II SA/Ol 58/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Jezielska po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. B. od postanowienia Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 14 kwietnia 2016 r. sygn. akt II SA/Ol 58/16 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badania psychologiczne postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu, skarżący – M. B. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu podniósł, iż z powodu pozostawania jako osoba bezrobotna bez zasiłku oraz braku stałej pracy nie posiada wystarczających środków pieniężnych na pokrycie kosztów postępowania. Wskazał, że utrzymuje się z prac dorywczych i ze sprzedaży surowców wtórnych, a uzyskiwane z tego tytuły kwoty pieniężne z ledwością wystarczają na pokrycie kosztów czynszu za mieszkanie i bieżących wydatków. Dodał, że wpisy sądowe na łączną kwotę 600 zł dotyczą trzech spraw. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący sam prowadzi gospodarstwo domowe. W rubryce nr 7.1 wykazał mieszkanie o powierzchni 48 m2, dodając, iż nie zna jego szacunkowej wartości, w rubryce nr 10 - dochód z tytułu prac dorywczych i sprzedaży surowców wtórnych w łącznej kwocie 850 zł, natomiast w rubryce nr 11 - jako zobowiązania i stałe wydatki wskazał: koszty najmu mieszkania - 320 zł i opłaty za media - 200 zł. Do wniosku skarżący załączył kopię decyzji z dnia 16 lutego 2016 r. o uznaniu go za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku. W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącego oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego oświadczenia wezwany on został do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej oraz finansowej. Postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2016 r. (sygn. akt II SA/Ol 58/16) Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, że w niniejszej sprawie skarżący zastosował się do wezwania, lecz nie w pełnym zakresie. Pomimo zawartego w wezwaniu pouczeniu o skutkach nieprzedłożenia w wyznaczonym terminie wymienionych w nim dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, skarżący nie przesłał bowiem pisemnego oświadczenia wskazującego źródła jego utrzymania za poszczególne miesiące 2015 r. i 2016 r. oraz ich wysokości, a ponadto kopii dokumentów, z których wynikają: wysokość uzyskiwanych w tym okresie dochodów brutto/netto, w tym także z tytułu prac dorywczych i sprzedaży surowców wtórnych, oraz tytuły, z jakich pochodzą, a ponadto kopii dokumentów potwierdzających wysokość jego dochodu netto, wykazanego w rubryce nr 10. W ocenie Referendarza nieujawnienie przez skarżącego sytuacji materialnej w pełnym zakresie uniemożliwia podjęcie korzystnego dla niego rozstrzygnięcia. To, że skarżący odpowiada na wezwanie jedynie w sposób wybiórczy uniemożliwia zweryfikowanie jego oświadczenia zakresie sytuacji finansowej, a tym samym również ocenę jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Rodzi też wątpliwości co do rzetelności złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach i nie pozwala przyjąć - w sposób nie budzący wątpliwości - że skarżący nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla jego utrzymania. Wskazano, że oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości, nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. W złożonym sprzeciwie M. B. podniósł, że trudno mu udokumentować jego przychody, ponieważ pochodzą one z prac dorywczych i sprzedaży surowców wtórnych. Przy tego typu sprzedaży zaś w praktyce rzadko wystawiane są paragony. Skarżący podkreślił, że uzyskuje dochody miesięczne w granicach 800-850 zł. Zysk ten pozwala jedynie na zaspokojenie podstawowych i niezbędnych wydatków formalnych. Strona skarżąca podkreśliła, że absolutnie nie stać jej na pokrycie kosztów postępowania sądowego, gdyby było inaczej nie przedkładałaby wniosku o prawo pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. dalej jako: p.p.s.a.) w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Rozpoznając sprzeciw, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać sąd, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Jak wynika z akt sprawy skarżący z powodu pozostawania jako osoba bezrobotna bez zasiłku, a zatem bez stałej pracy, nie posiada wystarczających środków pieniężnych na pokrycie kosztów postępowania. Wskazał on, że utrzymuje się z prac dorywczych i ze sprzedaży surowców wtórnych, a uzyskiwane z tego tytuły kwoty pieniężne z ledwością wystarczają na pokrycie kosztów czynszu za mieszkanie i bieżących wydatków. Dodał, że wpisy sądowe na łączną kwotę 600 zł dotyczą trzech spraw. