II SA/Ol 594/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie wyrażenia zgody na zrzeczenie się nieruchomości postanawia odmówić zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. We wniosku złożonym w skardze, skarżąca – M. B. wniosła o zwolnienie "od kosztów postępowania w całości". Podniesiono, że "nie posiada w swoim budżecie środków na ich poniesienie. (...) utrzymuje się z renty wynoszącej (...) ok. "[...]". Swoje utrzymanie uzależnia w dużej mierze od pomocy osób trzecich. W pierwszej kolejności zmuszona jest przy tym spłacać zobowiązania wymagalne, w związku z czym przeznaczenie dodatkowej kwoty na opłatę (...) skutkować może popadnięciem w kłopoty finansowe." W odpowiedzi na wezwanie do złożenia wypełnionego, urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, zawodowy pełnomocnik skarżącej przedłożył wniosek mandantki z dnia "[...]". Jak wynika ze sposobu wypełnienia rubryki nr 4 (zakreślenie) - żądaniem skarżącej objęte jest zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu podniosła, że nie jest w stanie opłacić kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody. Nie posiada zdolności kredytowej, bo zalega z ratami na opał ani oszczędności, które pozwoliłyby opłacić skargę, a stanowi ona jedyny środek obrony jej praw. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca prowadzi sama gospodarstwo domowe. Do jej majątku należy dom o powierzchni "[...]" (wartość: "[...]") oraz "działka przy domu" o powierzchni "[...]". Skarżąca nie posiada innych nieruchomości, a także zasobów pieniężnych, wierzytelności oraz przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10 skarżąca wykazała dochód z tytułu renty w kwocie "[...]", natomiast w rubryce nr 11 jako zobowiązania i stałe wydatki: "pożyczka na opał" - "[...]", wyżywienie - "[...]", leki - "[...]", wizyty lekarskie - "[...]", prąd - "[...]", śmieci + woda - "[...]", szambo - "[...]", telefon - "[...]", "chemia" - "[...]", co stanowi łącznie "[...]". Wskazać należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które wiarygodnie wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. W warunkach niniejszej sprawy, skarżąca stwierdziła wprawdzie, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody, lecz okoliczności, które przywołała na potwierdzenie tego stanowiska nie mogą być uznane za wiarygodną podstawę przyznania prawa pomocy. W warunkach niniejszej sprawy nie można przyjąć bowiem, że skarżąca wykazała w sposób rzetelny jak kształtuje się jej rzeczywista sytuacja życiowa. Z jednej bowiem strony skarżąca wskazała, że ponosi wydatki w łącznej wysokości "[...]", z drugiej zaś - wykazała jedynie dochód z tytułu renty w wysokości "[...]", czyli niższej od wysokości ponoszonych wydatków i to nawet jeśli uwzględni się jej twierdzenie, że zalega z "ratami na opał". Skarżąca nie wykazała żadnego innego dochodu, zaś mając na uwadze wysokość wykazanego oraz brak wykazania jakichkolwiek zasobów pieniężnych - oszczędności oraz innych źródeł utrzymania, a także ewentualnych osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, stwierdzić należy, że dysponując wyłącznie dochodem z tytułu renty skarżąca nie byłaby w stanie pokryć wykazanych wydatków, a nie wskazała jednocześnie, poza zaległościami w spłacie rat pożyczki, zadłużenia w tym przedmiocie. Sprzeczności w tym zakresie czynią oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach niewiarygodnym i nie pozwalają na uwzględnienie wniosku skarżącej w jakimkolwiek zakresie. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, sytuacja, w której wydatki przewyższają dochody jest obiektywnie niemożliwa, dlatego też w sytuacji tej zasadne jest uznanie, że strona nie wykazała rzeczywistej sytuacji materialnej (zob. np. postanowienie NSA z dnia 29 października 2015 r., sygn. akt II FZ 836/15, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). We wniosku zawartym w skardze podniesiono wprawdzie, że skarżąca swoje utrzymanie uzależnia w dużej mierze od pomocy osób trzecich, lecz we wniosku, złożonym na urzędowym formularzu, nie wskazano żadnych osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, nie podtrzymano też twierdzenia o pomocy osób trzecich ani nie wskazano, z czyjej ewentualnej pomocy korzysta skarżąca, z jaką częstotliwością i w jakim zakresie. W tych okolicznościach nie sposób stwierdzić, że skarżąca wykazała wiarygodnie, iż nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym, skoro mimo przedstawionej sytuacji finansowej jest jednak w stanie zdobyć środki pieniężne na ponoszenie wykazanych wydatków, a także na ewentualne dotychczasowe lub przyszłe koszty związane z wynagrodzeniem zawodowego pełnomocnika, co do pierwszeństwa których nad kosztami sądowymi, w tym w szczególności wpisem od skargi, można mieć wątpliwość, szczególnie na etapie postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym (por. postanowienie WSA w Olsztynie z dnia 17 lutego 2017 r., sygn. akt II SA/Ol 1434/16, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W okolicznościach niniejszej sprawy nie sposób stwierdzić zatem, że skarżąca wykazała rzetelnie i wiarygodnie, że nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym. Podkreślić jednocześnie należy, na co zwrócono uwagę już wyżej, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa - wynikający z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. - ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, tak aby składane oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach stanowiło rzetelną, jasną i logiczną odpowiedź na pytania o jej sytuację rodzinną i majątkową, ponoszone wydatki i źródła jej utrzymania. Prowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie ma bowiem charakteru obligatoryjnego. Obowiązku takiego nie nakłada na rozpoznającego wniosek przepis art. 255 p.p.s.a. Prowadzenie postępowania wyjaśniającego w oparciu o ten przepis w stosunku do każdego wniosku o przyznanie prawa pomocy, niezależnie od wiarygodności składanego oświadczenia, stanowiłoby naruszenie obowiązku strony wynikającego z art. 246 § 1 p.p.s.a., a także nieuprawnione przejęcie tego obowiązku przez rozpoznającego wniosek - dodatkowo nieuzasadnione w sytuacji, gdy strona jest reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny, "[n]ie jest (...) rolą Sądu zastępowanie strony w poszukiwaniu racji przemawiających za uwzględnieniem wniosku. Obowiązkiem Sądu jest bowiem dokonanie wnikliwej oceny twierdzeń i dowodów przedłożonych przez stronę zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, a w konsekwencji rozstrzygnięcie, czy sytuacja materialna i osobista strony daje podstawy do skorzystania ze zwolnienia przewidzianego w art. 245 P.p.s.a." (zob. postanowienie NSA z dnia 29 października 2015 r., sygn. akt II FZ 836/15, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie sytuacja materialna i osobista przedstawiona przez skarżącą podstaw takich nie daje. W konsekwencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.