedaży surowców wtórnych nie posiada kopii dokumentów, z których wynika wysokość uzyskiwanych dochodów za 2015 r. i za 2016 r. Wskazał, iż nieformalnie przyjęte jest również, że w punktach skupu surowców wtórnych nie pobiera się paragonów, a tym bardziej faktur za sprzedane surowce. Dodał, że gdyby wiedział, iż takie paragony będą potrzebne to na pewno żądałby ich wystawienia. W konsekwencji nie posiada również kopii dokumentów potwierdzających wysokość dochodu wykazanego w rubryce nr 10. Skarżący stwierdził, że nie korzystał i nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej i z innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje, a także z pomocy osób trzecich i członków rodziny. Dodał, że nie może liczyć na pomoc w sfinansowaniu kosztów postępowania w niniejszej sprawie ze względu na brak środków finansowych wśród członków rodziny. Odnosząc się do kwestii ponoszonych wydatków, skarżący stwierdził, że wydatki miesięczne za ostatnie trzy miesiące są wykazane w załącznikach do pisma w postaci "kserokopii paragonów za zakup środków spożywczych, leków, opłat za mieszkanie i opłat za paliwo gazowe". Dodał: "Nie pobieram pożyczek i nie spłacam żadnych kredytów". Z dokonanych przez skarżącego zestawień wydatków za poszczególne miesiące, umieszczonych na wskazanych załącznikach, wynika, że wydatki za styczeń 2016 r. i luty 2016 r. z tytułu środków spożywczych, leków i czynszu za mieszkanie wyniosły łącznie odpowiednio "[...]" i "[...]", natomiast za marzec z tytułu środków spożywczych, leków i opłaty za paliwo gazowe - "[...]". Skarżący wskazał jednocześnie, że czynsz za mieszkanie za styczeń 2016 r. uiszczony został wraz z zaległością za poprzedni rok, natomiast czynsz za marzec 2016 r. nie został aktualnie zapłacony ze względu na chwilowy brak środków pieniężnych. W dalszej części pisma, skarżący oświadczył, iż nie posiada pojazdów oraz rachunków bankowych. Wskazać należy, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek lub tylko niektórych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 ppsa), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. W niniejszej sprawie, skarżący zastosował się do wezwania, lecz nie w pełnym zakresie. Pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach nieprzedłożenia w wyznaczonym terminie wymienionych w nim dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, skarżący nie przesłał bowiem pisemnego oświadczenia wskazującego źródła jego utrzymania za poszczególne miesiące 2015 r. i 2016 r. oraz ich wysokość, a ponadto kopii dokumentów, z których wynikają: wysokość uzyskiwanych w tym okresie dochodów brutto/netto, w tym także z tytułu prac dorywczych i sprzedaży surowców wtórnych, oraz tytuły, z jakich pochodzą, a ponadto kopii dokumentów potwierdzających wysokość jego dochodu netto, wykazanego w rubryce nr 10. Powyższe nie pozwala natomiast ustalić jak kształtowała się i kształtuje obecnie sytuacja finansowa skarżącego, a w konsekwencji nie pozwala również na ocenę jego rzeczywistych zdolności płatniczych. Wskazać należy, że skarżący wyjaśnił wprawdzie, że nie posiada kopii dokumentów, z których wynika wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów za 2015 r. i za 2016 r., lecz nie złożył jednocześnie, pomimo wezwania - również w tym zakresie, jakiegokolwiek oświadczenia o wysokości tych dochodów za poszczególne miesiące 2015 r. i 2016 r. oraz tytułach, z jakich pochodzą. Trudno też przyjąć, że skarżący, który prowadzi tak skrupulatnie domową księgowość w zakresie ponoszonych wydatków (z przesłanych kserokopii dokumentów potwierdzających fakt ponoszenia wykazanych przez niego wydatków wynika, że skarżący gromadzi nie tylko dokumenty potwierdzające wydatki mieszkaniowe, ale również wszystkie paragony dokumentujące zakup środków spożywczych i leków) nie posiada jakichkolwiek dokumentów wskazujących wysokość uzyskiwanych dochodów i tytuły z jakich pochodzą, chociażby w zakresie niezbędnym do rozliczeń podatkowych, a w przypadku ich braku nie jest w stanie odtworzyć wymaganych informacji i ich przedstawić w żądanej formie dodatkowego oświadczenia. Mając to na uwadze stwierdzić należy, że brak przedłożenia żądanego dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych w zakresie dotyczącym uzyskiwanych dochodów uniemożliwia zweryfikowanie złożonych przez skarżącego oświadczeń i dokonanie oceny jego rzeczywistej sytuacji materialnej, a w konsekwencji stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest on w stanie - bez uszczerbku koniecznego dla niego utrzymania - ponieść kosztów postępowania w całości lub w części. W świetle powyższego, stwierdzić należy, że nieujawnienie przez skarżącego sytuacji materialnej w pełnym zakresie uniemożliwia podjęcie korzystnego dla niego rozstrzygnięcia. To, że skarżący odpowiada na wezwanie jedynie w sposób wybiórczy uniemożliwia zweryfikowanie jego oświadczenia zakresie sytuacji finansowej, a tym samym również ocenę jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Rodzi też wątpliwości co do rzetelności złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach i nie pozwala przyjąć w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla niego utrzymania. Wskazać należy, że oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowane tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. W konsekwencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.