II SA/Ol 577/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Sędziowie Sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi M. i R. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zwrotu podania w sprawie wykupu zdewastowanej nieruchomości, wypłacenia odszkodowania, wykonania rowu, zakazania odprowadzania nieczystości I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz Adw. M. L. – C. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) powiększoną o należny podatek VAT, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Postanowieniem z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze zwróciło podanie M. i R. G., w którym wnieśli oni o wykup zdewastowanej nieruchomości rolnej, będącej ich własnością, z uwagi na odprowadzanie ścieków z cmentarza, a także wypłacenie odszkodowania z tego tytułu, wykonanie rowu na całej długości jeziora i skierowanie ścieków do kanalizacji miejskiej oraz zakazanie odprowadzania nieczystości na teren będący ich własnością. W uzasadnieniu postanowienia Kolegium wskazało, iż zgodnie z art. 66 k.p.a., jeżeli podanie wniesiono do organu niewłaściwego, a organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych podania albo gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny, organ, do którego podanie wniesiono zwraca je wnoszącemu. W ocenie składu orzekającego, sprawy o wykup nieruchomości oraz o wypłacenie odszkodowania nie są sprawami administracyjnymi, stąd właściwym do ich załatwienia jest sąd powszechny. W przypadku zakazu wprowadzania zanieczyszczeń do wód właściwy jest również sąd powszechny. Zakaz ten wynika bowiem z mocy prawa, tj. art. 194 pkt 4 ustawy z dnia 18 lipca 2001r. Prawo wodne ( t.j. Dz. U. z 2005r. Nr 239, poz. 2019 ze zm.) i nie wydaje się rozstrzygnięć w tym przedmiocie. Właściwym działaniem jest ukaranie sprawcy, do czego powołany jest sąd powszechny. Natomiast odnośnie wniosku o wykonanie rowu na całej długości jeziora, Kolegium wskazało, iż ta część sprawy została wyłączona do odrębnego postępowania. W odpowiedzi na postanowienie M. i R. G. złożyli wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, zwracając się o rozpoznanie ich roszczeń ponownie wraz ze skargą z dnia 9 czerwca 2008r. na Uchwałę Rady Miasta z dnia 28 maja 2008r. Nr XXVI/320/08 oraz nakazanie Prezydentowi lub Gminie przywrócenia ich nieruchomości do stanu używalności, która została nieodwracalnie zdewastowana przez ścieki pochodzące z cmentarza komunalnego. Ponadto w uzasadnieniu wniosku zaznaczyli, iż jako właściciele ½ części jeziora, lasu i gruntów rolnych działki 6/2 nie mogą użytkować ani też sprzedać nieruchomości ponieważ została zdewastowana przez władze miasta. Z uwagi na wysokie opłaty, nie mogą skierować sprawy na drogę sądową, gdyż utrzymują się z niskich rent rolniczych: są inwalidami I grupy. Dodatkowo wnieśli o spowodowanie oczyszczania ścieków cmentarnych i odprowadzania ich do kanalizacji miejskiej, niezwłoczny zakaz odprowadzania ścieków na ich nieruchomość, przeniesienie grobowców na odległość 50-150 m od jeziora, przeprowadzenie rekultywacji jeziora oraz wymianę wody z zarybieniem. Zwrócili się również o wypłatę odszkodowania za pozbawienie ich użytkowania własności oraz osiąganie z jej tytułu dodatków z Unii Europejskiej. Postanowieniem z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy postanowienie będące przedmiotem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu postanowienia podtrzymano, że kwestie dotyczące wykupu zdewastowanej nieruchomości oraz wypłacenia odszkodowania nie mają charakteru spraw administracyjnych, a właściwym do ich załatwienia jest sąd powszechny. Są to sprawy mające charakter spraw cywilnych i dlatego nie podlegają rozstrzyganiu przez organ administracyjny. We właściwości