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący sam prowadzi gospodarstwo domowe. W rubryce nr 7.1 wykazał mieszkanie o powierzchni 48 m2, dodając, iż nie zna jego szacunkowej wartości, w rubryce nr 10 - dochód z tytułu prac dorywczych i sprzedaży surowców wtórnych w łącznej kwocie 850 zł, natomiast w rubryce nr 11 - jako zobowiązania i stałe wydatki wskazał: koszty najmu mieszkania - 320 zł i opłaty za media - 200 zł. Do wniosku skarżący załączył kopię decyzji z dnia 16 lutego 2016 r. o uznaniu go za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku. W odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń, skarżący przedłożył pismo procesowe, w którym wyjaśnił, iż ze względu na nieformalne wykonywanie prac dorywczych i sprzedaży surowców wtórnych nie posiada kopii dokumentów, z których wynika wysokość uzyskiwanych dochodów za 2015 r. i za 2016 r. Wskazał, że nieformalnie przyjęte jest również, że w punktach skupu surowców wtórnych nie pobiera się paragonów, a tym bardziej faktur za sprzedane surowce. Dodał, że gdyby wiedział, iż takie paragony będą potrzebne to na pewno żądałby ich wystawienia. W konsekwencji nie posiada również kopii dokumentów potwierdzających wysokość dochodu wykazanego w rubryce nr 10. Skarżący stwierdził, że nie korzystał i nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej i z innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje, a także z pomocy osób trzecich i członków rodziny. Dodał, że nie może liczyć na pomoc w sfinansowaniu kosztów postępowania w niniejszej sprawie ze względu na brak środków finansowych wśród członków rodziny. Odnosząc się do kwestii ponoszonych wydatków, skarżący stwierdził, że wydatki miesięczne za ostatnie trzy miesiące są wykazane w załącznikach do pisma w postaci kserokopii paragonów za zakup środków spożywczych, leków, opłat za mieszkanie i opłat za paliwo gazowe. Oświadczył także, że nie pobiera pożyczek i nie spłaca żadnych kredytów. Z dokonanych przez skarżącego zestawień wydatków za poszczególne miesiące, umieszczonych na wskazanych załącznikach, wynika, że wydatki za styczeń 2016 r. i luty 2016 r. z tytułu środków spożywczych, leków i czynszu za mieszkanie wyniosły łącznie odpowiednio 790,02 zł i 777,34 zł, natomiast za marzec z tytułu środków spożywczych, leków i opłaty za paliwo gazowe - 542,28 zł. Skarżący wskazał jednocześnie, że czynsz za mieszkanie za styczeń 2016 r. uiszczony został wraz z zaległością za poprzedni rok, natomiast czynsz za marzec 2016 r. nie został aktualnie zapłacony ze względu na chwilowy brak środków pieniężnych. W dalszej części pisma, skarżący oświadczył, iż nie posiada pojazdów oraz rachunków bankowych. Powyższe informacje, jak też wyjaśnienia zawarte w sprzeciwie, pozwalają na stwierdzenie, że obecnie skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego. Skarżący utrzymuje się z nieformalnych prac dorywczych oraz sprzedaży surowców wtórnych, z których to zajęć zaspokaja jedynie podstawowe potrzeby. Uzyskiwane dochody są niewielkie i oscylują w okolicach 800-850 zł. W ocenie Sądu dokumenty i oświadczenia przedstawione przez skarżącego w wystarczającym stopniu uprawdopodabniają jego bardzo trudną sytuację materialną. Charakter zaś podejmowanych przez stronę zajęć (głównie sprzedaż surowców wtórnych) przekonuje, że nie może on uzyskiwać z nich nawet przeciętnych zarobków. Biorąc zaś pod uwagę niezbędne podstawowe wydatki wnioskodawcy, trzeba stwierdzić, że nie jest on w stanie zaoszczędzić jakichkolwiek środków na koszty wszczętych postępowań sądowych. W ocenie Sądu zatem zaistniały przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżącemu należy jednak wyjaśnić, że stosownie do art. 249 p.ps.a. przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli się okaże, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.s. w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.