II SA/Ol 57/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Sędziowie sędzia WSA Marzenna Glabas sędzia WSA Tadeusz Lipiński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 maja 2024 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...], nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że K. W. (dalej jako: "strona", "skarżąca") złożyła w dniu 22 sierpnia 2023 r. w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem S. W. Do wniosku załączyła m.in. odpis orzeczenia Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 2 lutego 2023 r., mocą którego S. W. zaliczono do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym do 29 lutego 2028 r. Burmistrz Miasta [...] działający poprzez Kierownika Sekcji Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] (dalej jako: "organ I instancji") decyzją z 27 września 2023 r. odmówił stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z uzasadnienia decyzji wynika, że organ stwierdził dwa powody odmowy: 1) nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności; 2) brak jest istnienia związku między rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia przez stronę, jak również zakres opieki sprawowanej przez stronę jest taki, że umożliwia jej podjęcie zatrudnienia bez szkody dla pozostającego pod opieką męża. Odwołanie od decyzji organu I instancji wniosła skarżąca, zarzucając, że decyzja organu I instancji stoi w sprzeczności z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, którym stwierdzono niekonstytucyjność przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. ustalono, że limit kryterium wieku powstania niepełnosprawności przy ustalaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest niezgodny z Konstytucją. Ponadto strona opisała zakres opieki sprawowanej nad mężem i wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (Kolegium, organ odwoławczy) decyzją z 22 listopada 2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium nie podzieliło stanowiska organu I instancji, jakoby przeszkodę do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz strony mógł stanowić przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, z uwagi na to, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 Konstytucji. Kolegium podniosło natomiast, że dostrzega zaangażowanie wnioskodawczyni w opiekę nad małżonkiem. Jednak wobec wiążącej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie jest możliwe uwzględnienie podnoszonych okoliczności i przyznanie świadczenia, o które wystąpiła strona. Brak jest bowiem możliwości przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego na zasadzie "szczególnego przypadku", jaki niekiedy ustawodawca wprowadza, na co jednak nie zdecydował się przy tym świadczeniu. Pomimo zatem okoliczności podniesionych w odwołaniu drugi z podanych przez organ I instancji powodów odmowy przyznania świadczenia (brak istnienia związku między rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia przez stronę, jak również zakres opieki sprawowanej przez stronę jest taki, że umożliwia jej podjęcie zatrudnienia bez szkody dla pozostającego pod opieką męża) znajduje oparcie w obowiązujących aktualnie przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skargę na decyzję Kolegium wywiodła skarżąca, działająca przez pełnomocnika. Wniosła o uchylenie decyzji zapadłych w obydwu instancjach, ewentualnie uchylenie decyzji organu odwoławczego i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Strona zwróciła się również o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zaświadczenia lekarskiego z 30 listopada 2023 r. na fakt stanu zdrowia męża skarżącej i konieczności stałej opieki skarżącej nad współmałżonkiem. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono: - naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, - rażącą obrazę art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy skarżąca jako współmałżonka nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu innym niż znacznym. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2022r. poz. 2325) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd, następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w postępowaniu, mających wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 p.p.s.a. Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy sąd uznał, że skarga niezasługuje na uwzględnienie. Prawidłowe jest stanowisko organu odwoławczego, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, nie może powodować odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego moment powstania niepełnosprawności – po ukończeniu 18. lub 25. roku życia przez osobę wymagającą opieki, jeżeli wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W związku z tym, art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 615), u.ś.r., nie mógł stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia. Jako podstawę podjętego rozstrzygnięcia wskazano art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Zgodnie z tym unormowaniem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przepis ten określa przesłanki, których łączne spełnienie warunkuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie zostało pozostawione uznaniu organów orzekających. Prawidłowe rozumienie treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. musi uwzględniać przede wszystkim cel świadczenia pielęgnacyjnego. Jest to pomoc finansowa Państwa rodzinom dotkniętym niepełnosprawnością i stanowi rekompensatę za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, powodującej w konsekwencji niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, żeby opiekować się osobą niepełnosprawną. Z oczywistych względów opieka ta musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej. Dla spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. zasadnicze znaczenie ma faktyczne sprawowanie opieki w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności i pozostająca z tą opieką w związku przyczynowo – skutkowym rezygnacja bądź niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Warunek "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" należy łączyć z wymogiem sprawowania stałej lub długotrwałej i osobiście świadczonej opieki. Jednak zakres czynności rzeczywiście świadczonych przez opiekuna na rzecz osoby niepełnosprawnej musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zaznaczyć należy, że zgodnie z brzmieniem art. 17 ust. 1 u.