sądu powszechnego pozostaje również kwestia zakazu odprowadzania do wód zanieczyszczeń. Zakaz ten wynika bowiem z mocy prawa, zaś postępowanie w przedmiocie ukarania sprawcy zanieczyszczenia prowadzi się w trybie przepisów kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia ( art. 195 w/w ustawy) przed sądem powszechnym. Ponadto w zakresie wniosków strony dotyczących rozpatrzenia skargi z dnia 9 czerwca 2008r. na Uchwałę Nr XXVI/320/08 Rady Miasta z dnia 28 maja 2008r. oraz spowodowania przeniesienia grobowców na odległość 50-150 m od jeziora, jak również przeprowadzenia rekultywacji jeziora wraz z wymianą wód i zarybieniem, organ rozpoznający sprawę zaznaczył, iż zostały one wyłączone do odrębnego postępowania. Na powyższe postanowienie M. i R. G. złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, wnosząc o jego uchylenie. Podnieśli, iż ich skargi kierowane do SKO przez co najmniej 2 lata są rozpoznawane z pominięciem art. 7, 8 i 9 k.p.a. oraz bez spowodowania rozpoznania spawy w oparciu o art. 67, 68 i 69 k.p.a. Wskazali, iż Kolegium jedynie zwraca wnoszone przez nich podania lub przesyła je Prezydentowi albo Radzie Miasta, samo nie poczynając żadnych kroków w celu przyczynienia się do wyjaśnienia sprawy, mimo posiadania legitymacji do takiego działania. Kolegium mogłoby spowodować wizję lokalną, co umożliwiłoby ustalenie stanu na miejscu i podjęcie dalszych działań. Lekceważenie, w ocenie skarżących, problemu przez SKO powoduje, iż władze miasta oddalają ich roszczenia. Ponadto rozdzielanie jednej sprawy na kilka jest bezzasadne. Chodzi bowiem o bezprawne odprowadzanie ścieków i zakaz tego bezprawia w oparciu o podany przez SKO przepis. Sprawy dotyczące gruntów rolnych i cmentarza, jak podnieśli skarżący, należą do spraw administracyjnych, zaś sąd powszechny powinien pozostać na końcu, po wyczerpaniu sprawy przez SKO i organy wyższego stopnia. Ponadto wskazali, że skanalizowanie cmentarza w latach 2003 -2007, spowodowało odprowadzanie wszystkich nieczystości do jeziora, powodując dewastację lasu, gruntów oraz zagrożenie dla życia ludzkiego. Wyjściem z sytuacji byłoby, w ocenie skarżących, wykonanie rowu betonowego wzdłuż jeziora i skierowanie ścieków do kanalizacji miejskiej, bez przenoszenia grobowców na odległość zgodną z przepisami. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnienia wymaga, iż sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz.1269 ze zmianami). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności rozstrzygnięcia administracyjnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako ppsa) uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Nadto wskazania wymaga, iż sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 ppsa) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie nie zostało podjęte z naruszeniem przepisów prawa. W niniejszej sprawie przedmiotem postępowania administracyjnego był zwrot podania z dnia 9 kwietnia 2008 r., które dotyczyło wykupu nieruchomości rolnej, będącej własnością skarżących, z uwagi na jej zanieczyszczenie ściekami, wypłacenia odszkodowania z tego tytułu, wykonania rowu betonowego oraz zakazu odprowadzania nieczystości. Kwestią wymagającą rozważenia jest więc właściwość organu administracji publicznej do rozpoznania i rozstrzygnięcia spraw będących przedmiotem wniosku. Ma to zasadnicze znaczenie, z uwagi na przewidziany w art. 19 k.p.a. nakaz przestrzegania z urzędu przez organ administracji publicznej swojej właściwości miejscowej oraz rzeczowej. Przestrzeganie tego obowiązku z urzędu oznacza, że organ bada swoją właściwość bez oczekiwania na wniosek strony w tym przedmiocie. Organ administracji publicznej powinien przestrzegać swojej właściwości z urzędu szczególnie wnikliwie na etapie wszczęcia