II SA/Ol 594/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 16 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. P. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi D. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie dodatku mieszkaniowego postanawia: 1) umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych; 2) odmówić ustanowienia dla skarżącego adwokata. Wyrokiem z dnia 14 czerwca 2016 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę D. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]", nr "[...]". We wniosku z dnia 21 czerwca 2016 r. skarżący wniósł o ustanowienie adwokata. Odpowiadając na wezwanie do złożenia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, skarżący przedłożył formularz PPF z dnia 14 lipca 2016 r., w którym nie wypełnił podrubryk nr 4.1. i nr 4.2. oraz rubryki nr 15. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący sam prowadzi gospodarstwo domowe. Nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10 wykazał dochód z tytułu zasiłku stałego w kwocie 604 zł, natomiast w rubrykach nr 5 i 11 dodał, że jest osobą o "[...]" stopniu niepełnosprawności oraz wskazał wysokość i rodzaj miesięcznych wydatków (lekarstwa - 350 zł, opłaty za mieszkanie - 35 zł, "pranie, środki czystości" - 27 zł, "przejazdy, dojazdy" - 38 zł, "komputer, drukowanie" - 30 zł). Stwierdził również, że "adwokat jest potrzebny, ponieważ zna reguły postępowania procesowego i posiada wiedzę z bieżącego orzecznictwa i doktryn". W związku z koniecznością uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy, pismem z dnia 22 lipca 2016 r., skarżący wezwany został do ich uzupełniania poprzez wypełnienie podrubryk nr 4.1. i nr 4.2. oraz rubryki nr 15. Kierując się względami ekonomiki procesowej, w celu uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącego oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego oświadczenia, skarżący wezwany został jednocześnie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych w zakresie dotyczącym: lokali mieszkalnych, do których przysługiwał/przysługuje mu tytuł prawny/faktyczny; pobieranych przez niego w poszczególnych miesiącach 2016 r. świadczeń z pomocy społecznej; ewentualnego korzystania w 2015 r. i/lub w 2016 r. z pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje, inne niż ośrodki pomocy społecznej, a także z pomocy udzielanej przez osoby trzecie i/lub członków rodziny; podjętych ewentualnie działań w celu uzyskania świadczenia emerytalnego; wysokości i przeznaczenia ponoszonych przez niego wydatków, a ponadto wyciągów z rachunków bankowych z okresu od dnia 1 października 2015 r. do dnia udzielenia odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie. W wezwaniu zawarte zostało m.in. pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie (7 dni od daty doręczenia wezwania) żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na przedmiotowe wezwanie, skarżący przedłożył podpisany formularz PPF, w którym - zgodnie z podrubrykami nr 4.1. i nr 4.2. - wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Skarżący przedłożył ponadto pismo procesowe z dnia 9 sierpnia 2016 r., w którym - odnosząc się do żądań zawartych w wezwaniu - wyjaśnił kwestie związane z sytuacją mieszkaniową, wskazując m.in., że mieszka obecnie w tymczasowym lokalu socjalnym. Oświadczył, że ośrodek pomocy społecznej, którego opieką jest objęty, w każdej decyzji o przyznaniu pomocy społecznej podaje rodzaje otrzymywanych przez niego świadczeń. Wskazał, że w latach 2015-2016 nie korzystał z pomocy innych instytucji niż ośrodek pomocy społecznej. W latach tych korzystał natomiast z pomocy osoby trzeciej, która udziela mu pożyczek na wykupienie niezbędnych lekarstw z powodu przewlekania w każdym miesiącu przez ośrodek pomocy społecznej załatwienia sprawy w przedmiocie przyznania i wypłacenia pomocy finansowej na ten cel. Całość pożyczonych środków, zwracanych częściowo ze środków wypłacanych przez ośrodek pomocy społecznej, będzie musiał oddać. Skarżący dodał, że na pomoc w sfinansowaniu kosztów postępowania nie może już liczyć. W zakresie działań podjętych w celu uzyskania świadczenia emerytalnego oświadczył, że kompletuje zaświadczenia o zatrudnieniu w zakładach pracy i uzyskiwanych wynagrodzeniach. Co do ponoszonych wydatków miesięcznych wskazał, że na wyżywienie wydaje 677 zł, środki czystości - 22 zł, druk komputerowy i kserowanie - 55 zł, przejazdy i dojazdy - 35 zł, lekarstwa - 350 zł, opłaty za mieszkanie - 32 zł, co łącznie stanowi 1.171. zł. Skarżący posiada konta bankowe w dwóch bankach. Wskazał jednocześnie: "opłata za prowadzenie - są to konta zerowe". Do przedmiotowego pisma skarżący załączył kopie: dokumentu dotyczącego lokalu mieszkalnego, zlokalizowanego pod adresem wskazanym w rubryce nr 2.1., potwierdzenie