ś.r. na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy w celu sprawowania opieki. Przyjmuje się, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie bezrobotnej, która była zatrudniona lub wykonywała pracę zarobkową w formach określonych w art. 3 pkt 22 u.ś.r. i zrezygnowała z niej, bądź też mając możliwość podjęcia zatrudnienia lub wykonywania pracy zarobkowej, z możliwości tej nie korzysta w celu sprawowania opieki. Dla ustalenia niepodejmowania zatrudnienia w celu sprawowania opieki wystarczające jest stwierdzenie, że wnioskodawca jest osobą bezrobotną, nie ma przeszkód faktycznych ani prawnych do podjęcia przez niego zatrudnienia i sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym wymagającym stałej lub długotrwałej pomocy w zakresie obiektywnie uniemożliwiającym podjęcie zatrudnienia. W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres sprawowanej opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (tak np.: Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13; z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11; Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyrokach z 24 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 231/18, z 7 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Ol 265/19, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA"). Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16). W warunkach rozpoznawanej sprawy ustalone zostało na podstawie wywiadu środowiskowego i oświadczenia strony złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej, że S. W. pozostaje w związku małżeńskim ze skarżącą. Ustalono, że skarżąca z dniem 30 czerwca 2023 r. zakończyła stosunek pracy za porozumieniem stron, co wynika z treści znajdującego się w aktach sprawy świadectwa pracy. Z przeprowadzonego wywiadu wynika, że strona sprawuje opiekę nad mężem (pomaga w zabiegach toaletowych, dawkuje leki, przygotowuje posiłki, wychodzenie na spacery i po zakupy). Sama skarżąca przyznała, że jej mąż może pozostawać bez opieki po 7 godzin bez szkody dla niego. Organy ustaliły, że strona posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, które uzyskała dnia 19 maja 2016 r. i przyznano jej ten stopień na stałe. Kolegium zaznaczyło, że ze świadectwa pracy wynika, że w okresie zatrudnienia od 01.05.2020 r. do 30.06.2023 r. strona dwukrotnie przebywała na zwolnieniu lekarskim (06.07.2022 r. - 04.08.2022 r.; 29.06.2023 r. - 30.06.2023 r.). W ocenie sądu opieka skarżącej nie ma charakteru ciągłego i stałego. Czynności podejmowane przez skarżącą mają charakter podstawowy. Ich zakres oraz natężenie nie stanowią intensywnych czynności opiekuńczych, które determinowałyby cały porządek dnia. Świadczy o tym już samo przyznanie przez skarżącą, że jej mąż jest w stanie funkcjonować bez jej opieki 7 godzin bez szkody dla niego. Tymczasem jedną z generalnych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną, która pozostaje ściśle związana z zakresem sprawowania rzeczywistej i koniecznej opieki nad osobą niepełnosprawną. Opieka, o której mowa w przepisie art. 17 ust. 1 u.ś.r. związana musi być wyłącznie z osobą chorego, a nie polegać na czynnościach związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, bowiem w określonych stanach faktycznych prowadzenie gospodarstwa domowego nie wyklucza podjęcia zatrudnienia, na przykład w niepełnym wymiarze czasu pracy. W ocenie sądu taka zaś sytuacja ma miejsce w przypadku skarżącej. Dlatego też niezasadny jest zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dodać należy, że w świetle obowiązującej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych skarżąca jako małżonka może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne ze względu na opiekę nad mężem. Z uwagi jednak na niespełnienie przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych zarzut naruszenia tego przepisu nie ma znaczenia. Dodać należy, że Kolegium podejmując swoje rozstrzygnięcie wskazało, że organ I instancji zasadnie odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na brak istnienia związku między rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia przez stronę, jak również zakres opieki sprawowanej przez stronę jest taki, że umożliwia jej podjęcie zatrudnienia bez szkody dla pozostającego pod opieką męża. To była zatem podstawa rozstrzygnięcia Kolegium. Reasumując, należy stwierdzić, że skarżona decyzja organu odwoławczego została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami i nie zachodzi przesłanka uzasadniająca jej uchylenie, zaś zgromadzony w sprawie materiał dowodowy należy uznać za kompletny i wyczerpujący, pozwalający na wydanie decyzji zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Ponadto w decyzji tej wskazano okoliczności i fakty, które zostały udowodnione, na których oparł się organ wydając swoje rozstrzygnięcie. Uzasadnienie decyzji jest wystarczające i wskazuje motywy podjętego rozstrzygnięcia, a organ dokonał kompleksowej i prawidłowej oceny zebranego materiału dowodowego. W związku z powyższym, skargę jako niezasadną, należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.