postępowania, w tym zbadać na podstawie treści żądania, czy jest właściwy do załatwienia sprawy. W razie stwierdzenia swojej niewłaściwości, organ, na podstawie art. 66 k.p.a., zwraca podanie wnoszącemu, jeżeli wniesiono je do organu niewłaściwego, a organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych podania, albo gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny. Naruszenie przepisów o właściwości przez organ prowadzący postępowanie stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji wydanej w takim postępowaniu ( art. 156 § 1 pkt 1). Przepisy kodeksu postępowania administracyjnego nie pozostawiają więc organowi administracji publicznej swobody działania w przypadku stwierdzenia jego niewłaściwości, wskazując tryb postępowania, którego stosowanie jest obligatoryjne. Tymczasem wskazane przez skarżących sprawy o wykup nieruchomości oraz zapłatę odszkodowania z całą pewnością nie należą do zakresu spraw administracyjnych. Są to roszczenia oparte na przepisach kodeksu cywilnego, co powoduje, że należy je zakwalifikować do spraw cywilnych, do których rozstrzygania powołane są sądy powszechne. Fakt ten przesądza o niemożności rozpoznania ich przez organ administracyjny, bez narażania rozstrzygnięcia na sankcję nieważności. Poza właściwością organu administracyjnego pozostaje również stosowanie środków przewidzianych w art. 194 ustawy Prawo wodne ( Dz. U. z 2005 r., Nr 239, poz. 2019 ze zm. ) w przypadkach naruszenia zakazów zanieczyszczania wód. Sąd podziela pogląd wyrażony przez Kolegium w zaskarżonym postanowieniu, że stosowanie przewidzianej w w/w ustawie kary grzywny następuje w trybie przepisów ustawy kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, zaś organem właściwym w tego rodzaju sprawach jest sąd powszechny. Ponadto trzeba mieć na uwadze, że art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne, przewidując administracyjny tryb postępowania, ustanawia wyjątek od zasady. Ze względu na wyjątkowy charakter przepis ten nie może być interpretowany rozszerzająco. Oznacza to, że jeżeli roszczenie negatoryjne o przywrócenie stanu zgodnego z prawem przybiera inną postać niż żądanie przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom, to takie roszczenie powinno być dochodzone w postępowaniu sądowym (uchwała z dnia 27 czerwca 2007r. Sądu Najwyższego, III CZP 39/07). Innymi słowy w postępowaniu administracyjnym mogłoby być rozpoznane w tym trybie żądanie przywrócenia stanu poprzedniego (takiego żądania skarżący nie zgłaszali w swoim wniosku z dnia 9 kwietnia 2008 r.) lub żądanie wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom. Jednak kwestia zgłoszonego przez skarżących żądania wykonania rowu na całej długości jeziora, została wyłączona do odrębnego postępowania i tym samym rozpatrywana była w odrębnym postępowaniu administracyjnym oraz sądowoadministracyjnym zakończonym wyrokiem tutejszego sądu z dnia 6 listopada 2008 r. (sprawa o sygn. akt II SA/OL 523/08). Dlatego też za bezzasadne należy uznać żądanie skarżących dotyczące konieczności przeprowadzenia wizji lokalnej na terenie będącym przedmiotem sporu. W związku zaistniałym stanem faktycznym w sprawie jako gołosłowne należy określić zarzuty skarżących dotyczące naruszenia wskazanych przez nich przepisów postępowania administracyjnego. Skarżący powinni także sobie uświadomić, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie może rozstrzygać wszelkich spraw, a jedynie te które są w jego właściwości rzeczowej. Mając powyższe na względzie, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonego postanowienia z prawem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej orzeczono na podstawie § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz.U. nr 163, poz. 1348 ze zm. ).