przelewu "pożyczka na lekarstwa" w 2016 r., zaświadczenia o posiadaniu rachunku w jednym ze wskazanych w piśmie banków. Do pisma procesowego z dnia 11 sierpnia 2016 r. skarżący załączył kolejne kopie dokumentów, świadczących - jak wskazał - o jego fatalnej sytuacji finansowej: dokumentację dotyczącą kwestii mieszkaniowych, potwierdzenia przelewu "pożyczka na lekarstwa"/"pożyczka na zakup lekarstw" w 2015 r. i w 2016 r., wyciągi z rachunków bankowych z jednego banku za marzec i kwiecień 2016 r., z drugiego - za kwiecień, maj i częściowo sierpień 2016 r., dokumentację dotyczącą kompletowania dokumentów dla potrzeb otrzymania świadczenia emerytalnego. Mając na uwadze powyższe zważyć należy, co następuje: Wobec tego, iż z mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. h ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., w skrócie: p.p.s.a.) skarżący nie ma w niniejszej sprawie obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie jako zbędne podlega umorzeniu stosownie do art. 249a p.p.s.a. Tym samym w zakresie merytorycznego rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku pozostaje kwestia ustanowienia adwokata. Zgodnie z art. 262 p.p.s.a., do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Jak wynika z odpowiedniego zastosowania art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika dla osoby fizycznej następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść związanych z tym kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa zatem ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść przedmiotowych kosztów. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. W niniejszej sprawie, pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach nieprzedłożenia w wyznaczonym terminie wymienionych w nim dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, skarżący nie zastosował się w pełni do zawartych w wezwaniu żądań, nie wyjaśniając przy tym przyczyn tego stanu rzeczy. Brak przedłożenia wszystkich żądanych dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń, przy jednoczesnym braku wyjaśnienia przyczyn braku ich złożenia, uniemożliwia natomiast zweryfikowanie złożonych przez niego oświadczeń i dokonanie oceny jego rzeczywistej sytuacji materialnej, a w konsekwencji stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest on w stanie - bez uszczerbku koniecznego utrzymania - ponieść kosztów związanych z ustanowieniem adwokata. Zauważyć należy, że skarżący zastosował się wprawdzie do wezwania, lecz nie w pełnym zakresie. Poza tym, że nie złożył dokumentów odnoszących się do jego aktualnej sytuacji finansowej - zaświadczenia właściwego ośrodka pomocy społecznej o rodzaju pobieranych przez niego świadczeń z pomocy społecznej (i ich wysokości) w poszczególnych miesiącach 2016 r. (w aktach sprawy nie znajdują się bowiem decyzje w przedmiocie przyznania skarżącemu świadczeń z pomocy społecznej zawierające aktualne informacje w tym zakresie) oraz kopii dokumentów potwierdzających fakt ponoszenia określonych wydatków w wykazanej wysokości, a także nie udzielił pełnych wyjaśnień dotyczących ewentualnej dodatkowej pomocy finansowej od wskazanej osoby trzeciej na poczet kosztów postępowania sądowego, nie przedłożył przede wszystkim żądanych wyciągów z rachunków bankowych z okresu od dnia 1 października 2015 r. do dnia udzielenia odpowiedzi na wezwanie. Do dodatkowego oświadczenia skarżący załączył wprawdzie wyciągi z rachunków bankowych, lecz jedynie za wybiórcze okresy - z jednego banku za marzec i kwiecień 2016 r., z drugiego - za kwiecień, maj i częściowo sierpień 2016 r., a to nie pozwala ocenić jaki jest rzeczywisty przepływ środków pieniężnych na tych rachunkach w okresie wskazanym w wezwaniu, w tym także jakie są źródła wszystkich wpływów oraz sposób rozporządzania otrzymywanymi środkami. W świetle powyższego, stwierdzić należy, że nieujawnienie przez skarżącego sytuacji materialnej w pełnym zakresie uniemożliwia podjęcie korzystnego dla niego rozstrzygnięcia. To, że skarżący odpowiada na wezwanie jedynie w sposób wybiórczy, nie wyjaśniając jednocześnie przyczyn braku złożenia wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych, uniemożliwia zweryfikowanie jego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, a tym samym również ocenę jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Rodzi też wątpliwości co do rzetelności złożonego oświadczenia i nie pozwala przyjąć w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów postępowania związanych z ustanowieniem adwokata bez uszczerbku koniecznego dla niego utrzymania. Wskazać należy, że oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowane tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. W konsekwencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.