II SA/Ol 589/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Jezielska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 września 2009r. sprawy na skutek sprzeciwu I. i H. R. od postanowienia Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w O. z dnia "[...]" sygn. akt "[...]" w sprawie ze skargi I. i H. R. na decyzję Wojewody z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie pozwolenia na budowę postanawia odmówić przyznania prawa pomocy I. i H. R. wnieśli skargę na decyzję Wojewody z dnia "[...]" utrzymującą w mocy decyzję Starosty O. z dnia "[...]", którą zatwierdzono projekt budowlany i wydano na rzecz M. i P. G. pozwolenie na budowę budynku mieszkalnego na działce nr "[...]" położonej przy ulicy S. w O. Postanowieniem z dnia "[...]" (sygn. akt "[...]") Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. odrzucił skargę I. i H. R. wskazując, iż została ona wniesiona z uchybieniem terminu do jej wniesienia. Jednocześnie Sąd podkreślił, iż zaskarżona decyzja była już przedmiotem skargi do tut. Sądu w sprawie ze skargi E. M. i prawomocnym wyrokiem z dnia "[...]" (sygn. akt "[...]") Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. skargę na tę decyzję oddalił, zaś skarżący byli uczestnikami tego postępowania. W związku z tym, nawet gdyby skarga została wniesiona w terminie podlegałaby odrzuceniu z uwagi na powagę rzeczy osądzonej. Postanowienie to zostało doręczone skarżącym w dniu 2 lipca 2009r. W dniu 9 lipca 2009r. I. i H. R. wystąpili z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w niniejszej sprawie. Postanowieniem z dnia "[...]" Referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącym prawa pomocy. W uzasadnieniu podniesiono, iż w oparciu o informacje podane we wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym przez I. i H. R. po odrzuceniu ich skargi, można stwierdzić, iż stać ich na poniesienie pełnych kosztów postępowania odwoławczego. Podkreślono przy tym znaczną kwotę oszczędności posiadanych przez rodzinę, przy jednoczesnych stałych dochodach z emerytury i działalności gospodarczej. Od powyższego postanowienia I. i H. R. złożyli sprzeciw, wnosząc o jego uchylenie i ponowne rozpatrzenie ich wniosku. Wskazali, iż kwotę posiadanych oszczędności podali łącznie ze środkami przeznaczonymi na codzienne utrzymanie. W chwili obecnej posiadają jedynie 10 000 zł oszczędności. Z kolei dom jednorodzinny wybudowali biorąc pożyczkę w 1980r. i służy on jako mieszkanie dla sześciu osób, zaś wartość majątkowa 14-letniego samochodu jest bardzo niska. Ponadto skarżący wskazali, iż od kilku miesięcy mieszka z nimi syn wraz z żoną i córką po nieudanym pobycie zagranicą. Oboje są bez pracy i prawa do zasiłku i w związku z tym pozostają całkowicie na ich utrzymaniu. Stąd też w rzeczywistości dochód przypadający na jedną osobę w rodzinie nie jest wysoki, a oszczędności stale się zmniejszają. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, iż wobec wniesienia sprzeciwu przeciwko wskazanemu postanowieniu Referendarza straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). W myśl art. 245 § 1 wskazanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 tejże ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W myśl zaś art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy następuje w zakresie częściowym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Użycie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że udzielenie przez sąd prawa pomocy powstaje w sytuacji, w której skarżący udowodni brak środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub też wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Zatem sytuacja materialna wnioskodawcy oceniania w odniesieniu do konkretnego postępowania sądowoadministracyjnego stanowi jedyną podstawę w orzekaniu o udzielenie prawa pomocy. Należy jednakże podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy jest odstępstwem od zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie (art. 199 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Jest to szczególna instytucja postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym pozwala na realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950r. (Dz. U. z 1993r., nr 61, poz. 284 ze zm.). Przyznanie prawa pomocy nie może być jednak stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art.84 Konstytucji RP. Dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Ponadto należy wskazać, iż to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstw od tej generalnej reguły. Za takim rozumieniem powołanych przepisów przemawia orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego: w postanowieniu z dnia 18 lutego 2005r. (sygn. akt OZ 1510/04, lex nr 302271) stwierdzono, iż prawo pomocy odnosi się do sytuacji, w których strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w całości lub też częściowo – art. 246 § 1 i 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przy czym ciężar dowodu spoczywa na wnioskującym o prawo pomocy. Oznacza to, że wnioskujący musi udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, niewypełnienie zaś przesłanek określonych w art. 246 § 2 wskazanej ustawy skutkuje oddaleniem wniosku. Jak wynika z informacji zawartych w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący posiadają stałe źródło utrzymania w postaci emerytury oraz prowadzonej działalności gospodarczej, zaś łączny miesięczny dochód wynosi ok. 5000 złotych. Ponadto skarżący posiadają dom o powierzchni 107m² na działce o powierzchni 721m², samochód marki Opel Astra (rocznik 1995), a także oszczędności w wysokości 21000 złotych. W świetle tych okoliczności Sąd stwierdził, iż skarżący nie wykazali, aby nie byli w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Posiadają oni bowiem nie tylko bieżące dochody, ale także oszczędności, które w zupełności winny wystarczyć na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Należy bowiem wskazać, iż strona skarżąca ubiegająca się o prawo pomocy winna w pierwszej kolejności wykorzystać własne środki finansowe. Podnieść także należy, iż Sąd nie może uwzględnić wskazanej dopiero w sprzeciwie okoliczności, iż na utrzymaniu skarżących pozostaje jeszcze jeden syn wraz z rodziną. Podstawą do orzekania w zakresie prawa pomocy jest wniosek skarżących składany na urzędowym druku, w którym strona ujawnia swój stan majątkowy i rodzinny po pouczeniu o odpowiedzialności karnej. We wniosku tym skarżący byli zobowiązani do wskazania wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Skoro – jak twierdzą skarżący – syn z rodziną przebywają u nich od kilku miesięcy, to stan taki niewątpliwie istniał już w dacie składania wniosku, sporządzonego miesiąc przed wniesieniem sprzeciwu. W ocenie sądu nie można zatem uznać za wiarygodne twierdzenie skarżących, iż osoby te pozostają na ich utrzymaniu, skoro wcześniej okoliczności tej nie wskazywali. Należy przy tym wyjaśnić, iż skarżący mogą skutecznie podnosić tylko takie okoliczności, które zaistniały już po złożeniu oświadczenia o stanie majątkowym. Ponadto gdyby nawet uwzględnić okoliczność, iż gospodarstwo domowe skarżących liczy więcej osób, niż to wskazano we wniosku, to i tak w ocenie Sądu skarżący nie spełniają przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Biorąc bowiem pod uwagę ich dochody, a zwłaszcza stan majątkowy nie sposób uznać, iż nie są w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego w całości lub w części. Na marginesie skarżącym należy wyjaśnić, iż toczące się obecnie postępowanie o przyznanie prawa pomocy dotyczy sprawy, w której postanowieniem Sądu z dnia "[...]" odrzucono skargę, a nie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji. Sąd administracyjny nie jest bowiem właściwy do rozpatrywania wniosków o stwierdzenie nieważności decyzji, a jedynie w przypadku, gdy rozpoznaje skargę na decyzję może stwierdzić jej nieważność w wydanym wyroku. W niniejszej sprawie skarga została odrzucona, a w związku z tym Sąd w ogóle nie mógł badać legalności zaskarżonej decyzji (w tym podstaw do stwierdzenia jej nieważności) Z tych też względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art.260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji.